<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="Usuar" audio_filename="Tengo_MatCl_GHB538-AMH529_Timaaskaltih-Los-temazcales_2023-03-01-e" version="9" version_date="250522">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Angeles Márquez Hernández" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Guillermo Hernández Barrios" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="1190.548">
<Turn startTime="0" endTime="7.252" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
A:xa:n ixte:chono:no:tsa i:ka n timá:skaltli.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="7.252" endTime="276.036">
<Sync time="7.252"/>
Kwali n, n tima:skal pos, n pos, eh, *bueno**.
<Sync time="12.099"/>
Tima:skal no: ya te:chne:xtilihkeh *toabuelitos** i:k se:,
<Sync time="15.646"/>
i:k se:motima i:k se:..., para n sisik para n ke:mania:n wi:ts n
<Sync time="20.916"/>
*tiempo** de tlasise:ya i:k se:moyema:nia i:k se:mo....
<Sync time="24.944"/>
Por *ejemplo** [...] to..., n, nika:n
<Sync time="28.525"/>
ya ye wehka:w, ya wehka:w i:n to..., i:n topapa:n i:n to....
<Sync time="34.014"/>
Yeh o:..., ntowa xa: not..., o:te:chne:xtilih mach ....
<Sync time="39.126"/>
Ye *bueno** se:moyema:ni:s i:ka n tima:skal tos se:kchihchi:wa se:k..., pe:wa se:k...,
<Sync time="45.843"/>
se:kchihchi:wa yeh, uhuh, o:kchihchi:waya ya wehka:w i:ka,
<Sync time="49.646"/>
i:ka sokitl i:ka se:knipanowa n titl se:k...,
<Sync time="53.056"/>
i:ka [ik]ki:xti:ti:weh se:ktsonkwipa se: titsmo:l wa:n se:ki:xtia *rajas**, se:k....
<Sync time="59.232"/>
Wa:n ompa ya se:k..., keh *tabli...,** keh ne:kah keh 
<Sync time="63.501"/>
tlapichten
<Comment desc="Nótese que -ten marca el plural de tlápichtli"/>
wa:n ompa se:ks..., [se:k]tla:lia s..., mm, sokitl, wa:n ompa, mm, sokitl ompa n tla:li wa:n se:k...,
<Sync time="70.624"/>
wa:n ompa ya neh se:kte:mowa se:, siki titl tle:n a:mo tohtopo:ni.
<Sync time="76.37"/>
Kiliah tika:ka:lo:titl *o** siki tisontitl *o** wa:n se:kchihchi:wa se:i:tixkal.
<Comment desc="El área en donde se atiza, o se prende el temazcal"/>

<Sync time="82.652"/>
Wa:n se:kchihchi:wa keh se: k..., ka:kaltsi:n [om]pa se:ktlatlatili:s.
<Sync time="86.686"/>
Wa:n se:ktlatlatilia wa:n se:kita yo:..., yo:..., yo:..., neh yo:na:lto:n
<Comment desc="El verbo es na:lto:ni, estar al rojo vivo piedras o leña"/>
 titl.
<Sync time="92.175"/>
Se:ktlakihki:xtilia wa:n ya se:...,
<Sync time="94.647"/>
wa:n ya se:kalaki. Pero tehwa:n nika:n timotimah san keh ....
<Sync time="98.159"/>
Se:ktla:lia *las tres o las cuatro para las cin..., a las siete, a las ocho** ya se:kalaki se:motima.
<Sync time="104.976"/>
Se:motima se:kte:moti:w, eh, ya wehka:w pos i:ka se:kte..., se:tlanichikowa.
<Sync time="111.983"/>
Ye wehka:w o:tya:yah itte:mo:ti:weh n okoxa:lin.
<Sync time="115.676"/>
Wa:n itte:mo:ti:weh ne:n i:ka xiwitl, ya n xiwitl se:, tehwa:n itmotimah i:ka titsmo:l.
<Sync time="123.171"/>
Wa:n i:ka no:n neh, eh, tons itmo..., i:ka itmoxiwiah.
<Sync time="129.306"/>
Wa:n tla: yo:tlan itmotinkeh pos ittla:liah a:toto:ni:l
<Sync time="133.17"/>
i:tich n tlikwil i:k, i:ka se: ko..., i:ka se: ko:mitl *o** i:....
<Sync time="137.529"/>
Wa:n *entonces** san ihpa:k toto:nki itkalakiah tima:skal wa:n ompa itma:ltiah. [It]mopahpa:kah.
<Sync time="143.495"/>
Wa:n no:n de pos simi *o:te:chcosta:rowa:ya** pos a:mo o:katka n a:tl wili:ka o:ta:tlakwiah i:ka tso:tsokol tka:nati:weh.
<Sync time="151.372"/>
Ke:mania:n itkwahkwiti:weh no: se: to:nal i:k pa tnichikowah n kowitl wa:n [it]tlatlatiliah.
