Conchita. ¿Tle:noh? Niwa:lah nimitskalpano:ko nih.... I:pa nimitsi:xmatok to:nto:nal, a..., *pero** a:mo, a:mo nikmati tehwa:tsi:n ke:ni:n timoskaltih niknekiskia xine:xtapowi ox tikelna:miktok ke:m .... Pos ke:mah semi tione:s, tione:siko, a:mo tikelna:miki, *pero** xa: nek ma:kwi:lxiwit, chikwase:n xiwit n'neki xine:chtapowi nochi kwaltsi:n *porque** xa: sa:te:pan kinekis kima..., kimatis mo..., mokone:tsi:n. Nikilna:miki ihb'a:k o:nikpiyaya xa: chib'ase:n xiwitl nik..., nikilna:miktok no:n to:nal o..., *pues** o:niwe:yixtah , *pero** molweh no: o:titlapanowa:yah, nikilna:miki no..., nota:tah, sipa a:mo o:tikitia, tla:wa:na. Nona:nah, yawi n b'ohtlah, *pero** san yehwa n tomi:lah, nompa, nompa to:nalpano:tok, pe:wa tla:yih, tlato:kah, tlasipawia, i:xkoya:n ompa, nompa tikitok. Tle:ka nota:tah, simi molweh n o:tla:wa:naya o:wehka:wiya n teo:pan. Pe ] a:mo ke:man o:te:chtikipanoh, A:mo ke:man o:nikitak xo:ehkok i:ka *cintavo** kima:kti:s nona:nah. Ma te:chtlakowih san o:nikitaya. O:niwe:yixtah, o:niknikia nimomachti:s a:mo, a:mo o:nikalak. A:mo o:kipix nona:nah tle:n i:k ne:chkalakis, tle:n i:k ne:chtlakowi:s. Nehwa:tl o:ninimia i:yo:ka nokxi. Sab'i..., sipatsi:n o:ne:chkowilihka no..., nokwitlaxtikak no: o:niktla:la:ya. Wa:n ompa o..., o:tlanki o:kohkoto:n. A:mo yawi n te:mi:lah, *pues** a:mo wili n oksé: kikowa. Tos no:n tona:lmeh n o:tsaya:n nokwitlaxtikak ohkó:n n o:ninimia i:yo:ka nokxi. Notilmah sa: mohmohtsoltik, san tle:n ya wili ki..., kima:chihchi:wa. Tla: no: kahsi n tomi:n yawi n te:mi:lah ihb'a:k no: ya ne:chkowilí: Wa:n tla: a:mo *pues** ohkó:n n o:m'piaya san, san o:me pa:ntli n i:k o:nimopa:patlaya. *Pues** ohkó:n o:tinimiah ti..., tisokiyohkeh, a:mo tle:noh xapoh, *pa** se:mopa:kas. Se:mochipa:was *o** se:motlapa:ki:s a:mo tle:noh xapoh O:ni..., o:nitlapano:k. Nompa nikimita n ko:koneh o:momachta:yah, o..., o:niknikia nimomachti:s. pe, a:mo o:nikpix tle:n i:k nikalakis. Sa:te:pan yo..., *a fuerza** o:nimoyo:le:w. Nik..., o:niktlahto:lti:to n tlamachta:ni ¨*pues** tle:no:n moniki. Kihtowa n tla: tikniki timomachti:s xiwi:ki. Nimitsma:kti:s n tle:n i:a:xka nochpokah, siki a:mo nochi kitlamia n a:matl, i:tich titlahb'ilo:s. Oh, *pos** o:niah o:nikalak. *Pero** sa:te:pan *pos**, yo:nimotla:koltihta, ne:chtlahtlaniliah, tle:no:n n i:k ni..., nikchihchi:was no..., notikin n tle:n ne:chka:wilihtiweh, pe a:mo nikpia. A:mo nikpia tle:n i:k nitlahb'ilo:s. *Pues** oksipa o..., o:niki:s, oksé: *mano** n o:pano:k, o:pano:k se: tla:powal n ihb'a:k, o:ne:nchte:mo:to n tlamachta:ni, kihtowa Conchita ke:n a:mo tio timomachtí: , *Pos** timitsitah