<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="Usuar" audio_filename="Xonot_MatCl_IMV540-AMH529_Keeniin-tonsokichiiwah-Trabajo-con-barro_2023-02-27-b" version="6" version_date="250526">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Inés Mora Vázquez" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Angeles Márquez Hernández" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="993.239">
<Turn startTime="0" endTime="6.856" speaker="spk2">
<Sync time="0"/>
A:xa:n ixte:chono:no:tsa ke:nih tonsokichi:wa.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="6.856" endTime="418.082">
<Sync time="6.856"/>
Teh, ke:mah, neh, te, ya wehka:w, *este**, o:tsakayah n sokitl wa:n o:tme:me:yah.
<Sync time="16.221"/>
Ya wehka:w a:mo o:katka tle:n i:k itsakaskeh.
<Sync time="19.637"/>
[O:t]ya:yah i:ka tá:nahtli tka:nati:weh i:n sokitl.
<Sync time="22.879"/>
Chililihtitl o:tte:mowa:yah no:ihki i:ka tá:nahtli tme:me:ti:weh.
<Sync time="27.416"/>
Para ya sa:te:pantsi:n, *este, o** ....
<Sync time="30.884"/>
Ya yo:tkimpiyah i:n, i:n *burrohtsitsi:n** ya, *este**, ya yo:te:chpale:wa:yah.
<Sync time="37.593"/>
Te[hwa:n] tka:nati:weh n, i:n sokitl wa:n itwa:tsah.
<Sync time="42.38"/>
Wa:n chililihtitl no:ihki tte:mowah.
<Sync time="45.412"/>
Wa:n, ne:n, chililihtitl itkikwxitiah i:ka tlaxi:pe:wal.
<Comment desc="Es 'corteza' de cualquier árbol, corteza que ha sido cortado y arrancado de un árbol."/>

<Sync time="50.219"/>
Kwaltsi:n na:lto:ni.
<Sync time="52.589"/>
Wa:n tos tla: ya yo:ikwsik i:n chililihtitl,
<Sync time="56.782"/>
*entonces ya ,este**, pe:wa se:kkwe:chowa. O:katka siki se: titl mach i:to:ka: tlatihtixtitl.
<Sync time="62.893"/>
Yeh n i:k o:tkwe:chowa:yah.
<Sync time="65.136"/>
Kwaltsi:n o:tkwe:chowa:yah ke:meh o:iskia ke:meh, *este, harina** o:moka:waya i:n chililihtitl.
<Sync time="70.994"/>
Wa:n tos tla: ya, ya, ya katki tos yo:wehka:w o:tka:pachowa:yah i:n sokitl ich se: ko:mitl.
<Sync time="79.13"/>
I:n tos tio:tlaktika itka:pachowah i:n sokitl,
<Sync time="82.134"/>
para tlane:si ya kwali yo:yama:ní:k.
<Comment desc="Aparentemente con -í:k al final y no -iak."/>

<Sync time="84.444"/>
Wa:n tos ya itki:xtiah,
<Sync time="86.34"/>
wa:n ye:n, tla: ya tlakwe:cho:l i:n chililihtitl
<Sync time="89.13"/>
ya itma:nilowah i:wa:n.
<Sync time="91.162"/>
Ta itma:nilowah i:wa:n kwaltsi:n itxahxakwalowah kwaltsi:n,
<Sync time="94.78"/>
wa:n ya, *este**, [it]tla:liah *pues** simi wehka:w se: *media hora reposa:rowa** i:n sokitl.
<Sync time="100.725"/>
Se: *media hora** ya keh mose:wia.
<Sync time="103.657"/>
Wa:n tla: yo:mose:wih ya, *este**, ya wili se:kchihchi:was.
<Sync time="108.274"/>
Se:kchihchi:was i:n ko:mitl
<Sync time="110.885"/>
i se:k..., se:kte:mowa se: tlakaxo:tsi:n.
<Comment desc="Es un plato hondo de barro."/>

<Sync time="114.714"/>
Wa:n ompa ich se:kpe:waltia.
<Sync time="117.48"/>
Ompa ich se:kpe:waltia wa:n se:ktlehko:ltia,
<Sync time="121.622"/>
wa:n tla: yo:se:ktlehko:ltih ya se:kte:ntiki.