<Sync time="156.617"/>
Pero a:xa:n no:n a:xa:n ni:n kehtó: neh o:nchihchi:w se: notima:skal i:ka ya i:ka *block.**
<Sync time="165.984"/>
Wa:n i:ka *block** wa:n o:n..., o:nchihchi:w no.
<Sync time="169.001"/>
Wa:n o:mono..., *o:ncimbra:roh** wa:n o:ntla:lilih *tabique rojo.**
<Sync time="173.477"/>
Wa:n *o:kpanrevoca:rohkeh** wa:n o:ntla:lilih no:ihki i:ka *piso**.
<Sync time="178.329"/>
I:ka, i:ka, *solo** i:ka ihkí:n tipitsi:n, i:ka, i:ka *cemento** ihkí:n o:ntla:lilih.
<Sync time="184.307"/>
A:ko, a:ko o:ntla:lilih ke:ni:n se:kihto:s i:ka, i:ka tla:li *porque** o:katka yeh n okoxa:li n o:tkwiah.
<Sync time="191.819"/>
Wa:n tos o:t.... a:xa:n yo:ttla:lihkeh ihkí:n ni:, i:ka neh, 
<Sync time="197.398"/>
i:ka no:n pos ya okachi, okachi san,
<Sync time="200.933"/>
a:kmo se:kikwi n okoxa:lin no: *o** tla:mo se:ki:xso:wilia
<Comment desc="Nótese la vocal larga, de -so:wilia"/>
, se:kalakia se: pitlatl wa:n se:k..., wa:n ompa se:mote:ka.
<Sync time="209.149"/>
Wa:n a:ko, a:ko okachi i:ka n okoxa:li *porque** n okoxa:li pos oweh se:kte:mo:ti:w.
<Sync time="214.47"/>
Sa: *horita** [it]te:mo:ti:weh sawilyeh n xiwitl.
<Sync time="217.179"/>
[It]te:moti:weh n xiwitl wa:n ittlatlatiliah wa:n kowitl ma ye pos [it]tlatlatiliah tkitah yo:na:lto:n ne:kah tixkal.
<Sync time="224.659"/>
Tixkal tkilwiah tixkal nochi titl it..., itchihchi:wah.
<Sync time="230.558"/>
Itchihchi:wah ke:n no:n se:ktlatlatili:s se:knipanowa n titl
<Sync time="234.926"/>
wa:n se:knipanowa keh a:mo ma witomi wa:n se:ktlatlatilia i:tlampa.
<Sync time="239.543"/>
*Hasta** na:lto:ni wa:n ihkwa:k se:k..., se:ktlakihki:xtilia keh a:mo ma i po:kyoh,
<Sync time="245.579"/>
ikpia n po:ktli tos se:k..., yeh no:n se:k..., se:, se:,
<Sync time="251.685"/>
*cuando** se:kita yo:tlamitlatlak n kowitl sa: *puro** tlixo:chtli, ihkwa:k ye se:k...,
<Sync time="255.924"/>
tla:kih..., se: tla: kpia ok tlikowitl popo:katok se:kki:xtilia.
<Sync time="260.768"/>
Wa:n ya se:kalaki t..., se:kalaki.
<Sync time="263.589"/>
Wa:n se:ki..., [se:]kwi:ka se: i:... i:..., [se:]i:a:ya:wa:n i:k se:mopihpi:ki.
<Sync time="268.574"/>
A:xa:n tla: tkoniki oksipa, pos oksipa *siquiera** ye:xpa se:kalaki. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="276.036" endTime="281.966">
<Sync time="276.036"/>
Kwali, eh [it]te:chono:no:tsa achtoh n tima:skalten o:kinchi:wayah san nochi i:ka tla:li wa:n titl.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="281.966" endTime="293.003">
<Sync time="281.966"/>
<Who nb="1"/>
Eh, wa:n, wa:n ni:ne:n ka:mpa ke:meh o:mote:kayah a:mo o:katka itlah tle:n oksé: *sino que** san yeh ni:ne:n okoxa:li i:ka ok..., o:kmopichta:yah.
<Who nb="2"/>
Ahá. San ye:n okoxa:lin. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="293.003" endTime="303.844">
<Sync time="293.003"/>
<Who nb="1"/>
Mm.
<Who nb="2"/>
¿Eh, ke:nih o:kchihchi:wayah ni:ne:n, i:..., i:ka nineh, i:ka n tla:li. Katliyeh n tla:li tle:n kwaltsi:n ke:meh wilis se:kchi:was i:ka n tima:skal?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="303.844" endTime="366.554">
<Sync time="303.844"/>
Mm, pos *o** pos kanah se:kowa n *bueno** se:ko..., [se:k]te:mowa, ne:n,
<Sync time="309.079"/>
okachi o:kxi:kowa:ya se:kma:nilowa, n, mm, n tla:li ma:s neh i:ka neh,
<Sync time="315.213"/>
se:kma:nilowa n se:ka:te:kia wa:n se:kchi:wa n sokitl.
