<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="Usuar" audio_filename="Omitl_Narra_OPH507_POP508_Historias-de-vida_2022-05-25-b" version="22" version_date="250414">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Olivia Posadas Hernández" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Petronila Ortega Pérez" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="2344.785">
<Turn startTime="0" endTime="682.261" speaker="spk1">
<Sync time="0"/>
*Bueno** neh ke:meh o:nimoskalteh, ne:n, nikilna:miki neh xa: kwaltsi:n ke:n o:nimoskalteh *porque**, ne:n, a:mo o:katkah *carretera**,
<Sync time="11.577"/>
a:mo tle:n o:katkah *tiendas** para timotlakowi:skeh nochi o:tihchihchi:wayah, ne:n, totlaxkal o:tinixko:manayah.
<Sync time="19.918"/>
Neh a:mo o:ne:chne:xtilihkeh tle:no:n ma n'chi:wa neh san o:nikitaya, ne:n,
<Sync time="23.8"/>
nonani:tah tle:no:[n] kchi:wa
<Comment desc="Nota se pierde la /n/ y no hay /i/ epentetica de /ki-/"/>
. Yeh tlahtsoma yeh tlapahtia tlatsopo:nia.
<Sync time="29.529"/>
Ne:chwi:katinimi te:cha:n ka:mpa mokokowah ne:n kateh n kokoxkeh te:ch..., ne:chwi:ka ompa nochi o:niksa:loh *lo que** tle:n nimati *horita.**
<Sync time="38.473"/>
Pero para neh *noparte** kwaltsi:n, ne:n, ke:n o:nipano:k *porque**, ne:n, o:tiya:yah nochi tinihnimeh.
<Sync time="45.13"/>
O:timotla:wila:yah i:ka, i:ka *candil**, i:ka *vela** wa:n, ne:n, 
<Sync time="50.764"/>
o:t'chi:wayah n tlaxkal titlapaya:nah i:ka, ne:n, *molino** tle:n tsohtsokotsi:n.
<Sync time="56.373"/>
Wa:n a:mo [o:]ti'piayah, *este**, a:mo ti'piah a:mo, a:mo o:ahsia n a:tl, ne:n, tokalihtik o:ti..., o:tia:tlakwiah.
<Sync time="64.014"/>
O:ti..., o:te:chkowila:yah n totso:tsokolwa:n o:kikowayah ne:n nika:n *cerca** oksé:,
<Sync time="70.774"/>
oksé:, *este**, oksé: *pueblo** neh [o:]katka neh kinamakaki:weh n tso:tsokolmeh tsokotsitsi:n.
<Sync time="77.206"/>
Ke:meh [o:]timoskaltihtiweh ohkó:n kin.., kinkowa ne:n tso:tsokolmeh ohkó:n tsokotsitsi:n, wehwe:i *conforme** titlaxi:kowah
<Sync time="84.351"/>
wa:n o:ne:chpa:kta:ya nika:nati:h n a:tl ka:mpa neh ki:stok ne:, *este**, tikilwiah *pila**.
<Sync time="90.976"/>
Ki:stok miak a:tl tika:nati:weh n a:tl tikinte:mi:tiah ne:n, ne:n ko:meh tik..., para tiki[m]pa:kta:ya, ne:n,
<Sync time="100.219"/>
*hasta horita** kipa:ktia n xo:chimeh nonani:tah wa:n, neneh,
<Sync time="103.933"/>
tik..., neneh, o:tikima:te:kayah o:tiksakaya para timopa:kah ti'piah n te:maskal o:timotimayah timopa:kah para *tococina** nochi a:tl tikintehte:mi:tiah n totso:tsokolwa:n *trato**,
<Sync time="115.903"/>
 *cubetas** nochi ti..., tikinte:mi:tiah wa:n, neneh, pa ti'piah a:tl.
<Sync time="120.433"/>
Mo:stlah, mo:stlah tiyoweh kwalka:n *porque** de nipantlah *como** to:na pos a:kmo tikxi:kowah n to:naltsi:n ti..., tioweh se: kwalka:n tiyoweh oksipa de tio:tlak.
<Sync time="130.037"/>
Wa:n *como** o:kimpiaya miak n i:pi:lahpilwa:n o:wa:la:yah, ne:n,
<Sync time="134.784"/>
timosinchi:wah tika:nati:weh n a:tl tehwa:n [o:]tikitayah keh, *este**, pa:kilis tika:nati:weh n a:tl.
<Sync time="141.018"/>
Wa:n a:mo ke:meh *horita**, ne:n, ko:koneh n tle:n moskaltiah a:mo tle:no:n 'nikih k[i]chi:waskeh se:kiti:tlani no: ya ktla:..., kitla:nis wa:n, ne:n,
<Sync time="148.524"/>
ne:ka:n *tiempo** pos kwaltsi:n o:katka nochi o:wa:la:yah i:ka pa:kilis ki..., kitlahpalo:ki:weh n i:..., n i:..., *nimadrina**
<Sync time="156.088"/>
wa:n tehwa:n tikintlasohtlah, ne:n, wi:tseh n ko:koneh wa:n tiki..., ne:n,
<Sync time="160.899"/>
tise:payoweh tika:nati:weh a:tl *hasta** tikmati ke:meh toaha:wil.
<Sync time="165.602"/>
Kwaltsi:n o:tikchi:wayah wa:n n o:tikchi:wayah, ne:n, o:kimpiayah, ne:n, ihwimeh, *pollitos.**
<Sync time="172.566"/>
Te:..., [o:]te:chilwa:ya ma tikin..., ma tiktlapaya:naka:n, ne:n, nixtamal ich mitlatl xaxakwachtik tikinchihchi:wah siki mi:milameh.