<Sync time="125.703"/>
Se:kkoto:na i:n sokitl i:ka i:n se: i:mahpilwa:n.
<Sync time="129.349"/>
*Cuando** ompa tla: ya yo:se:kkoto:n,
<Sync time="133.035"/>
ya, *este**, se:kte:nkwitlaxwia.
<Sync time="136.197"/>
I:ka i:n kwitlaxtli den *zapatos** tle:n akmo *sirve** se:kki:xtia i:n kwitlax tle:n yama:nkitsi:n.
<Sync time="143.43"/>
Wa:n yehwa i:n i:ka ne:n se:kte:nkwitlaxwia i:n, i:n ko:mitl.
<Sync time="149.247"/>
Wa:n tos tla: yo:se:kte:nkwitlaxwih,
<Sync time="153.012"/>
ya se:kka:wa oksipa oksé: *momento** se:kinchi:wa *siquiera** ma:kwi:l, chiwa:se:n san se:kinsi:sinkitsa
<Comment desc="sinkitsa significa 'parar, poner parado'"/>
.
<Sync time="158.988"/>
Wa:n tos, *este**, i:n tla: yo:se:k..., yo:kin..., se:kinsi:sinkits,
<Sync time="164.972"/>
ikchi:wa se:, se: *medio hora**.
<Sync time="168.519"/>
Tlahko to:l
<Comment desc="Probablemente iba a decir to:nal, esto es, tlahko to:nal"/>
 ke:n se:kihto:s *o** se:kihto:s tlahko *hora**.
<Sync time="172.363"/>
Tlahko *hora** mose:wia ompa mantok.
<Sync time="175.276"/>
*Cuando** oksipa ya se:ka:nas ya wilis se:k..., ya se:kpihpitste:mas se:kyawalo:s, se:kchihchi:was.
<Sync time="181.847"/>
Wilis se:ktla:li:s ni:nakas ya, ya wi..., ya wilis mosinkitsas.
<Sync time="186.377"/>
Tla:mo san wihwitsis.
<Sync time="188.608"/>
Wa:n tos, *este**, se:ktla:lia, neh, ma, ma, *este**,
<Sync time="195.088"/>
ma keh ma kwitlawi
<Comment desc="Significa 'orearse', no 'marchitarse'."/>
 para wilis se:ksinkits[as] se:k..., ya se:kchihchi:wa.
<Sync time="199.519"/>
Wa:n tos no:n *dia** no:n to:nal ihkihto:s se:kinchihchi:wa.
<Sync time="204.247"/>
Wa:n, wa:n wa:limo:sti ya, *este**, se:kintlapachowa.
<Sync time="212.344"/>
Wa:n tla: [yo:]se:ktlapachoh, se:kkwih...,[se:]kmihmila:wa i:n i:kxitlan kwaltsi:n se:kmihmila:wa.
<Sync time="218.732"/>
Se:kxihxi:tlatsowa kwaltsi:n.
<Sync time="221.359"/>
Wa:n tla: yo:se:kxihxi:tlatsoh ya, *este**, ompa se:kka:wa ma, ma mose:wi se:ktsahtsakwa oksipa.
<Sync time="231.049"/>
A, wa:lnimih..., wa:liwi:ptis ya wilis, *este**, se:kihtixi:mas.
<Sync time="237.54"/>
Ya wilis se:kkana:was.
<Sync time="240.116"/>
Se:kkana:was kwaltsi:n ya a:kmo, a:kmo iski itik *porque** yo:se:kki:xtilih i:n sokitl tle:n ok ikpia mi:k.
<Sync time="248.225"/>
Tos moka:wa sa: *a:pe:nastsi:n**.
<Sync time="250.793"/>
Uh, se:k..., kwaltsi:n se:kxihxi:tlatsowa i:ka i:n, kiliah i:ka i:n xo:nokpowitl
<Sync time="256.203"/>
kwaltsi:n se:kxihxi:tlatsowa.