<Sync time="318.4"/>
Pos se:kma:nilowa i:wa:n n okoxa:li.
<Sync time="321.17"/>
Ah, se:kma:nilowa keh se:kchi:wa keh ne:kah, san ke:n iktowah xa:mitl *o** keh o:iskia se:kma:nilowa.
<Sync time="328.657"/>
Wa:n neh se:kma:nilowa para a:mo kakayaka.
<Comment desc="Significa 'se desmorona'."/>

<Sync time="332.589"/>
Wa:n tla:mo i:ka nixtli se:kma:nilowa *según** iktowah okachi kxi:kowa.
<Sync time="337.6"/>
Okachi kxi:kowa keh tkon...,
<Sync time="339.531"/>
itkoma:nilowa keh.
<Sync time="341.32"/>
Itkonchi:wa keh itkoma:nilowa n sokitl itkoma:nilowa tkompa:tiltia wa:n ya sokitl, ya tkonchapa:nilia para,
<Sync time="348.285"/>
para keh *cuando** se:motintok a:mo wa:lti:tipe:wi mm ne:n tiwtli, noso ne:kah tla:li.
<Sync time="355.049"/>
*Porque** tla:mo no: tiw..., ti:timowa keh mohmochi:wa keh neh,
<Sync time="359.776"/>
tla:ltohtolontli wa:n witsi i:tich se:i:..., i:tich *se:i:cuerpo** se:ktlahtlatia, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="366.554" endTime="368.363">
<Sync time="366.554"/>
<Who nb="1"/>
Eh.
<Who nb="2"/>
Ah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="368.363" endTime="373.668">
<Sync time="368.363"/>
*Entonces** i:..., nine:n tla:li ke:n se:kma:nilowa i:wa:n okoxa:li. ¿N okoxa:li max silik noso wa:ki?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="373.668" endTime="379.216">
<Sync time="373.668"/>
N keh tia..., itkomoniki:lti:s tla: silik oso
<Comment desc="Viene de la palabra nos"/>
 neh, *o** wa:ki. Yeh nochi kwali, nah
<Comment desc="significa algo como 'acaso': Nah kochtok, 'acaso está durmiendo'. La palabra completa es ixnah."/>
.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="379.216" endTime="383.195">
<Sync time="379.216"/>
Wa:n yehwa tle:n i:ka se:ksa:lohtiw n titl i:wa:n se:..., ke:meh se:k...,
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="383.195" endTime="387.989">
<Sync time="383.195"/>
<Who nb="1"/>
Ah, no:n, ahá. Se:knipanohtiw i:wa:n. Ahá.
<Who nb="2"/>
Se:k..., se:knipanohtiw.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="387.989" endTime="391.327">
<Sync time="387.989"/>
¿Wa:n ompa n tlakpak ke:nih o:kpantsakwayah?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="391.327" endTime="446.184">
<Sync time="391.327"/>
Pos o:kpantsakwayah i:ka, i:ka kowitl.
<Sync time="394.759"/>
Ma:s ok, wa:n iktikiti:weh simi a:mo kah i:ka koh...,
<Sync time="398.298"/>
mm, i:ka ohkó:n i:ka komimiltsitsi:n.
<Sync time="401.04"/>
Ah, *en que conforme** ikxi:ko:skeh.
<Sync time="404.002"/>
N iktla:lil..., [ik]tla:tla:liah kti:tikih tle:n *medida** tla: iknikih, ah, ke:nih ktowah neh,
<Sync time="409.88"/>
san se:i:xtli noso o:mi:xtli.
<Sync time="412.766"/>
Mm. Se: i:k ni..., nipa ya:s se: i:k nika:n.
<Sync time="415.866"/>
Tos ik...., iktla:liah mach se: kowitl ihkí:n keh kilwiah tlipano:kyo:tl, se: kowitl para ompa mo...,
<Sync time="423.035"/>
ompa mo..., mokwa:se:wihtiw ne:n komimiltsitsi:n. 
<Sync time="426.448"/>
Wa:n ompa ya se:k..., neh, wa:n ompa ya keh,
<Sync time="430.205"/>
ya kpatla:lte:miah
<Comment desc="Quizá quiso decir pantla:lte:miah."/>
 wa:n se:ktla:lia keh, mm, se:kma:nilowa sokitl i:wa:n okoxa:li
<Sync time="436.074"/>
wa:n se:ktsahtsakwtiw i:ka. Ihkí:n se:ktsahtsakwtiw,
<Sync time="439.32"/>
para a:mo tla:ltoya:wi se: i..., ihkó:n i:tich se:i:..., [se:]i:nakayo i:tich se:i:tla:lnakayo *cuando** se:motintok.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="446.184" endTime="449.94">
<Sync time="446.184"/>
¿Tos no:n a:mo se:kpantsakwa a:mika *cartón** dió:n i:ka sakatl?
