Tsíno:n Miguel. A tsinó:n *doña** Amelia. Kwali tehwa:tsi:n *pues.** Ahá. Niwa:lah nika:n nimitskalpano:ko, nika:n Omitlán semi takwalka:n no:. Neh, neh niwa:lah niwi:tsa de ompa ne: Cuetzalan wa:n ni..., nikwelita nika:n no: *porque** semi nikwelita ne:n a:ltepe:tl *porque** tel senkah kipia a:tsí:n. Ah, miak a:tsí:n kipia, ke:mah. Kwali tehwa:tsi:n. Ahá. Ah. Kipia miak, kipia miak. Ahá. Pues. *Este**, yi nimitstako neh nikniki xne:chtapowi tehwa:tsi:n ne:, ne: i:k ka:mpa nimomachtia, notamaxtihka:w ne:xtahtani se:, *pues** mah nikihkwilo se: talna:miki:lis i:ka totahto:l wa:n pos a:mo simi nikmati neh. Ahá. Neh nikneki xne:xtapowi, xa tiknekis tine:xtapowi:s tehwa:tsi:n ke:niw timoskaltih wa:n neh nikihkwilohtia:ti yo:li:ktsi:n. Ke:mah *pues.** 'Ne:xtapowi ke:n timoskaltih, ka:ni:n timoskaltih *o** ka:ni:n:n, ne:n, tiyo:lik. Pos. Ahá. Ke:mah, *pues.** Wa:n nochi to:n chi:walis tiweli, to:n tekit timoma..., ne: mitsmachtihkeh, ne:n, motati:tahwa:n. Neh pos o:ni:xpitla:n nika:n ich ini:n a:ltepe:tl Omitlán. Wa:n pos *cuando** o:ni:xpitla:n, *este**, no..., nona:ntsi:n o:ne:chka:wte:w ich ye:yi xiwitl wa:n tlahko. O:mopoliwi:tih wa:n pos o:nimoka:w ikno:tl den nona:ntsi:n. Pos san ompa, sa:te:pan pos xa: simi o:n..., o:nitlahyo:weh. O:nimaya:nia a:mo o:katka tle:n nikwa:s. Sa:te:pan pos, *este**, yo:n..., yo:niah nika:n m'pia chikwna:wi xiwitl o:niah para Tlaxcala. Ompa no:iwki simi o:ne:chtlahyo:wi:lta:yah *patrones** o:ne:ch..., *bueno** note:kowa:n simi o:ne:chtlahyo:wi:lta:yah. Simi, *este**, o:ne:chahwayah. Simi, *este**, tlamantli ke:n o:ne:ch..., o:ne:ch..., o:nikatka ompa i:cha:n no:n tokni:wa:n. Sa:te:pan pos oksepa o:niwa:lah pa nika:n ich i:n noa:ltepe:tl o:nipe:w nitikiti ich, ne:n, i:ka n salo:n. Tla: tikitia ich, ne:n, tla:ltsi:n para se:kito:kas tlao:l para se:, pos, para se:, se:motikipano:s. Ahá. Wa:n sa:te:pan oksepa o:niah, oksepa para Puebla ompa o:nitikitia, pos ompa ya sa:te:pan yo:..., yo:nikpix, ne:n, nosiwa:tsi:n pos, yo:..., yo:..., yo:tipe:wkeh i:ka ne:n tlaskaltiah i:ka n kone:meh, pos. Neh nikimilwih pos no: m..., ma momachti:ka:n. A:mo [ma] kipiaka:n ne:kah, *este**, ne:kah tlahyo:wi:listli ke:meh neh o:nikpix, neh simi o:nitlahyo:wih *cuando** o:nimoskaltih. Wa:n neh nikimilwih pos a:mo ohkó:n ma tlahyo:wi:ka:n *igual** ke:meh nehwa:tl. Ma momachti:ka:n, ma tlasalo:ka:n. Wa:n pos *hasta, hasta** k..., a:xka:n pos ya yo:[mo]ma:ka:wkeh tl..., nikpia ne:kah pa:kilistli pos, o:..., o:..., o:..., o:kinikeh o:[mo]machtihkeh ma, ma:ski *pues** ti..., ye:n, wa:n *igual** pos nikintlasohka:mati:lia pos, o:..., o:moyo:lchika:wkeh wa:n o:kinikeh momachtihkeh, pos. Yehwa:tl no:n nik..., ne:chpa:ktia ne:chyo:lpa:ktia pa:ki noyo:lo *porque** [o:ki]pixkeh se:, se: tlamachti:listli, para yehwa:n, para motikipano:skeh. Mm. Wa:n oksé: pos, *este**, sa:te:pan pos yo:tikitia ich n, i:ka n salo:n ich n tla:ltikpaktli pos sa:te:pan o:ne:chyo:le:wkeh para niah para México Ompa o:ne:chyo:le:wkeh ma nimone:xtili *de albañil**. Pos yehwa:tl no:n *este, hasta** a:xka:n