<Comment desc="Ángeles Márquez lo pronuncia con /a/ corta: mi:milameh. En singular es mi:mila."/>

<Sync time="180.861"/>
tika:pachowah i:k tikintlamakah n *pollitos.**
<Sync time="183.696"/>
Wa:n neh nimati xa: kwaltsi:n o:katka no:n *porque** no:n kwaltsi:n nakatl a:mo keh a:mo pahyoh *porque** *horita**
<Sync time="190.465"/>
tikye:kitah tikowah n *anil...**, n *alimento** tikintlamakah, ne:n, ihwimeh pos i:ka no:n katki miak kokolis.
<Sync time="197.655"/>
Wa:n oksipa, ne:n, o:katka, ne:n, o:kimpiayah n ichkameh o:wa:la:yah, ne:n,
<Sync time="203.22"/>
o:wa:la:yah, ne:n, nipi:lahpilwa:n nota:titah max, neneh, *pastores** tiyoweh i:wa:n,
<Sync time="209.304"/>
titlehkoh ich ne: se: okotl ompa titlehkoh wa:n i:tich se: kipia n *i:ramas** kwaltsitsi:n, ne:n, okomeh,
<Sync time="217.893"/>
wa:n timopankahka:wah titlehkoh, titimowah, titlehko titimowah tla: a:mo timotsi:nxola:wtokeh *como** nika:n nochi ke:meh, *este,**
<Sync time="227.068"/>
ke:meh tla:..., ke:meh tla:..., neneh, a:mo tla:lkomol,
<Sync time="231.858"/>
[o:]te:chpa:kta:ya n ke:n [o:]tima:wilta:yah max o:tima:wilta:yah max ko:koyo:tl. Timoki:tskiah ich toma: timotlahtla:ltiwiah tla:lpan tla:mo timotlahtla:tiah ich ne:n,
<Sync time="244.803"/>
ich ka:mpa xiwtlah.
<Sync time="247.216"/>
Neh *o** tla:mo tikimpi:pilowah siki, neneh, mikapalmeh timocho:chowiyo:niah.
<Sync time="253.571"/>
Wa:n, neneh, de no:n ni'mati kwaltsi:n, pero no:n ke:mah de *escuela** no:n a:mo xne:chonilwi:ka:n tla: *escuela.**
<Sync time="259.948"/>
*Escuela** no:n a:mo o:ne:chpa:ktih dió:n por tsokotsi:n san ke:meh o:ne:chchi:waltihkeh ma ni..., ma ni...,
<Sync time="266.738"/>
ma nioh i:ka, ne:n, *escuela** tsokotsi:n ma nitlasa:lo, ne:n, tehwa:n tina:wi:n tikni:meh
<Sync time="271.743"/>
o:me o:kimpa:kteh, neneh, o:ki:skeh *maestros de educación indígena** pero neh, neh a:mo o:ne:chpa:ktih.
<Sync time="278.036"/>
Dió:n oksé: nokni:w no: *igual** tle:n, neneh, tio:me o:te:chpa:ktih, tio:me i:pa a:mo.
<Sync time="282.843"/>
Neh a:mo o:ne:chpa:ktih dió:n tsokotsi:n *escuela** a:mo xne:chonilwi:ka:n, pero no:n ke:mah tla: nitlahtsomas i:ka,
<Sync time="288.283"/>
tilmahmeh i:ka *servilletas** no:n ke:mah o:ne:chpa:kta:ya simi.
<Sync time="293.368"/>
Wa:n para ichkameh nikimitati:h o:ne:chpa:kta:ya o:...,
<Sync time="297.011"/>
o:te:chti:tlaniah notati:tah [o:]kimpiayah n tikitineh *tarrieros**.
<Sync time="301.385"/>
O:ne:chti:tlaniah ma nikintlamakah n kwalka:n ma nikinka:wileh ne:kah *tiempo** a:mo o:tiki:xmatiah *refresco**.
<Sync time="307.985"/>
*Puro** a:tl i:ka wihkol.
<Sync time="310.056"/>
O:ne:chti:tlaniah ma nikinka:wileh
<Comment desc="Es la direccional extraversa singular que emplea -h"/>
. Wa:n, neneh, o:nikinka:wila:ya, oksipa niwi:ts oksipa ne:chti:tlanih ma nikinka:wileh n intlaxkal.
<Sync time="319.024"/>
Oksipa ompa nikintlamaka nikinchia, niwi:ts oksipa nioh oksipa nikinka:wili:te:h<Comment desc="Es la direccional extraversa -ti:w"/> n a:tl.
<Sync time="325.139"/>
Ohkó:n, neneh, neh tle:nsá: o:ne:chti:tlana:yah <Comment desc="Quizá hubiera dicho ne:chti:tlania, o o:ne:chti:tlanilia:ya"/>ke:meh o:ne:chpa:kta:ya simi a:mo ka:n, a:mo ka:n o:ne:chpa:kteh nia:s, ne:n,
<Sync time="334.781"/>
wa:n ompa *como** nika:n a:mo o:katka *primaria** san o:katka, *este, cuando** neh o:..., o:nimoskaltih o:katka san *cuarto grado.**
<Sync time="343.797"/>
Nika:n o:niktlameh, oksipa o:ne:chti:tlankeh oksé: *pueblo** i:to:ka:yo Cuacuila,
<Sync time="348.818"/>
o:niya:ya mo:stla, mo:stla i:ka n *escuela.**
<Sync time="352.448"/>
Ma:s kiowtok ma:s to:natok neh o:niya:yah pero i:ka *fuerza** nioh nicho:katok, nioh nicho:katok *porque** neh a:mo o:ne:chpa:ktih n *escuela**.
<Sync time="361.674"/>
Nioh neh se: *hora** nikchi:wa neh *como** o:katka n ichpokatl wili ninihnimi, wili nitsikwi:ni.