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="449.94" endTime="455.173">
<Sync time="449.94"/>
<Who nb="1"/>
Mm, a:mo. I:ka tla:li. Ahá.
<Who nb="2"/>
Yeh nochi i:ka tla:li.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="455.173" endTime="527.645">
<Sync time="455.173"/>
A:xa:n itkoniki se: tima:skal san de ihsiwka, ihsiwka,
<Sync time="459.797"/>
ihsiwka itkonchihchi:was para a:mo ton, mm, eh,
<Sync time="463.033"/>
itkon..., de a:mo itkompolohtos i:n to:nal, ixkonte:mo siki tlako:tl
<Sync time="470.148"/>
wa:n neh iktowah mach de *toro**.
<Sync time="473.66"/>
Wa:n iktowah mach xkonte:mo siki tlako:tl ma:tlawahkal
<Comment desc="Probablemente Cornus excelsa Kunth"/>
 wa:n xkonko:ko:lo ihkí:n,
<Sync time="478.53"/>
wa:n xkonchihchi:wa san ye:n tixkal.
<Sync time="481.477"/>
Wa:n ompa itkontlatlatilia wa:n *cuando** tkonita na:..., yo:na:lto:n ne:n i:ne:n n titl,
<Sync time="488.662"/>
*entonces** xa: wehkapantsi:n ke:n a:mo tlatlas i:n n a:ya:tl
<Sync time="493.609"/>
wa:n tkompantsakwa. Tkompantsakwa i:ka n a:ya:meh, mach konchi:wa keh,
<Sync time="498.168"/>
se: ka:kaltsi:n de tlako:tl.
<Sync time="500.147"/>
Wa:n *tonces** ompa ton..., eh, tkompantsakwa i:ka nochi n a:ya:meh wa:n ton..., ton..., neh ompa tomotima.
<Sync time="507.222"/>
*O** i:ka, n *o** pitlameh *o** tkonte:moti:w n okoxa:lin *o** ....
<Sync time="511.345"/>
*Bueno**, ka:mpa tla:l..., n tla:lkwalka:n ka:mpa tla:lmanaya:n ompa tkon..., tkonchi:wa se:,
<Sync time="518.134"/>
se: ka:kaltsi:n poro de tlako:tl wa:n tkompantsa:tsakwa i:ka, i:ka n a:ya:meh
<Sync time="523.241"/>
para a:mo ki:sas ne:n ne:kah ihpótoktli.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="527.645" endTime="530.3">
<Sync time="527.645"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n toto:nia?
<Who nb="2"/>
Wa:n toto:nia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="530.3" endTime="543.568">
<Sync time="530.3"/>
Wa:n no:n iktowah mach no:n ihsiwka:yo:tl, ihsiwka:yo:tl i:n, eh, ne:n i:n tima:skal.
<Sync time="538.088"/>
Mm, por no:n san ke:nih iktowah san de ihsiwka:yo:tl tkonchihchi:wa se: tima:skal.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="543.568" endTime="548.185">
<Sync time="543.568"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n no:n, wa:n a:mo o:..., ¿a:mo cholowa ni:ne:n ihpótoktli?
<Who nb="2"/>
Se: to:nal ya ye kwali. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="548.185" endTime="553.983">
<Sync time="548.185"/>
A:mo cholowa n ihpótoktli *porque** tkompantsakwa i:ka n, i:ka ne:kateh n a:ya:meh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="553.983" endTime="556.551">
<Sync time="553.983"/>
<Who nb="1"/>
Ah, san tkompia *cuidado** san ka:mpa,
<Who nb="2"/>
Wa:n pitlatl.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="556.551" endTime="588.644">
<Sync time="556.551"/>
ka:mpa ton..., ka:mpa na:lto:ntok a:mo wehka..., wehkapantsi:n para itkontla:sas para itkon..., tomotimas.
<Sync time="563.439"/>
No:n de ihsiwka:yo:tl, mm. O:nkitak xa: oksé: *pueblo** o:kchihchi:wkeh san ....
<Sync time="570.493"/>
Wa:n tla:mo kanah i:ka de, i:ka típostli den a:xa:n katki n *varilla.**
<Sync time="575.546"/>
Ikko:ko:lowah n *varilla** ikchihchi:wah. Ne: iktla:lto:kah nika:n iktla:lto:kah wa:n,
<Sync time="580.908"/>
ihkí:n kpantsakwah i:ka a:ya:meh wa:n ktlatlatiliah ikchihchi:wah n i:ntixkal wa:n ya motintokeh, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="588.644" endTime="591.826">
<Sync time="588.644"/>
¿Wa:n tla: kpantla:lisli:skeh, *este**, nineh itlah ke:meh,
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="591.826" endTime="594.164">
<Sync time="591.826"/>
<Who nb="1"/>
Ahá.
<Who nb="2"/>
ke:meh *naylo** xa: no:ihki ikma:tla:ni?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="594.164" endTime="599.566">
<Sync time="594.164"/>
Ah, ikma:tla:nis pero ikniki ohkó:n se:kpias *cuidado** de que a:mo ma, ma neh,
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="599.566" endTime="602.875">
<Sync time="599.566"/>
<Who nb="1"/>
Ma xo:tla.