yehwa:tl i:k, i:k nimotikipanowa no:n, no:n tikitl. Ahá. *Pues** yehwa:tl no:n nome:chono:no:tsa name:chomati:ltia. Mm. Tehwa:tsi:n tiah México wa:n ompa ne:n timomachtih ke:ni:n tikchi:wa n tepa:mit. Aah nik.... Ahá, ompa, ompa. Pos nika:n ma tikihto:ka:n a:mo simi timoskaltih ti..., tepitsi:n timika:ka:walowak, Ah. A:mo san. Uhúh. Mo..., mose:..., mose:l timoka:wtiki:s. Wa:n *como** t..., ihkwa:k tikihtowa o:tiah Tlaxcala ompa ne: titekitito. Ahá, wa:n pos ompa. Ompa tiwa:lah tikihtowa ompa tiah ya i:pa i:wa:n ne:n mosi..., mosiwa:tsi:n tiah ya México. Ah wa:n. Ahá. O:niah para México, o:niah México wa:n ompa, ompa o:nikchi:w mach xa: chikwase:n xiwitl. Ompa o:ntikitia ich n, ich ne:n de *albañil.** Wa:n *hasta, hasta** a:xka:n niknis..., niks..., nik..., *niksegui:rowa** nitikiti i:ka no:n tikitl. Ahá. Wa:n sa: yehwa:tl no: nik..., *gracias a Dios** yehwa:tl nik..., no: nikin..., o:nikima:k *escuela** no..., nopilwa:n. Ahá i:ka no:n tikitl. Ahá. Pos tehwa:tsi:n ke:n timomachtih, a:mo o:timomachtih timi:lto:ka tikto:ka n alwexo:n, tikto:ka ipatlach . Mm *pues es[te]**..., Pos *hasta, hasta** a:xka:n ke:mah tikiti ich ne:n 'to:ka alwixo:n, itl, mi:li, Nochi yehwa:tl no:n pos ya para tikwih para nik..., i:k timotikipanowah. Mm. Yehwa:tl no:n to..., *cuando** a:mo nikpia tikitl ne:p..., ne:pa ahko i:k Puebla *pues**, niwi:ts nitikiti, nitikiti yehwa:tl no:n nikto:ka no:n, no:n tlami:lo:l. Mi:li *o** itl, [i]palachtli *o** alwixo:n *o ebo**. Yehwa:tl no:n i:k timopale:wihtiweh para timotikipanohtokeh. Ahá. Ohkó:n. *Pues** miak, miak okseki ke:n name:chono:no:tsa no:iwki *cuando** o:nikatka n te:lpokatl yo:ne:chilwa:ya n tlahyo:wih simi wa:n no: simi yo:nika:nka n tlai:l. Nikimpí: xa: keh chiko:me xiwitl nika:nki simi n tlai:l nite:lpokatl. A:mo o:katka a:kin ne:chno:no:tsas, a:mo o:katka a:kin pos ne:chilwi:s a:mo, a:mo, a:mo x'tlai. O:niya:ya nikmokowa:ya n tlai:l wa:n 'tla:wa:naya nite:lpokatl de choko:me xiwitl. Pero *pues** o:nikilka:wtah, pero sa:te:pan oksipa o:nika:nka n tlai:l. Xa: kipias keh kaxto:l xiwitl nika:nki oksepa n tlai:l. Wa:n tlasohka:matilí: toTahtsi:n. O:nikmoka:waltih tsokotsi:n por no..., por note:lpo:chtl *primer**, tle:n *primer** o:momachtih. Momachtih para, para *maestro** wa:n *cuando** o:katka ich, momachtihtoya *bachiller** kihtowa, "Papá", xokon..., [x]'konchi:wa *fuerza** xon..., [x]konechiko n tomi:n *porque** neh nikneki nimomachti:s. Wa:n pos, *este**, n ohkó:n no:n, no:n to:nal o:nitla:wa:naya o:nika:nka simi n tlai:l, . Pero pos ohkó:n o:nikak o:ne:chilwih nokone:w. *Lo que** tle:n o:nikchi:w o:..., o:ni..., o:nika:w in tlai:l. Wa:n pos tlasoh..., ni'tlasohka:mati:lia toTahtsi:n Dios pos, o:nika:w tsokotsi:n pos, o:niki:xtih n note:lpo:ch de n i:tlamachti:lis. Ahá. Ne:n simi kwaltsi:n ne:n te:in tine:chtapowia. Mm. Eh, *como** tiki..., a:mo nikmati pero nikita ikintsi:n te:l miak te:lpo:chmeh neh, Ahá. Te:l..., te:lpo:chmeh. Pos no: taih, ne:n, tai:l Ahá. Wa:n tehwatsi:n to:n tikintapowi:skia ta: ka:niksa: ne:chitiliah in te:in neh nikihkwilo:ti, to:n tiknekiskia mah nikihkwilo. Kwaltsi:n ma se:tawa:na oso a:mo. Mm, mm. A:mo. Te:tla:koltih. Te:tla:koltih *porque** tla: a:mo se:kimati neh se:, se:, o a:mo se:mi:xyehyeko:s se: ke:n, san i:ka n tlai:l yeh oweh. *Hasta** para sem..., *hasta** wili para se:mikis. Se:kahsi se: i:mikilis i:ka n tlai:l. Mm. Ke:mah pero pos, ne:n, toTahtsi:n pos, a:mo o:ne:chka:w *si...