<Sync time="368.589"/>
O:niya:ya nioh, ne:n, kwalka:n o:ne:ch..., o:ne:chtla:lila:ya nonani:tah noihtakaw no:n *tiempo** a:mo o:se:kmakayah tomi:n para kanah,
<Sync time="377.379"/>
tle:no:n se:kmokowi:s solo:yo:tl
<Comment desc="La frase significa &quot;lo que uno quiere comprar para comer en abundancia como refresco, no.&quot;"/>
 *o refresco**, a:mo.
<Sync time="380.502"/>
Nipanowa n te:cha:n nia:miki, nipanowa n te:cha:n ma ne:chtla:koli:ka:n se: xa:lohtsi:n a:tl.
<Sync time="386.645"/>
Ne:chmakatokeh n a:tl ompa yo:nahsik n *escuela** timomachtiah oksipa ye:n tio:tlak.
<Sync time="392.561"/>
O:kipiayah neh *caballos**, ne:n, notati:tah *a veces** nioh *nicaballero** [o:]ne:chpa:kta:ya nitla:li:s *carrera**.
<Sync time="401.28"/>
*A veces** ni..., niwi:ts, neneh, mo..., *cuando** kiowi mo..., moxo:xola:wa ich n titl n, ne:n, tlapial nimopankahka:wa.
<Sync time="410.704"/>
Miak *viaje** o:nimopankahka:w, o:nimokokowa:ya nimotihtiwia ich notla:kayo.
<Sync time="417.354"/>
Sipa ne:chpahtiah, oksipa *trato** neh *nicaballero** ne:chpa:kteh nia:s simi *nicaballero** pero *como**
<Sync time="423.925"/>
o:wa:la:yah nokni:wa:n wa:n *como** san se: *caballo** o:katka, *este**, o:kinikiah ya:skeh oksé: *pueblo**.
<Sync time="429.818"/>
Pos o:kwi:kayah pero *cuando** nochi n *semana** nehwa:tl nioh *a veces** niktla:lia ne:n, kilwiah *montura**, *a veces** ki..., kitla:la:yah *avió**.
<Sync time="439.242"/>
*O** nokni:w ok *todavía** o:katka o:ya:ya ka:nati:h n kowitl,
<Sync time="443.613"/>
*trato** i:wa:n nia:s wa:n ma ne:chne:xtili n ke:ni:n se:ktlame:me:[lti:]s i:ka n kowitl.<Comment desc="Dijo se:ktlame:me:s pero debe haber dicho el causativo, para indicar cargar la bestia con leńa. Hubiera dicho se:ktlame:me:lti:s."/>
<Sync time="449.201"/>
Wa:n, ne:n, o:yah se: *tiempo** notati:tah simi, neh, o:tla:wa:naya, san ke:meh kite:mowah a:kin kohtikih.
<Sync time="456.354"/>
O:ne:chwi:kaya nonani:tah ma tia:ka:n tika:nate:h se: *viaje** o:pa *viaje** n to:nal.
<Sync time="462.33"/>
Ne:chpa:kta:ya, nika:nati:h n kowitl san, pero neh ni'matia xa: aha:wil a:mo ni'matia max nitikititi:h
<Sync time="469.464"/>
Nikwa:li:ka n kowitl *o** tla:mo *como** simi kipa:ktia n xo:chimeh tikwi:kah n *tocostal** wa:n tikse:se:tiliah, ne:n, n tla:li n kohtla:l.
<Sync time="479.621"/>
Tikse:se:tiliah wa:n *como** neh kwaltsi:n nika:n para tipe:tl kwaltsi:n, neneh, momimilowah n *costales** tikinte:te:mi:tiah tikimilpiah kwali,
<Sync time="488.28"/>
tikimimilowah ahsi..., ahsiki:weh nika:n ahkowi:k ka:mpa tla:lkomol, ompa sa: *cerquita** se:kwa:li:ka.
<Sync time="495.513"/>
Ompa yi se:..., se:kimpatla n xo:chimeh oksipa yi te:chti:tlaneh tika:nati:weh n a:tl nika:n *cerca** ich n *pi:lahtli**
<Comment desc="Nótese que se le agrega el absolutivo al préstamo del espańol, pila"/>
 i:ka n totso:tsokol.
<Sync time="504.837"/>
Wa:n *cuando a veces** n san ke:meh tiyoweh *titraviesas** tiyoweh, timoxola:wah yo:tlahtlapa:n n totso:tsokol.
<Sync time="513.656"/>
Tiehkoh n tokalihtik sa: tikwa:li:kati:weh n tomikapal ompa yi te:chahwah.
<Sync time="519.076"/>
Ompa oksipa *como siempre** kimpixtokeh n tso:tsokolmeh yompa ax..., [kih]towa a:xa:n ne:n, 
<Sync time="523.861"/>
yo:tlapa:n tle:n tsohtsokotsi:n a:xa:n para tiki:sas *mo..., momańa** x'wi:ka tle:n we:i.
<Sync time="528.936"/>
Pero ya ni'machi:lia nikxi:kowa, ne:n, notso:tsokol tle:n we:i yo:ne:chpa:kteh *porque** ya kwa:li:ka miak a:tl.
<Sync time="535.178"/>
No:n san o:pa *viaje**, ye:..., ye:i *viaje** yo:nikte:mi:teh, ne:n, ko:mitl wa:n, neneh,
<Sync time="543.29"/>
ohkó:n, neneh, o:..., o:..., simi o:timoskaltihkeh *porque** nika:n o:katka, ne:n, noan..., nokohko:l o:katka o:kimpiaya miak *pastores** o:kimpiaya, ne:n, o:katka miak, neh.
<Sync time="557.747"/>
O:wa:la:ya miak *gente** o:katka o:kimpiaya n tlapialmeh.
<Sync time="561.92"/>
Wa:n, neneh, o:ne:chpa:kta:ya simi neh o:ni'matia noaha:wil ma:s a:mo [o:]te:chkowila:yah tle:no:n tla:nah *tosapato** n tla:nah tle:no:n no:n.