<Who nb="2"/>
A:..., a:mo, ma xo..., ma xo:tla. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="602.875" endTime="605.245">
<Sync time="602.875"/>
Ka:mpa n, ka:mpa n tixkal.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="605.245" endTime="608.475">
<Sync time="605.245"/>
<Who nb="1"/>
Mm, mm, *o** a:xa:n ya katki no:n
<Who nb="2"/>
Kwali.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="608.475" endTime="629.023">
<Sync time="608.475"/>
[Ik]namakah *lo..., uh, lona o** no:n ne:kah we:yi para n i:k se:, no: xa: kwali:s
<Comment desc="Xa: kwali:s significa 'estaría bien' que es una contracción quizá de kwali is, kwali yes, &quot;sería bien&quot;."/>
 pero *como** a:mo se:k....
<Sync time="615.764"/>
Neh inkitstinimi san i:ka a:ya:meh, i:ka [ik]pantsakwah.
<Sync time="619.487"/>
No:n ihsiwka se:kchihchi:wa n tima:skal. Se: to:nal.
<Sync time="623.098"/>
Ah, tla: ye se:miktok, ehe, ya se:motima ompa. Ah, ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="629.023" endTime="636.406">
<Sync time="629.023"/>
Wa:n ni:ne:n i:n a:xa:n tima:skalten tle:n yakin a:xa:n ke:meh se:kimi:xmati n tima:skalten ¿ke:nih tlachi:wten?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="636.406" endTime="700.48">
<Sync time="636.406"/>
Pos tle:n neh yakin o:ntlasa:lo:to oksika:n pos ne:n nchi:wa i:ka neh i:ka *block**,
<Sync time="642.45"/>
i:ka ah..., i:n ke:n iktowah i:ka *mezcla** i:ka ....
<Sync time="648.168"/>
Wa:n se:kpantsakwa i:ka *tabique rojo,** wa:n se:pantsakwa nochi i:ka *tabique rojo** wa:n i:ka
<Sync time="654.41"/>
*se:kcimbra:rowa**, se:kchihchi:wa, se:k..., ne:n ne:kah no:n chi:chi:ltik *tabique** wa:n se:k..., i:ka se:kchihchi:wa.
<Sync time="665.617"/>
I:k nika:n ktowah se:k..., se:ktsahtsakwa kwali okachi wehka:wa n tlitl.
<Sync time="671.661"/>
Wehka:wa se:kchi:wa se:, tah..., eh, *seis horas.**
<Sync time="676.639"/>
Ma:s se:mopa:patla, se:kalaki, oksiki ki:sah, oksiki kalakih, oksiki ki:sah.
<Sync time="682.345"/>
Wa:n kachi kxi:kowa *porque** no:n tla: kohkoyoktik n tima:skal pos ompa ma cholowa ne:n ihpótoktli.
<Sync time="689.36"/>
A:mo wehka:wa san i:ka o:pa tonkalaki yo:..., yo:..., yo:..., yo:sise:yak.
<Sync time="694.781"/>
Oksiki tkoniki, oksiki n tlitl yeh yo:sise:yak a:ko wili tomotima. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="700.48" endTime="703.746">
<Sync time="700.48"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n a:xa:n ok iktla:liliah n ka:ka:lo:titl?
<Comment desc="Probablemente es la obsidiana. "/>

<Who nb="2"/>
Ah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="703.746" endTime="723.077">
<Sync time="703.746"/>
Ke:mah n ka:ka:lo:titl yeh ikwi:ka para neh, para a:mo tohtopo:ni.
<Sync time="708.565"/>
Ye oksiki titl katki tle:n a:mo tohtopo:ni *porque** tliki...
<Comment desc="Al parecer dice tliki en ves de siki"/>
 se:ktlatlatilia wa:n keh
<Sync time="714.022"/>
ki:stok keh, keh *cohete** tlatohtopo:ni, tlatohtopo:ni.
<Sync time="718.342"/>
N nochi kaya:ni wa:n a:mo *sirve** nochi san niman patlachiwis.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="723.077" endTime="729.656">
<Sync time="723.077"/>
<Who nb="1"/>
¿Ke:nih i:to:ka: ka:mpa n katki ni:ne:n no:n i:n ka:.., kah..., tíxkal. Mm.
<Who nb="2"/>
Mm, keh tixkaltik
<Comment desc="Quizá hubiera dicho tixkaltitl"/>
 teh, ahá, tixkal.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="729.656" endTime="741.874">
<Sync time="729.656"/>
Ahá. Ye:n tixkal ompa.