<Sync time="258.811"/>
Wa:n tla: yo:se:kxihxi:tlatsoh, yo:kse:k[ih]tixi:n kwali 
<Comment desc="Probable se equivocó y queria decir yo:se:kihtixi:n"/>
.
<Sync time="262.726"/>
Tos se:kka:wa ya, ya, *este**, ya, ya kwali sa: se:kintla:lihtiw ne:pa
<Sync time="269.305"/>
para ahsi se: *ocho dias** ya wilis se:kin..., se:kintoto:ni:s
<Sync time="275.626"/>
wa:n tla: yo:se:ktoto:nih, ya wilis se:kixkas.
<Sync time="280.917"/>
Wa:n tla: yo:..., yo:se:k..., [yo:se:]kixkas, tos m powitl kwaltsi:n se:kpi:pitsa:wa.
<Sync time="290.428"/>
Se:kpi:pitsa:wa i:m powitl wa:n tla: yo:se:kpi:pitsa:h
<Sync time="296.155"/>
tlatlampa se:ktla:lilia i:n chililihtitl.
<Sync time="299.087"/>
I:n wehweyi i:n titl se:ktla:lia xoxohki.
<Sync time="302.099"/>
Wa:n ihkí:n se:ktikpa:na.
<Sync time="304.497"/>
Se:ktikpa:na, wa:n tla: yo:se:ktikpa:n,
<Sync time="307.977"/>
tos i:n powitl ya ihkí:n se:ki:xtlapaltla:tla:lia,
<Sync time="311.714"/>
oksipa *se:kcruza:rowa** ihkí:n.
<Sync time="314.5"/>
Se:kmahma:nilowa ke:meh, *se:kcruza:rowa** ompa tla: ya se:ktla:lih tos ya,
<Sync time="321.249"/>
tla: neh ya n oksiki:n yo:se:kintoto:nih i:n tlikote:nko ya keh ya,
<Sync time="326.242"/>
yo:wa:kkeh kwali ya mota keh *hasta** ya *medio** iknikih tsili:niskeh.
<Sync time="331.394"/>
Tos ya wilis oksipa se:kintla:li:s.
<Sync time="334.378"/>
Ya, *este**, ya wilis se:kintla:li:s ma, ma ikwsika:n se:kinte:te:mas.
<Sync time="339.966"/>
Wa:n tla: yo:se:kinte:te:n, *este**, no:ihki se:kpia i:n sakatl.
<Sync time="346.12"/>
Se:k..., se:kpia i:n sakatl i:n tos ya, *este**, se:kin..., ya se:kimixka.
<Sync time="356.266"/>
Ikwsih.
<Sync time="358.346"/>
Se:kita keh yo:mobah..., keh iski[a] [ik]to:skeh yo:timo:k n titl.
<Sync time="362.559"/>
Ya, *este**, se:kita yo:na:lto:nkeh kwaltsi:n yo:chihchipa:wkeh.
<Sync time="367.723"/>
Pos, se:kte:mowa se: wiyak powitl wa:n yeh achtoh se:kchihchi:wa i:n nixa:yo:tl.
<Sync time="374.512"/>
A, tos tla: yo:..., se:kchihchi:wa nixa:yo:tl tos se:kchihchi:wa i:n tlachtoko:ni se:kihilpia kwaltsi:n.
<Sync time="381.42"/>
Wa:n tos sa: yeh ni:k se:kpanpolaktia ihkí:n ich se: *cubeta, o** ko:mitl *a ver** tle:noh,
<Sync time="387.765"/>
wa:n se:kpanki:xtia nixa:yotl ihkí:n.
<Sync time="390.327"/>
Wa:n nochi kwaltsi:n, kwaltsi:n se:kahahwilia.
<Sync time="393.365"/>
*Uno** ke:n ktowah se:, wa:n se:.
<Sync time="396.198"/>
Ya se:ktla:lia ne:pa se: oksipa oksé:.
<Sync time="399.171"/>
*Trato hasta** se:kinki:xti:s tla:nah,
<Sync time="401.442"/>
*siquiera** máhtlaktli no[so] se: *veinte** oksé:, se:kihtos *o* se: simpowal.
<Sync time="405.932"/>
Ya, *este**, ya wili, *este**, ya, yo:..., yo:ikwsikeh.