<Sync time="570.849"/>
Mm, o:te:chkowila:yah n *tohuarach** o:ne:chpa:kta:ya tikimpipichowah, neneh, 'matia kwaltsi:n mota *nohuarach** tlapipicho:l.
<Sync time="579.183"/>
A:mo, a:mo o:katkah *zapatos** ke:meh *horita** a:pe:natsi:n yo:tsaya:n niman yi kimokowilihtokeh oksé: max *hasta de *tacón, botas** tle:no:n no:n.
<Sync time="588.151"/>
A:mo. Wa:n no:n *como** o:wa:la:yah, ne:n, nika:n, ne:n, nopi:lahikni:wa:n,
<Sync time="593.493"/>
wi:tseh ikxi:yo:kameh
<Comment desc="Checar la cantidad vocálica de ---ka(:)meh"/>
 nikimaka *nohuaraches** wa:n neh ma ninihnimi nikxi:yo:ka.
<Sync time="600.151"/>
Wa:n a:mo wili ninihnimi ich n titl. Ne:chkokowa n titl pero *trato** no: nikintlasa:lwilihtok n ke:ni:n nihnimeh wa:n, neneh,
<Sync time="610.138"/>
pos para neh *noparte** kwaltsi:n. Tos de no:n o:nia:ya n *escuela n Cuacuila** ompa o:niki:xteh *quinto y sexto** pero i:ka *trabajo**.
<Sync time="617.977"/>
Yo:niki:xtih no:n ni'matok ay *hasta** kwaltsi:n yo:nimoma:ka:w. 
<Sync time="622.02"/>
pero ke:mah o:nitlasa:loh *porque**, ne:n, wa:n o:te:chchi:walta:yah *maestros.** o:te:chma[k]ayah.
<Sync time="628.412"/>
N tla:mo se:kmati se:kichi:was se: *cuenta** o:te:chmakayah *trato** [ti]tlasa:lo:skeh.
<Sync time="634.574"/>
Wa:n a:xa:n, ne:n, nikimita n ko:koneh *trato puro celular** se:kimilwi:s *a ver** xne:chchi:wili se: *cuenta**
<Sync time="640.301"/>
a:mo kimati. 'ki:xtia n *i:celular** wa:n ompa kitstok. Wa:n tehwa:n a:mo, tehwa:n i:ka *tolápiz** tla:mo,
<Sync time="646.205"/>
tla: ich ohtli timona:mikeh tiknikeh se: *cuenta** tika:nah se: titl,
<Sync time="650.941"/>
wa:n se: tle:n kwaltsi:n tle:n te:neh n oksé: titl ompa titlahkwilohtokeh t'chi:wtokeh, ne:n,
<Sync time="656.906"/>
ne:n, to..., *tocuentas**.
<Sync time="659.991"/>
Wa:n *cuando** o:katkah n tikitineh tiyoweh wa:n *como** ayamo tikmateh ke:ni:n, ne:n,
<Sync time="665.973"/>
ke:ski para a:mo tikilka:waskeh ke:ski, ne:n, tikitineh
<Sync time="669.295"/>
kihkwilowah ich n se: titl, ne:n, notati:tah kihkwilowa. [Xik]wi:ka ni:ni:n x'ne:xtile mo..., momama:n
<Sync time="675.524"/>
Kes:ke:n tikitineh kateh wa:n tikwa:li:ka n titl ompa ne:stok, ne:n, ke:ski:n tikitineh kateh.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="682.261" endTime="692.616">
<Sync time="682.261"/>
<Who nb="1"/>
Ohkó:n, neneh, o:timoskaltih.
<Who nb="2"/>
Pos, pos neh *novida cuando** nitsohtsokotsi:n wa:n nikilna:miktok n o:niyo:l pos o:ne:chpa:kta:ya n *escuela.**
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="692.616" endTime="1082.077">
<Sync time="692.616"/>
Pero, pos notati:tas yehwa:n a:mo o:kinikkeh. *Trato** ma nikwahkowih, ma nitlahkwanih
<Comment desc="Nota bien la -h final que es la direccional"/>
.
<Sync time="698.454"/>
Ma ni..., ma nitikiti *o** ma nia:tlakweh *como** a:mo o:katka a:tl tokalihtik *cerca** pos nochi se:ka:nati:h i:tich ka:mpa yo:ltok n a:tsi:ntle.
<Sync time="707.529"/>
Wa:n, neh, pos kihtowah tla: n'niki n *escuela** ok ma niahsi, ok ma nimotixili wa:n,
<Sync time="713.454"/>
tos nia:s n *escuela**. Pero *como** pos a:mo *se:horahtia** nochi san panowa n *hora** ihsiwka se:tlahkahti pos a:kmo o:nia:ya.
<Sync time="721.788"/>
Pero pos ma:s o:ne:chpa:kta:ya a:mo o:niwilik tos *mejor** o:nite:ma:tla:nia.
<Sync time="726.445"/>
Ne:chpa:kta:ya max n ihkwa:k a:mo miak tomi:n se:ktla:ni max *dos pesos**.
<Sync time="731.418"/>
*Este**, tla: a:mo se:kmakah ye:n tlao:l.
<Sync time="734.26"/>
Se:kwi:ka para yeh no:n i:k..., yehwa o:kimpa:kta:ya notahwa:n no:n [o:]te:ma:tla:nia wa:n max *porque** nikwi:ka n tlao:l.
<Sync time="740.692"/>
Pos yehwa:n a:kmo, a:kmo, a:kmo kikowah tlao:l *porque** nikwi:ka n tlao:l nehwa:tl.
<Sync time="746.153"/>
Wa:n tos no: *igual** o:ni:xpitla:n n kali san sakakal nochi no:n sakatl o:ktikiah wa:n,
<Sync time="753.889"/>
yehwa:tl no:n, nene:n, n o:ticha:nchi:wayah.