<Sync time="731.677"/>
Se:ktlatlatilia pero ok ohkó:n tkonte:mo:s tle:n titl a:mo tohtopo:ni, *porque** tle:n tohtopo:ni nochi
<Sync time="738.049"/>
tlami tohtopo:nis wa:n a:mo *servi:rowa.** Patlachiwis.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="741.874" endTime="746.776">
<Sync time="741.874"/>
¿Wa:n tixkal yeh ka:nih se:ktla:lia max i:k kia:wak noso i:k tlahtik?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="746.776" endTime="814.027">
<Sync time="746.776"/>
Se: *ladito**, se: *ladito** se:ktla:lia wa:n tlahtik.
<Sync time="750.323"/>
Ye wehka:w, ye wehka:w o:ktla:la:yah por n..., ne:n, i:wa:n ne:n,
<Sync time="756.533"/>
tlahtik san niman mota ke:meh ihkí:n we:yi tolontik.
<Sync time="760.777"/>
We:yi tolontik i:n tixkal, ye:n titl wa:n se:kna:la:te:kia
<Comment desc="Nota el aplicativo con -ia y el sustantivo incorporado, a:- con na:l- que indica de un lado a otro."/>
.
<Sync time="765.485"/>
Poro a:xa:n ne:n, ne:n neh o:ntla:lih san se: *ventanita** 
<Sync time="769.159"/>
ka:mpa sne:..., se:kna:ltlatiwia n a:tl *o**, ne:n ....
<Sync time="773.53"/>
Se:kna:ltlatiwia wa:n san se:k..., *cuando** se:kna:ltlatiwia pos se:, 
<Sync time="777.195"/>
se:moto:lowa para a:mo i:k se:mi:xtlahtlatia i:ka n ihpótoktli.
<Sync time="781.309"/>
Mm, ihsiwka se:kna:ltlatiwia wa:n se:moto:lowa para a:mo se:k..., para a:mo se:..., neh, se:k..., [se:]ki:xpi:tsa n ihpótoktli.
<Sync time="790.867"/>
Wa:n tos yehwa no:n timowa n *hasta, hasta, hasta** tla:lpan toto:nki, mm.
<Sync time="799.174"/>
Wa:n okachi, okachi ya okachi *bueno** okachi ke:nih a:mo oweh.
<Sync time="803.045"/>
A:mo oweh se: ma, neh ....
<Sync time="804.947"/>
Wa:n okachi kxi:kowa *porque** nowia:n tsahtsakwtok, tla:mo nochi ihpotokki:stok keh neh, oksé: *lado** oksé: lado, pos a:mo wehka:wa n tlitl
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="814.027" endTime="816.674">
<Sync time="814.027"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n i:x
<Comment desc="Aquí hubiera dicho max wehkapan."/>
 wehkapan itkonchi:wa?
<Who nb="2"/>
Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="816.674" endTime="840.137">
<Sync time="816.674"/>
Wa:n a:mo, pos a:mo wehkapan san, nn, san keh,
<Sync time="821.849"/>
a:mati tle:noh ke:nih se: *medida** keh o:nik..., ke:meh neh, keh wehkapantsi:n a:mati
<Sync time="828.06"/>
Wehkapantsi:n keh a:mo tomokwa:tiwi:s san kwali tomotla:li:s kwali tomo..., tomowa:lmowila:nas
<Sync time="835.066"/>
wa:n kwali ton..., ton..., san ton, n a:mo simi tonto:liwtos.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="840.137" endTime="843.17">
<Sync time="840.137"/>
<Who nb="1"/>
Mm, hko:n.
<Who nb="2"/>
¿Ke:meh ke:ski:n akih i:tich n tima:skal?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="843.17" endTime="905.156">
<Sync time="843.17"/>
Pos no:n ke..., tkomo...,
<Comment desc="Iba a decir itkomoyo:lwil:s"/>
 itkonyohyo:lwi:s ke:n itkonchihchi:was tkoniki de *cua** de na:wi tkoniki de chiwasen tkoniki *bueno** no:.
<Sync time="851.56"/>
No:n ya eh, se: i:..., i:pa:kilis ke:nih se:k..., nyo:lwi:s, nchihchi:was. Ke:mania:n nika:n tehwa:n itmi:keh.
<Sync time="859.98"/>
Pos itnikih tchihchi:waskeh san de na:wi:n *o** de chikwasen.
<Sync time="865.066"/>
No..., noso ke:mania:n se: nika:n, eh, tikateh tpina:wah pa tkalakiskeh san sipa.
<Sync time="872.613"/>
Pos *mejor** sehsé:, wa:n noso oho:me pa
<Comment desc="Aquí es de 'para'"/>
 se:,
<Sync time="876.848"/>
se: mitsonxiwia wa:n oksipa ma mitsonkwipilia oksipa tkonxiwia,
<Sync time="882.357"/>
*porque** ke:n tpina:wkeh a:mo tnikih tkalakiskeh san sika:n, eh, eh, siwa:tsi:ntli wa:n tla:katl. 
<Sync time="890.311"/>
A:mo ikniki kalakis san sika:n se:pina:wa, tos, eh, wili:ka se:..., se:...