<Sync time="412.205"/>
Yeh no: ikwi:ka para se:kinchi:wa i:n ko:meh, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="418.082" endTime="429.943">
<Sync time="418.082"/>
*Este**, ¿wilis itte:chono:no:tas ke:nih ameh
<Comment desc="Ameh significa 'cómo es'  p. ej., motilamah ameh chi:chi:ltik 'to ropa está rojo'  Ameh es signular y amehkeh es plural."/>
, ke:nih i:n, ameh i:n sokitl tle:n moniki para no:nkeh ko:meh?
<Sync time="426.71"/>
¿Wa:n ka:nih se:..., ka:nih nankonkwih?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="429.943" endTime="487.816">
<Sync time="429.943"/>
No:n, *este**, se:ka:nati:w i:n sokitl san ye:n sika:n katki tle:n,
<Sync time="434.354"/>
*bueno** tla: n, tla: ye:n ko:mitl, wili se:ktlama:nilowa i:n sokitl.
<Sync time="439.256"/>
Po
<Comment desc="Significa 'pero'"/>
 tla: ye:n koma:l yeh a:mo se:ktlama:nilowa.
<Sync time="442.209"/>
San se: sokitl *trato** i:n tle:n *especial** i:n sok..., ke:n ktowah san se: sokitl.
<Sync time="446.838"/>
San yehwa, a:mo se:kma:nilowa tla: o:se:kma:niloh a:mo ikxi:kowah, tlahtlapa:nih.
<Sync time="453.528"/>
Wa:n tos, neh, i:n ko:mitl yeh wili se:knilowa i:n sokitl.
<Sync time="457.875"/>
Wili tka:nati:w [ma]ch i:to:ka: n sokitl ne:pa itkowah n *hasta** Pohtlakomolko tka:nati:weh.
<Sync time="464.743"/>
Wa:n tos ya n oksiki sa: kanah se:kah..., se:kahsi kat[ki] kanah katki.
<Sync time="469.867"/>
I:n sokitl tle:n chi:chi:ltik yehwa para i:n ko:meh.
<Sync time="472.701"/>
Tos ya ahsi yeh se:ktlanilowa.
<Comment desc="iknilowa significa 'él/ella lo revuelve' solamente dándole vuelta como atole para que no se pegue. Pero iktlanilowa es batir/mezclar, various cosas en una mezcla"/>

<Sync time="475.13"/>
Wa:n se:kma:nilowa i:ka, i:wa:n chililihtitl wa:n ya se:kchihchi:wa.
<Sync time="479.541"/>
Ya a:mo, a, kah san ka:yawili
<Comment desc="Significa 'en cualquier lugar' de ka:n+ya+wili"/>
 se:ka:na i:n sokitl
<Sync time="483.9"/>
Pero para i:n koma:l yeh san se: sokitl. Uhuh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="487.816" endTime="490.709">
<Sync time="487.816"/>
¿Tle:noh ikto:sniki se:kte:nkwitlaxwia?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="490.709" endTime="493.998">
<Sync time="490.709"/>
Yeh se:k..., se:kte:nchihchi:wa.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="493.998" endTime="500.271">
<Sync time="493.998"/>
<Who nb="1"/>
Ak
<Who nb="2"/>
Para mota kwaltsi:n i:te:n
<Sync time="496.435"/>
<Who nb="1"/>
¿Ke:meh nankonte:nxihxi:tlatsowah?
<Who nb="2"/>
Ay, ihkí:n itwi:kiliah ihkí:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="500.271" endTime="531.972">
<Sync time="500.271"/>
Itwi:kili:skeh ihkí:n.
<Sync time="502.587"/>
Ihkí:n itwi:kili:skih ihkí:n te:ntsohtsokotsi:ntias.
<Sync time="506.018"/>
Wa:n tla: oksipa itwi:kili:skeh ihkí:n, wilis itte:we:yalti:skeh.
<Comment desc="Es de te:n + we:yaltia"/>

<Sync time="511.34"/>
Ahá. Tos tla: itnikih te:we:yi itwi:kaskeh ihkí:n, i:n toma:. Mm.