<Sync time="757.028"/>
Ya n *después** ohkó:n nitikiti, nite:ma:tla:ni pos *como** a:mo ne:chka:wah n *escuela**,
<Sync time="762.631"/>
*mejor** nitikiti i:wa:n nokohko:lwa:n, ne:n, n a:te:ntl.
<Sync time="766.903"/>
Tos, *este**, kachi, kachi ya niwe:i yo:nik..., yo:ne:chwi:kayah max Huehuetla.
<Sync time="772.352"/>
żPero tle:no:n, tle:no:n se:ktla:ni miak tomi:n? 
<Sync time="775.461"/>
Mach *dos, dos cincuenta hasta** Huehuetla se:tikititi:h.
<Sync time="779.981"/>
Pero pos ye:n xa: o:kihmatia nopapa:n pos o:k..., o:kiko:w *teja**.
<Sync time="785.212"/>
Wa:n *después** yo:kchi:wkeh max *adobe** de sokitl wa:n yehwa:tl no:n yo:kichi:wkeh n kale.
<Sync time="791.276"/>
Wa:n *después** ohkó:n, ohkó:n *o** ma:s n'niki nia:s n *escuela** pos a:mo, a:mo nioh pos ohkó:n nitikiti [oh]kó:n, ohkó:n pos, *este,**
<Sync time="801.829"/>
*este**, se:ikxitohtolontik se:nintinemi a:mo, a:mo ke:man o:ne:chkowilihkeh *huarache**.
<Sync time="809.153"/>
Ne:si dió:n a:mo *siquiera** o:ne:chkowilihkeh *sueter** san ye:n kichke:mitl kana:waktsi:n pos se:sikwi.
<Sync time="815.66"/>
Pero pos ohkó:n o:ti:xpitla:nkeh wa:n a:xa:n ko:koneh a:kmo kinekih no:n ni..., nimiskeh ikxitohtolontik a:xa:n yi *zapatos**.
<Sync time="823.887"/>
Wa:n *todavía** a:mo kineki ya:s n *escuela** kineki kwi:k[a]s n tome:n, n ihkwa:k a:mo o:tikwi:kayah tome:n.
<Sync time="829.792"/>
Ne:chmakayah max san ke:mania:n *cincuenta centavos** tla: tle:no:n nikile:wia pero pos tla: a:mo tle:no:n se:kmokowia [o]kachi ma:s.
<Sync time="837.135"/>
*Todavía** ihkwa:k o:kat[ka], ah *pues** ihkwa:k o:katka max n *azúcar** se: a:matsi:ntli, *este, este**, neneh, *veinte centavos**.
<Sync time="846.123"/>
No:n max nikmati, neneh, ya, ya se:kyeko:s tle:no:n tsope:lik *porque como** a:mo o:te:chkowila:yah neh *refesco** ohkó:n, nene:n,
<Sync time="857.021"/>
se:, se:tikiti nochi, nochi a:tl se:kwi:ka se:nia:ya
<Comment desc="Se equivocaba, parece, por se:ya:ya"/>
 *hasta** a:te:ntli o:tikitia nopapa:n.
<Sync time="863.81"/>
Ne:chwa:lti:tlani ke:ski:n n tikitineh pero ohkó:n i:ka titl nikwi:ka, ne:n,, ne:n, ke:ski tikitini ke:ski *rayita**.
<Sync time="872.144"/>
Wa:n ni..., nipawitsi nik..., ya nikpale:wi:ki:h nomama:n para, neneh, tikwi:kah n tlaxkal tlakwah n tikitineh. 
<Sync time="879.662"/>
[Oh]kó:n, ohkó:n, *este, después** yo:..., yo:tiahkeh oksipa i:k o:pa, ne:n, Huehuetla.
<Sync time="888.444"/>
Yo:..., yo:kiko:w, ne:n, nochi no:n *madera, n este**, ne:n, kowitl,
<Sync time="894.562"/>
para n kali wa:n *teja**. Nochi yo:kchi:wkeh n *adobe** yo:kchi:wkeh n kali ompa,
<Sync time="901.093"/>
san, san se: *cuartohtsi:n** wa:n sika:n se: *cocinita**, yeh ompa yo:tikatkah pero pos a:kmo sakakal.
<Sync time="907.36"/>
*Porque** no: te:mohteh n sakakal yeh xo:tla. 
<Sync time="910.233"/>
Tla:mo *se:tlacuida:ro:s** yeh xo:tla no:n, no:n sakatl.
<Sync time="914.882"/>
Tos *después** [oh]kó:n o:ti..., o:tikwahkwiah o:nikwahkwia nikimitati:h ichkameh wa:n,
<Sync time="923.917"/>
tos ma:s [o]kachi o:n'nikia niá:s *escuela** pos a:mo wili pos *como** a:mo, a:mo o:knekkeh notati:tas.
<Sync time="929.389"/>
Tos, *este**, yeh kachi ma:s yi niwe:i max o:n'nikia niá:s nitikititi:h.
<Sync time="935.746"/>
Pero kihtowah a:mo *mejor** ma nitikiti nika:n,
<Sync time="939.048"/>
[oh]kó:n, ohkó:n pos, *este**, a:mo o:katka nika:n dió:n *carro**,
<Sync time="943.388"/>
dió:n tle:no:n nochi se:..., se:ni:nimiti:h *plaza** pero nochi se:nihnimi se:kwi:ka n tla: awakatl.
<Sync time="950.113"/>
Ompa se: ya se:kowa n tlao:l. Wilis oksip[a] se:yowi se:tlame:me, se:wi:ts oksipa se:tlame:me,
<Sync time="955.979"/>
*porque** se:tlanamaka wa:n oksipa yi se:kowa ye:n tlao:l yi se:kwa:li:ka.
<Sync time="960.568"/>
Wa:n tos de..., *despues** notati:tah yo:..., *tanto** o:katka ke:meh max o:kno:tstoyah i:tich, neh,
<Sync time="969.654"/>
*presidencia** a:mo kika:wah ka:ni:n ma yowi pos ohkó:n a:mo, a:mo o:tikitia.