<Sync time="896.495"/>
an, se:kalaktiw ke:n *conforme** n tla: se:ikni:meh no: se:, i:no:n. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="905.156" endTime="908.722">
<Sync time="905.156"/>
¿Eh, ix wehka:w tlatlatok i:n tima:skal?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="908.722" endTime="931.16">
<Sync time="908.722"/>
Pos tlatlatok pos a:mo tla: wa:ki i:n kowitl pos a:mo wehka:w po
<Comment desc="esto es, 'pos'"/>
 tla:, tla: si..., silik pos ikniki wehka:w *o, o**,
<Sync time="919.174"/>
*O depende .... Bueno** ke:nih iktowah,
<Sync time="921.756"/>
tla: tkonkalaki:s tohtoma:wak, tla: tkonkalaki:s pi:pitsa:wak pos a:mo wehka:wa. i
<Sync time="927.158"/>
Tla: tohtoma:wak pos wehka:wa. Wehka:wa tlatlatok.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="931.16" endTime="934.847">
<Sync time="931.16"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n katliyeh okachi kwali, se:ktlati:s pitsa:wak noso toma:wak?
<Who nb="2"/>
Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="934.847" endTime="975.517">
<Sync time="934.847"/>
Okachi kwali toma:wak, *o, ni** simi toma:wak, *ni** simi pitsa:wak.
<Sync time="939.135"/>
*Porque**, neh, *porque** tla:mo pos no:ihki *depende,** ke:nih iktowah ke:nih itkone:xtilia n tima:skal.
<Sync time="947.05"/>
Ahá. De, ah, kone:xtilia, kanah yo:nkitak ke:ni:n ntowa.
<Sync time="953.018"/>
Ke:n ikniki san itkontlatlatili:s wa:n san niman tonkalakis *porque** tla:mo sise:ya keh.
<Sync time="958.308"/>
O:nkitak tima:skal i:k ka:mpa a:mo kah kowitl.
<Sync time="961.649"/>
I:ka *mismo** no:, no: awa:kowitl
<Comment desc="Es el tallo o rastrojo de la milpa. Cf. a a:wa:powitl, que es el encino"/>
 den mi:li iktlatlatiliah.
<Sync time="965.642"/>
Pero ohkó:n san iktlatlatilihtokeh wa:n,
<Sync time="968.381"/>
wa:n *como** yeh a:mo okachi po:kyoh ihkó:n ye *mero casi** iktlatlatilihtokeh wa:n motintokeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="975.517" endTime="984.069">
<Sync time="975.517"/>
¿Wa:n tle:no:n okachi kwali powitl, *este**, wilis i:ka se:..., [se:]tlatlati:s para se:motimas? ¿Wa:n ke:nih mi:k ikwi:ka m powitl?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="984.069" endTime="1049.757">
<Sync time="984.069"/>
Pos i:n kowitl se: poh..., de mi:ktsi:n se: tlame:mel. Wa:n okachi kwali n titsmo:l
<Comment desc="Según Ángeles Márquez el tistmo:l es un término genérico para encino y el awatl es una categoría o subcategoría de titsmo:l"/>
.
<Sync time="990.178"/>
I:n titsmo:l yeh okachi wehka:wa wa:n ne:n n okotl yeh a:mo kwali *porque**, neh,
<Sync time="995.363"/>
n se:wa:lki:sa se:pohpo:che:wi okachi ke:n okotsoyoh,
<Comment desc="Esto es, lleno de resina de pino"/>

<Sync time="999.998"/>
wa:n ki:sa, ne:n, i:n po:ktli simi, simi po:kyoh.
<Sync time="1004.732"/>
Wa:n nochi neh, wa:n ihsiwka nixpa:ti
<Comment desc="Esto es, se hace ceniza y no hay braza"/>
.
<Sync time="1008.433"/>
A:mo wehka:wa ne:n n tlíxo:chtli. San niman wehka:wa.
<Sync time="1012.601"/>
Ahá. Wehka:wa, ne:n.
<Sync time="1014.462"/>
Tos okachi kwali n, n titsmo:l n a:wa:tl n tno:..., no: nochi no:n.
<Sync time="1019.255"/>
Okachi tle:n i:k ne: *o** tipe:tomatl.
<Comment desc="En Cuetzalan tepe:tomat es el Pseudolmedia glabrata"/>

<Sync time="1023.353"/>
Pero n ke:n ktowah n kapolin yeh, a:mo kwali *porque** yeh okachi se:i:xiwinti, wa:n awakatl
<Comment desc="Esto es, el kapolin y el awakatl no son buenos para temazcal porque echan humo que marea"/>
. Ahá.
<Sync time="1030.404"/>
N awaka:kowitl a:mo kwali *porque** yeh se:i:xiwinti wa:n ne:n kapolin, *o** *durazno**.
<Sync time="1036.979"/>
Ah, kachi chika:wak, n i:..., kokok, n i:..., i:po:kyo.