<Sync time="520.685"/>
Wa:n tla: se:kniki ma i te:ntsohtsokotsi:n i:n ko:mitl, se:kwi:kilia oksipa ihkí:n.
<Sync time="527.055"/>
Tos mote:ntokotsowa i:n sokitl.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="531.972" endTime="541.793">
<Sync time="531.972"/>
<Who nb="1"/>
*Entonces**, ¿se:i:ye:kma:, we:yiya.
<Who nb="2"/>
Ahá. Wa:n se:i:.... Ahá.
<Sync time="537.156"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n se:i:o:pochma:.
<Who nb="2"/>
Se:[i:]o:pochma:, keh tsohtsokotsi:ntia
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="541.793" endTime="555.766">
<Sync time="541.793"/>
Ahá. Ni:te:n ki:sa tsohtsokotsi:n. Wa:n tla: itnikih itchi:waskeh keh kaxahpa:stli
<Sync time="546.461"/>
pos itwi:kiliah ihkí:n, itwi:kiliah keh ó:pochtli.
<Sync time="549.79"/>
Tos ohkó:n para te:we:ia
<Comment desc="te:n + we:i  con n > 0 / ___ w"/>
 n, i:n ko:mitl.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="555.766" endTime="561.968">
<Sync time="555.766"/>
Kwali.
<Sync time="557.241"/>
¿Tle:noh i:to:ka: no:n ik..., ¿tle:noh ikto:sniki namontlahtixi:mah?
<Comment desc="Forma reverencial de tla + ihtixi:ma"/>

</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="561.968" endTime="616.585">
<Sync time="561.968"/>
Se: tiposko:l.
<Sync time="564.008"/>
Mm. Se: tipostli, neh,
<Sync time="566.534"/>
Se: tipostli i:k, *este**, ye wehka:w o:katkah no:n mach, neh,
<Sync time="570.987"/>
¿tle:n i:to:ka: kimilwa:yah no:n keh *barrilten** no:n i:k o:ksakayah i:n a:tl?
<Sync time="576.27"/>
Wa:n yeh i:k o:tlahkoilpitoya.
<Sync time="579.012"/>
Wa:n tos, *este**, i:ka o:tlahkoilpitoya, 
<Sync time="583.185"/>
tos yeh n o:kinki:xtila:yah.
<Sync time="585.654"/>
A:xa:n ye:n *cubetas** no:n se:kkowa i:n *tiposcubeta** wa:n keh i:kxitlan ke:meh ikpia ihkí:n keh se: *arohtsi:n**.
<Sync time="593.473"/>
Ikpia keh yawaltik se:kki:xtilia,
<Sync time="596.349"/>
wa:n yehwa i:n se:kko:lowa ihkí:n,
<Sync time="598.835"/>
se:kko:lowa wa:n san ke:n wili se:ktsi:tskia ihkí:n,
<Sync time="601.621"/>
wa:n ye:n ihkí:n, se:kwili..., kilwí:, kilia se:t..., [se:]kihtixi:ma.
<Sync time="605.338"/>
Para ki:sa kana:wak.
<Sync time="607.161"/>
Tla:mo itkonihtixi:mas ki:sa tila:wak.
<Sync time="610.006"/>
Entós se:kkana:wa para ohkó:n a:mo tila:k para ihsiwka tlamolo:ni.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="616.585" endTime="623.948">
<Sync time="616.585"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n tla: [it]chihchi:waskeh tila:wak nochi i:n to:nal ompa mantos wa:n a:mo molo:nis. Uhuh.
<Who nb="2"/>
Tli....
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="623.948" endTime="627.622">
<Sync time="623.948"/>
¿Wa:n max okachi chika:wakeh tla:, tla: tihtila:wakeh?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="627.622" endTime="648.344">
<Sync time="627.622"/>
Ke:mah, no:n kachi chika:wakeh, kachi ikchi:kowah se: *buen tiempo** se:k..., ktli..., ke:nih iktowah.
<Sync time="633.63"/>
[Ik]xi:kowa *siquiera** se: xiwitl, o:me xiwitl.
<Sync time="636.344"/>
Pero i:n tla: kana:wak a:mo, a:mo wehka:w ikxi:kowa.