<Sync time="975.459"/>
*Este**, onka:n o:nimia wa:n *después** [oh]kó:n *después** o:mokokoh, o:pohpoliw.
<Sync time="981.672"/>
Yo:tmokaya:wkeh ohkó:n, neh, tose:l.
<Sync time="984.462"/>
Pero *después, este**, para,
<Sync time="988.911"/>
neh *nolado, este**, nochi n *tiempo hasta
<Comment desc="se escucha que dice casta, probable es, hasta"/>
novida hasta horita** [oh]kó:n nitikiti, *este**,
<Sync time="995.799"/>
No: yi...,, yo:niki..., yo:nikahsik notlawi:kal pero pos, *este**, n ko:koneh yo:nikimpix.
<Sync time="1001.789"/>
Pos yehwa:n kinikiskeh a:mo kinikiskeh ohkó:n s..., ke:meh, kihtowah siki a:mo kinikih ya:skeh *escuela** pero pos ke:mah o:nikin...,
<Sync time="1009.406"/>
n tle:n o:niwilik o:nikimakak wa:n tle:n a:mo pos ya,
<Sync time="1013.303"/>
ya yehwa:n kimatih n tla: a:mo, a:mo o:tlasa:lohkeh pos o:nikimakak san ye:n den *primaria** ya noksiki:n *yo:kintoka:roh secundaria.**
<Sync time="1021.34"/>
Pero pos, *este**, ohkó:n yi tipano:tiweh.
<Sync time="1024.946"/>
Pero no:n *tiempos** pos ko:koneh a:mo, neh a:mo, a:mo o:ne:chpa:ktih nikinka:was, *este, centro** ma:wiltihtoskeh.
<Sync time="1033.157"/>
Nikilia a:mo, peh niyoweh n *escuela** niki..., nima:wiltiah i:ka, ne:n, 
<Sync time="1037.506"/>
*recreo** ya n tio:tlak xikchi:waka:n *namotarea. Primero** kimitati:weh n tlapialmeh,
<Sync time="1043.502"/>
wa:n, *este**, tos ya wi:tseh ya, ya tlakwah, wa:n kihto:s ya ki..., ya, ya kichi:wah n *tarea**.
<Sync time="1050.824"/>
Tos, *este**, [oh]kó:n, neneh, yo:moskaltihkeh a:mo ke:man o:nikinka:w *centro**.
<Sync time="1058.066"/>
Ohkó:n yot..., *horita** yehwa:n ya kimatih ke:n motikipano:skeh.
<Sync time="1061.86"/>
Wa:n neh pos *gracias a Dios, este**,
<Sync time="1066.329"/>
ya kimateh ke:ni:n tikitiskeh, ke:ni:n *kicuida:ro:skeh** n tome:n,
<Sync time="1070.201"/>
ke:ni:n motikipano:skeh i:wa:n ko:koneh.
<Sync time="1073.214"/>
Ya noxwi:wa:n kateh, ya, pos, tikitih tikintlamakah, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1082.077" endTime="1365.106">
<Sync time="1082.077"/>
Pos ohkó:n, neneh, kwaltsi:n ke:n o:tipano:keh n tehwa:n pero a:xa:n, ne:n, i:...,
<Sync time="1092.426"/>
nikita n ko:koneh a:xa:n simi tlamantl *hasta** nikino:no:tsa, *este**, tehwa:n ke:n o:tipano:keh para neh kwaltsi:n.
<Sync time="1099.512"/>
Neneh, pos ohkó:n o:t..., o:t..., o:timoskaltihkeh wa:n
<Sync time="1105.425"/>
*pues** neh o:nikpix *oportunidad** para ni..., *niestudia:ro:s** pero a:mo o:ne:chpa:ktih *de plano** a:mo o:ne:chpa:ktih pero, *este**,
<Sync time="1113.431"/>
*pos hasta horita pues** ya.
<Sync time="1115.471"/>
Xkwali, a:mo kwali pero pos se:kita *se:i:vida** ke:nih se:motikipano:s pos,
<Sync time="1120.373"/>
*Gracias a Dios** nochi o:nikmone:xtileh *lo que** nonani:tah o:nikitaya *lo que** tle:n kichi:was. A:mo o:ne:chne:xtileh ye:n neh o:nikitaya ke:ni:n tlahtsoma pos neh no: *igual** ohkó:n nitlahtsoma nitlaka...,
<Sync time="1130.503"/>
tlatso..., tlapahtia, tlatsopo:nia no: *igual** ohkó:n tlapa:ka, *tlaplancha:rowa** kichi:wa n i:chi:walis.
<Sync time="1138.889"/>
Notati:tah no: o:ksa:loh kchihchi:was tlakwal de, de *barbacoas, de diferentes** tlakwal. Nochi o:niksa:loh. Pos a:xa:n, ne:n, 
<Sync time="1147.427"/>
tle:n kimateh n n'chihchi:wa tlakwal ne:chno:tsah ma nikinchihchi:wili nintlakwal para se: ilwitl.
<Sync time="1153.383"/>
Wa:n, neneh, ohkó:n pos ya, neneh, o:..., o:nimoskalteh pos yo:...,
<Sync time="1160.163"/>
neh ok *todavía** ox kwali a:mo kwali ok *todavía** neh,
<Sync time="1164.709"/>
pos notati:tas ke:meh simi *o:te:chkwida:rohkeh** o:te:chilwa:yah, *trato** neh tla:
<Sync time="1169.681"/>
*trato** timona:mikti:skeh a:mo timopi:na:wti:skeh san ohkó:n te:chkone:ti:skeh.
<Sync time="1174.549"/>
*Trato** tikte:mo:skeh to..., totlawi:kal, *trato** te:chihtlaniskeh.