<Sync time="1041.683"/>
Noso n i:..., ke:nih nikihtowa
<Comment desc="GHB está casado con una mujer de por Atlixco donde dicen nikihtowa aunque en Tenango dicen inkihtowa. Así que GHB pronuncia cosas como kowitl en lugar de powitl, y nikihtowa en lugar de inkihtowa. De por si puede ser que en muchos casos donde se ha transcrito VC- (it-, in-, etc.) él actualmente dice como ti- y ni-, etc.)"/>
 n i:ahwiya:ka kachi neh i:ka se:i:xiwinti, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1049.757" endTime="1055.445">
<Sync time="1049.757"/>
¿Wa:n, em, ihkwa:k tla:sah
<Comment desc="Significa 'aventar agua a las  piedras del temazcal'"/>
 tle:noh, tle:noh a:tl kikwih?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1055.445" endTime="1095.149">
<Sync time="1055.445"/>
Pos n, n a:tl, eh pos mi:k kihtowah i:k, i:k tlaxiwpo...,
<Sync time="1060.767"/>
mm, tlaxiw..., pos..., [tlaxiw]poso:nil *o** tla:mo pos ohkó:n a:tl sisik, a:tl sisik se:kna:latiwia.
<Comment desc="Esto es, na:ltlatiwia  de tlatiwia que es 'tirar' o 'aventar'"/>

<Sync time="1069.643"/>
Ah, na, *cuando** keh kihtowah ach, *cuando** kah kokoxki keh mopale:wia i:ka n kone:tl pos i:ka,
<Sync time="1076.252"/>
i:ka no:n kihtowah mach kwali tle:n i:ka molo:nki a:tl.
<Sync time="1080.473"/>
Wa:n se:kna:latiwia i:ka xiwitl yo:..., yo:molo:n pero tehwa:n itmotimah i:ka,
<Sync time="1086.716"/>
i:ka ohkó:n i:ka a:tl sisik san ohkó:n se:kalakia i:ka *cubeta** wa:n se:ktla:stiw. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1095.149" endTime="1107.486">
<Sync time="1095.149"/>
¿Kwali. Eh, wa:n ke:nih se:kchi:was para a:mo se:i:xiwintis ompa ke:nih,
<Sync time="1102.175"/>
xa:mo itlah katki se:koni:s it..., *o** se:kikwa:s noso itlah tle:n,
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="1107.486" endTime="1111.16">
<Sync time="1107.486"/>
<Who nb="1"/>
a:mo ma se:i:xiwinti ompa n tima:skalko?
<Who nb="2"/>
Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1111.16" endTime="1148.504">
<Sync time="1111.16"/>
Pos a..., a:mo nmati tle:noh, eh, se:, eh, kihtowah ma siki se: kwali se: para a:mo se:...,
<Sync time="1118.364"/>
i:..., [se:]i:xiwintis siki kihtowah mach se:, kwali se:molpi:s se:i:yo:li:x de mm.
<Sync time="1125.764"/>
*O** se:, *o** siki motimah, eh, mokwa:tsakwah i:ka se:,
<Sync time="1131.058"/>
i:ka se: tílmahtli, mokwa:tsakwah para a:mo i:xiwintih. Mm.
<Sync time="1137.229"/>
Wa:n no:n se:i:xiwinti no:ihki nineh, tla: a:mo se: kwali se: tlakwa noso a:mo se:chika:wak, ah.
<Sync time="1144.216"/>
Wa:n yeh no:n se:i:xiwinti, de a:mo pos yeh a:mo se:i:xiwinti.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="1148.504" endTime="1163.286">
<Sync time="1148.504"/>
<Who nb="1"/>
Siki kihtowa ke:meh, ke:meh mo..., ikmokwa:tla:liliah a:tl 
<Who nb="2"/>
Ah.
<Sync time="1153.026"/>
<Who nb="1"/>
ke:meh mihxa:miah achtoh wa:n mokwa:pi:kih wan no:n kima:tla:ni. A:mo.
<Who nb="2"/>
Ahá. No: kima:tla:ni i:tich n i:ntsontikon a:mo kwa:..., *o** a:mo komo..., [mo]kwa:tlatiah. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1163.286" endTime="1175.41">
<Sync time="1163.286"/>
No:ihki t..., a:mo se:mokwa:tlati:s *porque** pos ke:nih ktowah san kwali. *Aunque** san keh san se:mo..., san a:mo se:mokwa:tlati:s. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="1175.41" endTime="1184.445">
<Sync time="1175.41"/>
<Who nb="1"/>
Kwali. Eh, tle:noh moto:ka:tsi:n wa:n de ka:nih tehwa:tsi:n.
<Who nb="2"/>
Pos neh de San Miguel Tenango noto:ka: Guillermo Hernández Barrios.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1184.445" endTime="1190.548">
<Sync time="1184.445"/>
Noto:ka: Angeles Márquez Hernández de nika:n San Miguel Tenango.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