tikniki timomachti:s pero *pos** a:mo a:kmo tio. *Pos** o:nimotla:tih a:kmo, a:kmo, a:kmo tle:n i:k kachi o:nikna:nkilih. Nompa o:pano:k oksipa, o:pano:k n to:nalmeh xa: o:pano:k tlahko xiwitl, tlahko xiwitl n o:pano:k wa:n, oksipa o..., o:nimokalakihka nehwa:tl, o:nika:wato noa:mawa:n Nikilwia Maestro, n'niki nimomachti:s, *pero** a:ma:kin ne:chpale:wí:. Kihtó:, *pos** xikalaki, xikalaki, timitspale:wihta:skeh *más** tsi:tsikitsitsi. San nikimita n tle:n n imiwa:n yo:nikalak, *pues** b'ali ne:chitah, ne:chitah, wa:n tle:n tehwa:n simi, simi titlahmahmeh n o:tikatkah tio:me:n tichpokameh. N oksé: n ichpokatl, no:ihki tlahmah n o:tlake:mia wa:n, oksike *pos** b'altsi:n tlake:mih in..., intilmah. In..., imikxitlaksayo, wa:n tehwa:n a:mo, o:te:chtsaya:nilihkeh n totilmah wa:n o:te:chikxitlaksakeh. O:te:chikxitlaksakeh nompa *pos** timi:xitstikateh n tio:me:n,*hasta horita**, ne:chkokowa no:n ke:n tokne:wan tle:n ohkó:n o:ne:chchi:wkeh ya chihchika:wakeh no:ihki. Wa:n ompa o:niki:s, o:nipe:w nite:ma:tla:ni o:ne:chtla:ke:wkeh ma nikone:ita. Nompa a:mo o:niwehka:w oksipa o:ne:chtlahto:lkalakihkeh. Kihtowa a:mihki nikita n ko:netl. Nompa o:nikchi:w se: tlapowal, o:niki:s, oksipa o:ne:chtla:ke:wkeh oksika:n ma nitlapaya:na, ma nikita n te:ichpokah. O:nikitaya, o:ne:chtlaxtla:wa:yah ka:xto:l *peso**. Nompa b'altsi:n n o:nikitak, ne:chtlamakah, ne:chmakah notlaxkal notlapalo:l, sipa ne:chwa:ntiah n tsope:lik. *Pues** ya b'altsi:n yo:nikitak, i:tich no:n to:nal n o:nipe:h nikita *pos**, motla:ni wa:n ne:chtlamakah, yo:nipe:h nite:ma:tla:ni. Nompa o:kib'alitak siwa:tl kihtó:, tla:mo xte:chpale:wi i:ka tla:ilis. Nikilwí: *pero** a:mo niwili. A:mo ke:man nitla:i nocha:n, a:mo ke:man o:ne:chtla:iltihkeh wa:n, *pos** ke:nihki niá:s, a:mo niwilis san tikitl ompa niki:xtatakatos n tla:li. Kihtowa a:mo ke:n x'mati tiya:skeh san sipa n ompa nimitsne:xtili:s. O:ne:chwi:kakeh o:nimomachtih, o:nipe:h nitla:i. Nompa o:nikchi:h xa: se: se:mana n o:..., n o:titla:yiyah yo:nimomachtih, yo:ne:chtlaxtla:wihkeh, yo:nikb'alitak n tomi:n. Nompa nikita nona:nah a:mo, a:mo motlakowí: *pos** no:ihki a:mo, a:mo o:kipiyaya i:tilmah, n i..., n i:lpika yo:i:xkohkoto:n. N i:tikak sa: kipipichohtok, nompa yo..., yo:ne:chtlaxtla:wihkeh, yo:niki:ste:h nika:n n Ahuacatlán, o:niah nikowilia n i:tilmah. O:niktla:koleh, o:ne:chtla:kolta:ya ke:meh n o:nikitaya wa:n ke:meh ne:n n o:nitlapano:k. N ihb'ak o:niknikia nimomachti:s. Nompa o:n..., o:ntlakowih, o:niktla:kolih, nompa yo..., yo:niksinchi:h. O:nipe:h ni..., nitema:tla:ni, nompa yo:ne:chki:xtihkeh nokne:wa:n. Nikime:kawia yaweh i:ka