<Sync time="1178.702"/>
Pos neh ok *todavia** ox kwali kanah a:mo kwali neh nimati xa: para neh *horita** xa:
<Sync time="1184.398"/>
*mejor** i:pa a:mo se:makas se:kihtlanis a:kin *porque** se: i:pa:kilis.
<Sync time="1189.383"/>
*Pues** neh o:ne:chihtlankeh o:wa:lah, ne:n, n *i:padrino nocompańero** n i:tati:tas o:ne:chihtlankeh. 
<Sync time="1197.269"/>
Pero pos, *este,** o:timona:miktihkeh de *civil** wa:n, neneh,
<Sync time="1203.265"/>
pos ya *hasta horita* o:tikpixkeh se: tokone:w wa:n ya, neneh, pos *hasta horita**, neh, ti..., ti..., tikateh. wa:n, neneh,
<Sync time="1212.598"/>
wa:n *horita pues** tle:n, tle:n kateh, ne:n,
<Sync time="1217.227"/>
tle:n *horita** tle:n moskaltiah *pues, este**, san ohkó:n mo..., mosehse:tiliah dió:n a:mo se:kmati *cuando** yo:..., se:kmati yo:..., yo:ehkokeh ya kipiah n *i:nfamilia.**
<Sync time="1226.322"/>
Pero n tehwa:n ok *todavía** no: to..., te:ch..., o:te:chilwihkeh *trato** ti...,
<Sync time="1231.259"/>
te:chihtlani..., te:chihtlaniskeh. *Trato** a:mo timopi:na:wti:skeh a:kin i:wa:n oksé: tla:katl. Tra..., *trato** te:..., te:cha:naki:weh tokalihtik.
<Sync time="1239.38"/>
Wa:n timona:mikti:skeh a:mo san ohkó:n ti..., tiya:skeh tla:, neneh, tla: o:te:chpa:ktih a:mo o:te:chpa:ktih yeh,
<Sync time="1246.228"/>
ohkó:n, neneh, ohkó:n o:te:chi:w..., ohkó:n o:te:chne:xtilihkeh n totati:tas. Wa:n nosintsi:n yeh *como** san ohkó:n o:wa:lah wa:n o:pano:k *mal**,
<Sync time="1253.976"/>
no: *igual** o:te:chno:no:tsaya. Kihtowa, "Mo..., mo..., 
<Sync time="1256.876"/>
ma, ma te:cha:nakih <Comment desc="Se escucha como mo, en lugar de ma"/>n tokalihtik a:mo san ohkó:n ma te:chwi:kaka:n ke:meh yeh san ohkó:n o:ki:s de i:kal wa:n san ohkó:n o:yah. 
<Sync time="1264.616"/>
*Trato** a:mo, tehwa:n *trato** te:..., te:..., te:cha:naki:weh tokalihtik wa:n niompa ke:mah timo..., ma te:chwi:kaka:n".
<Sync time="1271.433"/>
Wa:n, neneh, pos neneh, *horita** yo:ni'pia se: nokone:w yo:..., yo:moskalteh no: *igual** yo:mose:tileh.
<Sync time="1279.402"/>
Wa:n, neneh, pos *hasta horita** pos nika:n, nikah neh nikmati neh nika:n ich n pueblo xa: kachi kwali ke:n tikateh *porque**, ne:n,
<Sync time="1288.07"/>
ich, i:ne:n, oksé: *lado* okachi ma:s, neneh, oksé: tlamantl wa:n, ne:n,
<Sync time="1293.994"/>
nika:n pos kwaltsi:n nochi ok *todavía** tik..., tikchi:wah, ne:n, *lo que** tle:n ti'matih 
<Comment desc="No se escucha el objeto, k-. Quizá la gramática de esta lengua náhuatl considera tanto ti'mati como tikmati y quizá con significados distintos"/>
ok *todavía** ti'mati ti..., timonixko:mani:skeh ti..., tikchi:waskeh totlaxkal.
<Sync time="1304.488"/>
*A veces**, pos no: titlatsiweh yi tikitah wi:ts, ne:n, kinamakaki:weh n tlaxkal no: yi tikowa n totlaxkal.
<Sync time="1311.178"/>
Pero ok *todavia** ti'mati tikchi:waskeh *lo que** tle:n *toabuelitos** o:te:chne:xtilihkeh ke:ni:n no:n,
<Sync time="1317.518"/>
ke:ni:n o:moskaltihkeh yehwa:tl ke:ni:n se:motikitili:s ke:ni:n se:mo..., se:motikipano:s, ne:n,
<Sync time="1325.96"/>
ke:ni:n se:ktlamakas se: tlapial. A:xa:n nikimita tle:n kimpiah tlapialmeh dió:n kimatih kimilpi:skeh. San tikitl ki..., kinkahka:wah nintinimeh wa:n.
<Sync time="1335.76"/>
Tehwa:n ok *todavía** o:te:chne:xtilihkeh ke:ni:n se:kin..., ke:ni:n se:kintlamakas se: tlapial ke:ni:n moskalti:s,
<Sync time="1342.45"/>
n ke:ni:n, ne:n, ke:nih se:tla:..., se:tlachipa:was ka:mpa ki:stok, ne:n, n a:tsi:ntli ke:nih se:ktla:kachi:was, ne:n.
<Sync time="1352.512"/>
n ke:nih se:mo..., ke:nih *se:morespeta:ro:s**. Nochi kwaltsi:n. Para neh *noparte** kwali n ke:meh,
<Sync time="1358.456"/>
ya tle:n to:nal o:katka kwali pero n *horita** nikita simi *yomocambia:roh n tiempo.**
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1365.106" endTime="1564.848">
<Sync time="1365.106"/>
Pos para neh *noparte**, ke:mah nochi mopatlatiw *porque** a:kmo *igual** ke:meh o:katka wa:n, 
<Sync time="1371.724"/>
pos nochi ah ma:s tsokopintsi:n.