*, a:mo o:ne:chka:w ma nimiki *sino que** pos o:nikilna:mik. *Mejor** tsokotsi:n nika:was. Ahá. Pos *has..., hasta horitah** pos *a veces,**. We:yi *A veces** nik..., nikoni pero a:mo nikihto:s kanah san simi sa:. *A veces* sa: ke:maniá:n nik..., nikoni pero san tlai:xyehyeko:l. Ahá. Wa:n pos *hasta** nika:n *hasta** ni:n to:nal *hasta** nika:n, nika:n tinintinimeh. Ahá. Ne:n *como** se:tawa:na, ne:n, miak tomi:n no: se:kia:wilchi:wa nompa. Ah ke:mah. Miak, miak se:ki..., se:kipolowa *porque** tlai:l patioh. Tlai:l patioh. Wa:n *peor** tla: se:ma..., wa:n tla: se:mahsi i:wa:n okseki:n se: ke:ski pos tlami n tomi:n. Yehwa:tl no:n. Wa:n *por eso, bueno**, i:kanó:n a:xa:n pos, *este**, neh ya nimi:xyehyekowa a:kmo san tlailiwis. Niko..., nikyekowa pero a:kmo ke:meh achtoh o:katka. Ahá Ohkó:n *pues** yehwa:tl no:n name:chomati:ltia no:n *novida** ke:n o:yah. No:, no:, no: o:n'tlahyo:wih san simi. O:ni.... Nowiya:n ne:ch..., ne:chtlahyo:wi:ltihkeh pero pos, niktlasohka:mati por, ne:n, tle:n i:k o:ntlahyo:wih. O:ni:xpitla:n tsokotsi:n, o:n[i]tlasa:loh tsokotsi:n. Ahá. Yehwa:tl no:n name:chomati:ltí:, [a]me:chono:no:tsa *novida** ke:non eskia. Mm. Pos te:l miak tasohka:matik. Neh, semi kwaltsi:n te:in tite:xtapowia wa:n Pos. i:ka i:n tah..., nika:n tine:xtapowihtok keh ta: ka:n iksá: neh n a:ma[n] i:n te:in tine:xtapohwihtok aksá: no: ki:ita Mm. A:mo. Pos kihto:s *que** a:mo kwaltsi:n mah se: ta:wa:na *porque** tikihtowa teh miak tomi:n ompa se:ka:wilchi:wa wa:n, se:i:kone:wa:n no: ontahyo:wiah. Ke:n a:mo pos. Nochi. Ahá. Se:i:siwa:tsi:n noso, ne:n, komo se: ta:katsi:n, ne:n, ta:wa:na n i:siwa:tsi:n no: kihyo:wia. Kihyo:wia. Ahá, pues. Tlasoh..., pos, ahá. Ke:mah. Pos te:l miak tasohka:matik neh, se: to:nal nimitskalpano:ki: ta:ka:n teisá: sepa ne:chtahtaniah ne: kalnemachti:lo:ya:n sepa niwi:tsa wa:n nimits.... *pues** Ahá: Ahá, Ta: ka:n tikneki tine:xtapowi:s sen taman de tepe:meh o de a:tsi:n te:n nika:wí:n tehwa:tsi:n tik.... Onkak nika:n ka:mpa i:ka tehwa:tsi:n ticha:nchi:wa. Ah. Ahá pos, *este**, ne:n, noto:ka: Miguel Méndez Juárez. Te:l miak tasohka:matik neh, xne:xilwi moto:ka:ytsi:n para kimatiskeh ne: ko:kone:meh ta:ka:n kinekih ki..., mits..., se: to:nal no: mitskalpano:ki:wih ke:meh neh. No:a:ltepe:tl Omitlán, Tepetzintla, Puebla. *Aguas**. Ah, pos. Pos neh no:to:ka:y Amelia Domínguez wa:n neh noa:ltepe:w ompa ne: Cuetzalan, Puebla, no:. Miak tasohka:matik. Tlasohka:matih no:iwki te:chonsimatikoh wa:n te:chono:no:tsakoh wa:n pos. Tlasohka:matih welmiak. *Igual** wa:n pos, nika:n *siempre** ich ini:n a:ltepe:tl ke:maniá:n namonwa:la:skeh *pues** tlasohka:matiskeh *siempre** namowa:ntsi:n. Ahá.