kahfe:ntikis. Ne:chwi:kayah nika:n Tlamanca, nompa o:..., o:tiya:yah se: *semana**. Tikchi:wayah, tiki:ste:wah b'alka:n, tiktla:lia n totlaxkal, tinihnintiweh, titlatikeh o:niktikia simpowal *kilo**. i:wa:n nompa nii:xb'a:pohtitih. O:nitlapano:k. Po o:n'ye:kitaya ye:n tomi:n. B'altsi:n n o:..., n o:niksila:ya, yo:nipe:h nimotlakowí: . Ke o:nipe:h nitikiti yo:mopatlak no..., no..., nonimi:lis. Yo:nipe:h nikowa notikak, notilmah, nokami:xah, tle:n nikile:wia n'mokowí:, 'mokowí: nakatl, 'mokowia tsope:lik. Pohki n o:niwe:yiyak, a:mo tle:n o:nib'ah. *Tos** yo:nipe:h nitiki, *pos** b'altsi:n n'machilí. Nompa o:tiksinchi:wkeh, ohkó:n ne:chwi:katinimiah nokne:wa:n, [o:]tiya:yah, Santa Elena, Rio Bravo, Tlapacholoyan, ompa tikocheh Titlab'ah, san tle:yawili tiktehte:mowah. Ne:kah kilitl, tomakilitl, pachkilitl, tikwi:ka n chi:li ompa tiki:xkah wa:n titlab'ah. Sipa n totlaxkal xokoya sa: ihki tib'ah. Tla: t'wi:kah *minsa, pos** ya tikmana ti..., tib'ah tle:n toto:nke. *Pero** tla: a:mo *pos** ohkó:n o:titlapano:tahkeh. Nompa o..., o:nimokop o:nimose:weh, wa:n n o:nimoka:wako nocha:n san ohkó:n n o:nikatka. Nompa ya sa:te:pan yo:ki:sako se: ichpo:chtl. Kihtowa, "A:mo tikniki titikitis". Nikilwia, "Ke:mah. Nikilí: tle:no:n nikchi:was, "Neh aya:mo nochi niwili. Nika:n a:mo i:k nimehmatok tle:sa nikchi:wa. Nikchi:wa san nitlachtoka, nikposo:ní: itli, in..., nitisi nimoyakó:. Okachi *más**, a:mo nik..., a:mo nikmati tle:no:n nikchi:was ne: ahko ka:ni:n se: ya:ski nompa, 'piah b'ali kalmeh, a:mo *igual** ke:meh nika:n se:motlachipa:wilí: Kihtó:, "A:mo ke:n xikmati ompa timitsne:xtili:skeh, tlahman tiktla:nis. *Pero** a:mo ximomohti, timitsne:xtili:skeh ompa. Siwa:tl b'ali tla:katl n a:kin ya:ski mote:ko siwa:tl. O:niah, o:niah san se: tlapowal n o:nikchi:wato, n ihb'ak o:niah *pos**, san n o:..., san o:nicholoh, a:mo o:nikilwih nona:nah, ne:chte:mó: *como** a:mo ka:n o:niya:ya, tla:koyaya, molweh n o:cho:kaya. O:nimowa:lkop, notomi:n a:mo o:wehka:h n ihb'a:k, chiko:me *ciento** n o:motla:nia se: tla:powal, a:mo wehka. Pa ya nipa:ki n o:niehkok, yo:ne:chma:ktihkeh notomi:n ya nikb'ali:ka, *igual** oksipa o:nimotlakowih, notilmah tle:no:n nekneki wa:n tsokotsi:n *pues** i:ka o:timotlamakakeh Nompa oksipa o:nimose:wi:ko tlahkoxiwitl, oksipa o:kisako oksé: kihtó: xa:mo 'nikis nitikitis san nikimitas koko:neh. O:niah oksipa, nompa yo:nimoka:wato o:nikchi:wato mahtlase: xiwitl. Ompa kihtowa siwa:tl, "Ta a:mo titlai:xmati". Nikilwia, "A:mo". Kihtó: "*Pero** mitspa:ktia n timomachti:s". Nikilwí:, "Ke:mah". Kihtó:, "¿Ke:n tikita? Xi:kalaki nimitsmakas to:nalmeh tle:n mitsilwi:skeh