<Sync time="640.002"/>
Niman tlahtlapa:nih, ke:meh i:n to:toltitl. Uhuh.
<Sync time="644.746"/>
Wa:n tla: tila:wak okachi ikxi:kowa. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="648.344" endTime="657.015">
<Sync time="648.344"/>
No:ihki tte:chono:no:tsa, eh, ihkwa:k itkompe:walti:s i:n ko:mitl,
<Sync time="653.25"/>
eh, itkontla:lia se: tlakaxo:tl. ¿Max i:n tlakaxo:tl achtoh itkonchi:wa?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="657.015" endTime="660.205">
<Sync time="657.015"/>
Ke:mah achtoh inchihchi:wa yeh ikwsik.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="660.205" endTime="664.663">
<Sync time="660.205"/>
<Who nb="1"/>
Yeh ikwsik.
<Who nb="2"/>
Wilis. ¿Wilis itte:chono:no:tas ke:nih itkonchi:wa achtoh i:n tlakaxo:tl?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="664.663" endTime="706.493">
<Sync time="664.663"/>
*Este**, inte:mowa tla:nah, mm, ya wehka:w, nomamá:n o:kinchi:waya san i:ka n, i:ma:wa:n ihkí:n [ik]chihchi:wa.
<Sync time="671.848"/>
Pe neh a:mo. Inte:mowa se: kaxitl,
<Sync time="674.325"/>
se: kaxitl ne: wa:n tos tla: ya intlapachowa i:n kaxitl
<Sync time="677.987"/>
inchi:wa i:n sokitl keh se: tlaxkal.
<Sync time="681.213"/>
Wa:n mpantlapachowilia i:n kaxitl.
<Sync time="683.702"/>
Wa:n tos ompa tla: yo:..., yo:ntla:lih ompa,
<Sync time="686.884"/>
yeh ompa wa:ki, ompa yo:wa:k.
<Sync time="690.325"/>
Tos sa yeh ni:k inki:xtia wa:n, *este**, ya, *este**, ya inkixka.
<Sync time="696.732"/>
Wa:n se:kihtowa yehwa no:n keh tamáchi:wtli. Ahá.
<Sync time="700.964"/>
Wa:n tos ya i:pan se:ke:waltia. Yeh ikwsik i:n tlakaxo:tl. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="706.493" endTime="708.189">
<Sync time="706.493"/>
¿Wa:n tla: a:mo ikwsik?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="708.189" endTime="731.044">
<Sync time="708.189"/>
Witsis, *porque** pa:tis. Ahá.
<Sync time="712.6"/>
Entós wili:ka, wili:ka iski ikwsik para yeh tlaxi:ko:s *porque**
<Sync time="716.892"/>
yeh *como** se:ktlehko:ltia i:tich pos yeh itik i:n sokitl.
<Sync time="720.768"/>
Wa:n tos *mientras** n, n tlakaxo:tl yeh ikwsik,
<Sync time="724.394"/>
ma:s nochi i:n to:nal xkomalakachohto, xkomalakachohto yeh a:mo ke:n mochi:wa. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="731.044" endTime="750.57">
<Sync time="731.044"/>
Wa:n no:ihki itkontowa de *que** nankonchi:wah n nixa:yo:tl,
<Sync time="735.594"/>
wa:n i:ka nankimonahwichiah i:n ko:meh. N nixa:yo:tl tla:nah se: koko:ntsi:n ke:meh 
<Sync time="742.247"/>
na:wi, na:wi *litro** a:tl, ma:kwi:l ke:ski *li...,** ke:ski, nineh, de a:tl wa:n,
<Sync time="747.974"/>
wa:n ke:ski de tínixtli para nankoma:nilowah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="750.57" endTime="755.02">
<Sync time="750.57"/>
Ya yeh no:n yeh ne:n nixtamal.
<Sync time="752.71"/>
*Cuando** ikwsi wa:n yehwa i:a:yo nixtamal.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="755.02" endTime="758.013">
<Sync time="755.02"/>
<Who nb="1"/>
Yehwa nixa:yo:tl. Ahá.
<Who nb="2"/>
Aah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="758.013" endTime="792.519">
<Sync time="758.013"/>
*Porque** molo:ni nixtamal wa:n itpa:pa:kah wa:n, *lugar** itkonxawa:ni:ti:w nixa:yo:tl, a:mo itkonxawa:ni:s, [mo]niki itkonkalticho:s.
<Sync time="765.745"/>
*Cuando** ya *la horas** tontlaxkas yeh ya itkompia.
<Sync time="769.035"/>
Wa:n para ki:sah kwaltsitsi:n tehwa:n o:tchi:wayah,
<Sync time="772.415"/>
*hasta** mota *hasta** ke:meh *chokolate** kpia.
<Sync time="774.991"/>
Ye:n kwi:chtli o:tka:nayah wa:n
<Sync time="777.269"/>
o:tpantla:lila:yah nixa:yo:tl wa:n tos mochi:wa *hasta** keh *cafe**.
<Sync time="782.711"/>
Wa:n tos, *este**, yehwa no:n o:tka:nayah i:ka n tlachtoko:ni,
<Sync time="786.416"/>
wa:n yehwa i:n ihkí:n i:k itkahwiliah para ki:sah kwaltsi:n kwi:kwiltikeh. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="792.519" endTime="795.313">
<Sync time="792.519"/>
¿Wa:n tla: a:mo se:kinkwi:kwilo:s?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="795.313" endTime="839.361">
<Sync time="795.313"/>
*Pues** nehki
<Comment desc="Forma alternativa de no:ihki"/>
 kwali pen...,
<Comment desc="Probablemente quiso decir 'pero n'."/>
 i:n tokni:tsi:n yeh ohkó:n yo:mihmat,
<Comment desc="Esto es, mo+ihmati"/>
 iktowa ni:n, max a:mo chika:wak *porque** a:mo, a:mo *pinti[to]**, a:mo kwi:kwiltik.
<Sync time="803.409"/>
Tos, *este**, ye yehwa:n iknikih ohkó:n ma i kpia n, keh kwi:kwiltik.
<Sync time="809.83"/>
Wa:n tos tla: o:tkontla:lilih tos iktowa, "Ah, ni:n mota chika:wak".
<Sync time="814.398"/>
Wa:n tle:n a:mo o:tkonahwilih, yeh kihtowa,
<Sync time="816.974"/>
"Ah, ni:n mota a:mo chika:wak xa:, xa: pano:s notlakwal xa: *o** nixko:mitl xa: ki:sas.
<Sync time="822.494"/>
Wa:n *a veces** ikpia nixa:yo:tl ki:s..., yehwa:n ikyo:lwiah nochi iktsahtsakwa.
<Sync time="827.222"/>
Tos *hasta** n i:ihtik *[has]ta** ihkí:n itkahwiliah nochi kalaki nixa:yo:tl tlahtik.
<Sync time="831.89"/>
Tos pa yehwa:n iktowah nochi ktsakwa i:n tlahtik.
<Sync time="834.486"/>
Wa:n para ohkó:n ya tlamolo:niah ya, ya kwali. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="839.361" endTime="848.051">
<Sync time="839.361"/>
<Who nb="1"/>
¿Eh, wa:n ihkwa:k kahwiliah max ihkwa:k ok toto:nki ni:ne:n ko:mitl?
<Who nb="2"/>
Ke:n se:kki:xtihtok na:lto:ntok.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="848.051" endTime="861.605">
<Sync time="848.051"/>
I:ka se: wiyak powitl se:kki:xtia para a:mo se:tlatla.
<Sync time="852.431"/>
Wa:n tos se:kwa:lki:xtia wa:n nika:n ihkí:n ittla:liah tla:lpan,
<Sync time="855.838"/>
wa:n de yo:ttla:lihkeh tla:lpan, ya itkona:nah nixa:yo:tl i:ka i:n tlachtoko:ni wa:n ihkit..., [ih]kí:[n] tkahwiliah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="861.605" endTime="863.499">
<Sync time="861.605"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n a:...,
<Who nb="2"/>
Iktowah keh pa:ni:l.
<Comment desc="Significa manchas y proviene del verbo pa, teñir. Una mujer con cara manchada durante su embarazo, se le dice i:xpa:ni:lyoh "/>

</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="863.499" endTime="872.23">
<Sync time="863.499"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n a:mo tlapa:ni ni:k?