xio ximomachteh. Neh nikniki xitlai:xmati. Nikita ti:kahxilia tsokotsosi:n, wa:n mitspa:ktia". Wa:n neh melá:k noyo:lpan melá:k no:..., b'altsi:n o:ni:kak, nehwa:tl simi o:niknikí: nimomachti:s. Pa..., a:mo o:ne:chka:wkeh notahwa:n, a:mo o:ne:chpale:wihkeh. ¿Pos tle:no:n nikchi:was? Ohkó:n n o:..., n o:nikxi:kohtah, o:niwe:ixtah. N o:..., n o:niki:ste:h nikpia, mahtlana:wi xiwitl, n o:niah yompa yo:niwe:yiak. Yone:chka:h siwa:tsi:ntli o:nimomachtih, o:niktlamih n primaria, I:tich n..., non tl[a]i:xmati:lis tle:n ya chihchika:wakeh. Nompa o:niktlamih, o:nika:n ya ye secundaria, o:niktlamih no:ihki. Kihtó: siwa:tl, kihtowa a:xka:h, yo:mitsma:ktihkeh moa:ma[w] nika:nkah xio mocha:n x'ne:xtili mona:nah. X'kilwi ni:k yo:tiktlamih. Neh b'altsi:n o:nikak *porque** yehwa:tl, o:ne:chmakak no:no:n, no:no:n chi:ka:walis ma nitlai:xmati. O:niwa:lah nika:n nikilwia nona:nah, "X'kita ni:ni:n noa:maw yo..., yo:ne:chma:ktihkeh yo:niktlamih, no:n tlai:xmati:lis, yo:nitlasa:loh tsokotsi:n". Tsokotsi:n nikihto:s molweh n o:nikahxileh a:mo, *por que** pos no:no:n tlai:xmati:lis i:a:xka chihchika:wakeh. Wili:ka o:ne:chpale:wih *orita** b'ali nitlahb'iló:, b'ali ni..., nikita n..., tle:no:n no: se:kichihchi:was, tle:no:n no: moniki, o:ne:chpale:wih tsokotsi:n Wa:n nika:n n o:n'ne:xtilih nona:nah kihtó:, "Wa:n tle:no:n tikilwi:s, a:matl xkanah i:k titlab'a:s, *mejor** ximotlawi:kalti. Nikilna:miktok n ohkó:n o:ne:chilwih, o:ne:chkokoh. Neh simi o:nnikia nimomachti:s, wa:n a:mo o:ne:chka:wkeh. Wa:n ne:pa siwa:tl a:mo ke:n nikita, a:mo kiwi:ka noe:so wa:n yehwa:tl me:lak, to..., to..., [o:]ne:chi:xtlapoh, ma nitlai:xmati. Yehwa:tl o:ne:chmakak no:n chi:ka:walis, o:niki:xtih no:no:n tlai:xmatilis. Wa:n nika:n o:nehkok nocha:n kihtowah a:mo tle:no:n ne:chpale:wi:s non a:matl, ne:pa ma niktlamo:tla. O:nimokop oksipa o:nitla:koxtah, pe nompa n o:nikatka o:nipa:kia, siwa:tl simi molweh b'ali tla:katl. O:ne:chtlaxtla:wa:yah tlami *semana** ne:chma:ktia notomi:n o:nikye:ke:waya , o:n'nikia nimomachti:s oksé: tlai:xmati:lis, o:n'nikia ni..., nitlapahta:ni. Kihtó: siwa:tl tos x'kalaki, xika:na *Bachiller**, wa:n xika:na n oksé: n tle:n mitspa:ktí:, ximomachti keh o:me, timitspale:wi:skeh tsokotsi:n tiktlaxtla:was. To..., no:no:n tle:n tikniki wili:ka tomi:yoh , mitstlahtlanilihta:skeh, pahtli, mitstlahtlanili:skeh tle:no:n no:n i:k ti:kakis n i:yo:lo n a:kin mokokó:. O:ni'mikowih nochi, o:ne:chpale:wihkeh, *pero** a:mo o:nikxi:koh, *porque** wili:ka, wili:ka oweh. Wa:n n o:niktlamihtah no:n tlai:xmati:lis *pues** sa: ihsiwka i:tich se: xiwitl o:niktlamih no:n *primaria**. Wa:n *Secundaria** no:ihki o:niktlamih i:tich se: xiwitl tos sa: ihsiwka. a:mo simi o:ni:kahxila:ya, tle:n oksé: n tle:n o:h'nikia ke:meh tlapahta:ni. Ompa oni..., o:nimoka:wato a:kmo o:wilik n o:..., n o:niksinchi:h o:n'machi:lih ni:k molweh n oweh. b'alka:n ni..., nime:wa nikinchihchi:wilí: n tlab'al n i:pilwa:n siwa:tsi:ntli yaweh no:ihki momachti:ti:weh. Nompa oksipa ye:n nehwa:tl niki:ste:wa, a:mo o:ne:chmakaya no:no:n *hora para** niki:ste:was nimomachti:tí:. Nichikoki:sa nikontlamo:tla no..., noa:mawa:n, oksipa nipe:wa nitikiti. Wa:n ne:chka:wiliah miyak tikitl nikchihchi:was, wa:n wa:lmo:stis nikine:xtili:s noi:xtlamatka:wa:n, O:n'machi:lih ni:k a:mo niwilis *hasta** ompa n o:nika:w. O:nimotla:koltih *pero** tle:no:n nikchi:was, a:mo o:nikpix notahwa:n, keh no: ne:chpale:wi:skeh, ne:chi:xtope:waskeh *o** ne:chma:kti:skeh *centavo** ma:s[ke] tsokotsi:n, a:mo ke:man o:wilik. Nompa o:niki:xmat n tla:katl n i:ta:tah nochpokaw *pues**, yo:timotlasohtlakeh o:timoto:ntohtilihkeh 'matia *pos** b'altsi:n. B'altsi:n *pues** tikpias se: motlawi:kal. A:xka:n ya nikita *pos** sipa b'ali sipa a:mo. O:timo..., o:timotlasohtlakeh nompa ya b'ali *pos** o..., o:nikna:nkilih, i:wa:n o:nimoka:h. Nehwa:tl *pos** a:kmo o:niktlamih, yeh o:kitlamih, tsokotsi:n *pos**, o:timopale:wihta:yah, *para** yehwa:tl ma kitlami ni..., tle:n yeh i:k o:momachtih. A:xka:n nimolna:miki *pero** ya nichika:wak, wa:n a:kmo wili, *porque** ya nikpia nochpokaw. Yehwa:tl kiniki nik..., no: *igual** nikchipa:was nika:wati:h ma momachti, ma tlai:xmati. a:kmo ki:sas ke:meh nehwa:tl, *nito:ntohtik**. O:niknikí: nitlai:xmatis pa a:mo o:nikpix chika:walis, i:wa:n notahwah ma ne:chpale:wi:ka:n. Tos a:xka:n nokone:h nikniki ma tlai:xmati, nikniki ma ki:sa, yehwa:tl tla: yeh kinikis momachti:s. ma:s tlahmahtsi:n nikpale:wi:s, maki..., ma kitlami n tle:n yeh kiniki a:xka:n we:yixtok, kitstok tle:no:no:n ye:n kipaktia. Kiniki ya:ski no: tlapahta:ni kimpahti:s, kimpahti:s tlapiya:lmeh kihtó: *o** kimpahti:s *cristianos**. *Pos** neh b'altsi:n nikaki *horita** tle:n yehwa:tl ne:chilwia nik..., nikniki nokone:h milá:k ma, ma, ma ka:na nonon tlai:xmati:lis, i:k ma ki:sa sa:te:pan i:k motikipano:s, tehwa:n tisiwa:meh, titlapanowah, tla: 't:pia tocha:n b'ali, wa:n tla: a:mo, yo:te:chka:h n totlawi:kal, *pos** ka:ni:n se:ahsiti:h se:motla:koltihtinimi. Tla: yeh kipia no:no:n tlai:xmati:lis, yokitla:lih tle:no:n no:n kinamakas, i:cha:n i:wa:n i:pilwa:n ya yetok, ompa kimitstos, pa a:mo tlapano:s ke:meh nehwa:tl nitlapanowa n a:xka:n. A:xka:n ok ni..., ok nimomachtia, ok o:nikalak Bachiller ok o:ne:chyo:le:wkeh. O:nikalak *pos** b'altsi:n nimachilí: n ok ne:chno:no:tsah tle:n, *pos** a:mo ni:kahxilihtih no:no:n n a:ma..., n a:ma:tlahto:l. A:xka:n ok nik..., b'altsi:n nikaki, nik..., notsontikon ok motlapohtih, na *pos**, *pos** b'altsi:n, b'altsi:n nikaki n to..., totlamachtihka:wa:n. Te:chilwihtiweh ke:nihki n ki:sa, ke:nihki, mochihchi:wa, nikilwia ni:k a:mo o:nikye:ktlamih. Neh nikniki b'altsi:n nika:nas *pos** a:xka:n ok niksinchi:wtok, niyatok i:tich *primero de Bachiller** a:xa:n ni:ni:n Agosto nikalakis *segundo**. Nikpia tla:kol n i:wa:n notlawi:kal timob'ala:nihkeh. Pa a:mo yeh no:no:n ne:ch..., ne:chkoto:nili:s, nehwa:tl niktlami:s nitikitis, *hasta** ka:mpa neh niki:sati:h. Tla:nah ok wilis nika:nas tle:no:n no:n chika:walis, okachi nitlai:xmatis. No..., no..., *a lo mejor** tikpia, tla:kol *pero** a:mo yehwa:tl n kihto:s, nehwa:tl kipí:, nikne:xtili:s ni:k niwili. Nimomachtia b'altsi:n ni[mo]machi:lí: ya nichika:wak, a:mo nikone:tl, wa:n nokone:h no: *igual** nika:wati. *Pero** b'altsi:n nik..., nikmachi:lí: *horita** niyahtok, niktlami:s no:no:n tli:x..., tli:xtlamatka:yo:tl *hasta** n ka:mpa neh 'ne:xtili:s n tla:katl, ni:k nehwa:tl no:ihki niwili, *aunque** notahwa:n a:mo o:ne:chpale:wihkeh pe niwilis nimomachti:s. Nehwa:tl noto:ka:h María Concepcíon Robles Fernández, nocha:n nika:n Tepetzintla municipio Tlasohka:mati. A:mo teisa: tel, tel tasohka:matih miak, wa:n semi niyo:lpa:ki, semi nikwelita, ne:n, *este**, tein tite:xtapowia Ne:n, neh nikihtowa ke tehwa:n tisiwa:tsitsi:n semi mah ya semi tikihyo:wia, semi titekne:ltihkeh, Ke:meh tikihtowa nika:n, tehwa:n ompa ne: tikihtowah tota:kaw, tehwa:tsi:n tikihtowa totlawi:kal, Ke:mah tipe:wah mah ya semi timotasohtah wa:n sa:te:pan pe:wa miak iksa pe:wa kwehmo:l. Ihkó:n timoka:wah wa:n nikilia neh, "Tehwa:n mah ya:mo ke:man tikelka:wah ke tikpiah se: kone:t, *pero** n ta:kat kelka:wa. Ta:kat yeh kelka:wa sepa se: mote:molia oksé: siwa:tsí:n. Wa:n kelka:wa kipia se: kone:tl ox takwa, ox *almasa:lowa**, ox kipolowa i:..., i:tilmah, yeh a:mo teh kelna:miki. *Pero como** tehwa:n pe:wa titekitih, wa:n tikchi:wah miak taman, miak taman no: tiwilih tikchi:wah ma:ski, ti..., tisiwa:meh *porq....** Neh nikihtowa ke iksa tota:twa:n te:chchikoitah, kihtowah *que** tehwa:n a:mo teh semi, *pos** a:mo teh semi wel tikchi:waskeh, ta: i:pa timona:mikti:skeh sah wa:n neli a:mo, a:mo te:chpale:wi:snekih. *Pero** ke:man tehwa:n timoyo:lchi:ka:wah, no: simi kwaltsi:n. [...] neh nikihtowa neh no..., nona:ntsi:n, tehwa:n semi te:chyo:lchi:ka:wa mah timomachti:ka:n, nona:ntsi:n. Eh, nopá:n nió:n te:chyo:lchi:ka:w *pero** a:mo no: te:chilih a:mo mah timomachti:ka:n. *Pero** ne:chtapowiah neli ke:meh ekintsi:n tine:chtapowih. Miakeh inintatwa:n a:mo kinka:wkeh mah momachti:ka:n. Wa:n tehwa:n te:chti:taniah ma:ski a:mo tikwi:kayah tomi:ntsi:n, *pero** ompa no: tinentokeh. mitska:wa xiow, *pos** no: tikwelmati,* pero** mah semi mitsili:ka:n a:mo xiow, xiow xitekititi. *Pos** titayo:koya *pero** *como** mitsilia xiow ma:ski a:mo mitsmakah tomi:ntsi:n pero xikwi:ka n a:matsi:n wa:n ton i:ka titahkwilo:s, ompa no: tewa:n tii:xpanowah [w]a:n semi te:pa:kt..., semi se: pa:ki, se: ki..., se: kihtowa, nikilia neh. *Pero** ke:meh ikintsi:n tehwatsi:n tine:chtapowia mah ya no: ne:chyo:lkokowa nimitsiknelia. *Pues** tikihtowa keh teh i:pa tiknehnekia timomachti:s, wa:n a:mo o:mitska:wkeh tos *pues** wa:n tikita no:ksekin, ke:ni:n momachtiah. Neh nikitaya no: seki kwi:kayah tomi:ntsi:n, kwaltsi:n mota motilmahtia:ya. kiwi:kah i..., nin..., i:nintekak semi kwaltitsi:n, wa:n se:yeh a:mo se:kipia tomi:n, wa:n tikihtowa *pues** teh ihkó:n tiki:sak, wa:n pero i... neh, i... neh, ihkó:n no: nikitaya yo:ni pero neh nia:ya ma:ski a:mo m'pia tomi:ntsi:n neh hko:n nimomachtia:ya no:. Iksa ka:n se: kipia nió:n, nió:n, nió:n para se: taxkal. Ihkó:n ti..., titakwahte:wah kalihtik wa:n timowa:lkepati wa:n sepa titakwahtehkoh. P..., *pero** kwaltsi:n nikwelmati semi, ke:meh yo:n tikchi:wtok yo:n motanemili:lis wa:n, xima:tami wa:n neh nikihtowa a:mo ma:ski ..... Nikit..., tonto:nal nikitstoya ni..., i:tech se: a:mai:x, se: ta:totsi:n pane: kipiaya na:wi powal xiwit, wa:n ma:tan *i:universidad**. *Ijo... [], íjoles** wa:n neh milak niktatsiwilia a:mo 'neki nimomachti:s, *pero** i:n ta:totsi:n ne: semi manel ne: te:..., te:yo:lchi:ka:waskia *pero** neh ka:n nihneki nimomachti:s ok. *Tos** niknemilia neh niki:sa semi nikwelmati tikihtowa ke ya:nkwi:ka:pe:wa timomachtia, ihkó:n xiksentoka wa:n ihki:ntsi:n tiahtok, *este**, bachillerato ka:n n'mati se: chiko:me, chiwe:yi xiwit, tik..., ti..., xa sepa tiwa:la:skeh wa:n tiwa:la:skeh, tikihto:skeh no: *pues** niki:sati *universidad**. Iksa se:kihyo:wia, a:mo te:in tomi:n. Iksa se: ke:meh tikpia moichpochtsi:n, iksa mokokowa moichpoch wa:n ne:pa tikpia *examen** kilia, eh, motaxta:wtani. Monekis tomi:ntsi:n, *pero** a:mo teisa: ximoyo:lchika:wa wa:n semi nikwelma..., nikwelkaki. Neh no:to:ka: Amelia Domínguez wa:n niwi:tsa *de** ompa ne: Cuetzalan, Puebla. Ah, b'altsi:n no: *igual** tehwa:tl mo..., monimi:lis ke:n o:tiwe:yixtah *pues* ompa tikateh tik..., tik..., tikchi:waskeh no:no:n, no:no:n nimi:lis tiktlami:skeh no:n tli:xtlamatka:yo:tl Ke:mah.