<Who nb="2"/>
A:mo, a:mo *por[que]** kwaltsi:n na:lto:ntok *hasta** ke:ch..., *hasta** keh tlixo:chtli *hasta** keh xo:chitl. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="872.23" endTime="879.772">
<Sync time="872.23"/>
Wa:n tos ya itka:nah wa:n kwaltsi:n ihkí:n itkahwiliah,
<Sync time="875.075"/>
*hasta** i:ihtik *hasta** i:pan nochi kwaltsi:n.
<Sync time="877.884"/>
Wa:n tos kwaltsi:n moka:wa.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="879.772" endTime="882.478">
<Sync time="879.772"/>
O:tkonihtoh pa:ni:l, ¿tle:noh ikto:sniki pa:ni:l?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="882.478" endTime="889.267">
<Sync time="882.478"/>
M pa:ni:l yeh no:n de ya wehka:w o:ktowa:yah mach pa:ni:l ye:n,
<Sync time="886.294"/>
tla: itkono..., ya wehka:w simi o:koni:ah n ato:l.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="889.267" endTime="893.955">
<Sync time="889.267"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n o:ktla:lila:yah *frijol**, n itl, tle:n ktla:liah tle:n tli:ltik, *o**
<Who nb="2"/>
Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="893.955" endTime="898.996">
<Sync time="893.955"/>
Entós yehwa n ihkí:n ktlahtla:lila:yah, tos yehwa mach kilwiah pa:ni:l. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="898.996" endTime="903.038">
<Sync time="898.996"/>
<Who nb="1"/>
Ka:mpa mo..., mo..., mokahka:wa ke:meh tli:ltik. Ahá.
<Who nb="2"/>
*Eso**. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="903.038" endTime="908.004">
<Sync time="903.038"/>
Entós kwaltsi:n ikne:xtia kwaltsi:n mota. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="908.004" endTime="924.224">
<Sync time="908.004"/>
¿Wa:n no:nkeh ko:meh ihkwa:k se:kin..., ya se:kinkwis,
<Sync time="912.712"/>
max se:kimpahtia? Iktowah siki ke:meh a:xa:n,
<Sync time="916.338"/>
i:n, i:n ko:meh tle:n kinkowah ma:s típostli mach kimpahtiah.
<Sync time="920.48"/>
Wa:n ihkwa:ko:n kinkwih. ¿Nonkeh ko:meh ke:nih pe:was nikwis?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="924.224" endTime="941.092">
<Sync time="924.224"/>
San ohkó:n, san ohko:n.
<Sync time="926.781"/>
Se:ka:na se:kpahpahpa:ka para ma ki:sa nixtli wa:n,
<Sync time="930.118"/>
itkomanas ato:l, *o** itkomanas itl tla: tle:noh itkoniki.
<Sync time="933.899"/>
Itkontlikomana yeh a:mo, a:mo ke:n mochi:wa. Yeh kwali. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="941.092" endTime="950.575">
<Sync time="941.092"/>
<Who nb="1"/>
¿Eh, wa:n nixa:yo:tl ihkwa:k nankimonahwichiah max toto:nki noso sisik?
<Who nb="2"/>
Sisik, sisik.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="950.575" endTime="962.62">
<Sync time="950.575"/>
Ahá. I:kanó:n itkaltichohtokeh *siquiera** o:me, ye:yi to:nalten.
<Sync time="953.817"/>
Ompa itnichikohtokeh [i]ch se: ko:mitl *o** tla:nah a:mo a:xa:n ya kateh n *cubetas**.
<Sync time="957.76"/>
[It]nichikowah ompa itte:katokeh, a:mo se:kxawa:nia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="962.62" endTime="993.239">
<Sync time="962.62"/>
¿Tlasohka:matih, eh ¿tle:noh moto:ka:tsi:n?
<Sync time="980.042"/>
Neh noto:ka: Inés Mora wa:n niwi:ts Xonotla.
<Sync time="986.066"/>
Neh noto:ka: Ángeles Márquez Hernández, wa:n impowi nika:n San Miguel Tenango.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