<Sync time="1374.431"/>
Nochi kipiah a:tl n cha:ntsi:n *pero** o:katka nochi se:ksakati:h *hasta** ka:mpa yo:ltok n a:tsi:ntli wa:n,
<Sync time="1381.386"/>
wa:n, *este, todavia** pos kachi ma:s se:kpia se:tikiti. *Trato** ma:s, 
<Sync time="1386.796"/>
se: tla:ke:wal se:kwi:kili:s a:tl *hasta** a:mahsi *trato** wili:ka se:ksakati:h wili:ka para se:a:tli:s para, para tlakwal para nixko:mitl para n tla:ke:wal a:tli:s.
<Sync time="1397.028"/>
Wa:n n oksé:, *este**, pos ohkó:n se:tlahyo:wia.
<Sync time="1402.997"/>
Se: *cuando** katki tlao:ltsi:ntli nika:n pos kwali, wa:n *cuando** a:mo pos *hasta** se:ka:nati:h wehka *hasta** Tetela se:wa:ltlame:mehtiw i:ka n
<Sync time="1413.15"/>
tlao:l i:ka *se:i:petrolio** yo:wehka:w a:mo o:katka *luz.**
<Sync time="1417.02"/>
Nochi, *este**, se:ka:nati:h *petrolio** para se:tlachi:xtok i:ka *candil**.
<Sync time="1421.524"/>
Wa:n i:kanó:n ni:ni:n, n a:xa:n tle:n pos nochi ya katki kwali pero pos ohkó:n nochi se:..., se:tikiti wa:n ke:me:n a:xa:n, nenen,
<Sync time="1433.062"/>
neh o:nipano:k i:wa:n, ne:n, notlawi:kal pos no: ohkó:n *hasta horita** ke:meh nikone:tl, *parejo** n ich *novida** ohkó:n nitikiti *hasta n horita**. 
<Sync time="1441.911"/>
Pos yeh ma:s o:tikitia kihtowa a:mo, a:mo kima..., a:mo kitlaxtla:wiah. A:mati ka:ni:k 'ka:wa n i:tome:n.
<Sync time="1448.334"/>
Pero pos ohkó:n *hasta horita** o:pe:w mokokowa pos n ihkí:n yo:pohpoliw pos, 
<Sync time="1452.607"/>
de *por si** a:mo tle:n o:ne:chka:w..., a:mo o:ne:chka:wilihte:h [o:]nikilwa:ya. ma, 
<Sync time="1456.701"/>
ma, ma ki:sa ich n tikitl pos ma wi:ki nika:n, ma tikiti wa:n,
<Sync time="1460.914"/>
*siquiera** ma, ma, ma ne:chpale:wi ma:s se: ke:xkich ma kih..., kihtowa siki mach kitilí:.
<Sync time="1466.791"/>
Kimakah *algo** de tome:n pos, *este**, o:ne:chkalaka:ni
<Comment desc="El -na: antes de -ni viene de -nia. El -ni es una contrafactual."/>
 pero pos a:mo.
<Sync time="1471.408"/>
Pero pos *ni modo lo que** yeh yo:pohpoliw pos neh kipia nitikitis *mientras** nika:n ich ne:n, 
<Sync time="1476.068"/>
nika:n ich ni:n *mundo** pos wili:ka nitikitis para nitlakwa:s.
<Sync time="1480.039"/>
Wa:n pos para neh *noparte** pos,
<Sync time="1482.643"/>
se:..., se:kchi:wa *fuerza** yeh se:tlakwa wa:n se:..., *bueno** se:tikiti ki:sa sintsi:ntli, tlao:ltsi:ntli.
<Sync time="1490.847"/>
*O** ma:s ayohtsitsi:n tle:no:n se:kchi:wa se:i:tlakwal.
<Sync time="1494.564"/>
Pos, *este**, a:mo *fuerza** se:k..., [se:ki]ko:wtos tle:no:n tla:nah se:tlató:k[a] pos ihkí:n ma:s kilitl yo:li nochi, se: nochi chipa:wak ayohtsitsi:n.
<Sync time="1505.553"/>
*O** ihwimeh se:kimpí: se:kinmaka tlao:ltsi:ntli. Yehwa:tl no:n i:k neh *se:mopreocupa:rowa o** ma:s se: tlapial, se: ichkatl se:kmopi:ltia.
<Comment desc="Checar si -pi:ltia es siempre así para causativo o es algo de esta pronunciación solamente."/>

<Sync time="1515.806"/>
Se: *lechon** [wi]li:ka se:ktlamakatos i:ka n..., i:tlao:ltsi:n, i:a:tsi:n.
<Sync time="1521.615"/>
Ya ke:meh tehwa:n ti..., tikateh ich ni:n tla:ltikpaktsi:ntli se:nentok pos wili:ka se:tlakwa:s, se:a:tli:s.
<Sync time="1529.137"/>
[Oh]kón nochi *se:mo..., se:mocuida:ro:s.**
<Sync time="1533.15"/>
Pos para neh *noparte** no: *igual** nikin..., [niki]maka *cuenta** nopilwa:n ma ke:ni:n mo..., ke:ni:n motikipano:skeh ke:ni:n ....
<Sync time="1540.898"/>
Wa:n a:mo kachi ma koni:ka:n *refresco porque refresco** yeh se:kchi:wilia *mal** kachi ma:s, kachi ma:s, *este**, ma koni:ka:n a:tsi:ntli *o**,
<Sync time="1551.322"/>
*o** tle:no:n oksiki pahtli ma:s san xiwitl yo:se:kmolo:ni, yo:se:koni:k, 
<Sync time="1555.65"/>
*porque** tle:n sa: xiwtsitsi:n nochi pahtli. *Nada** ma:s tehwa:n ma se:kmana, wa:n ma se:koni, mm, mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1564.848" endTime="1772.101">
<Sync time="1564.848"/>
Pos *hasta horita** neh, tehwa:n ok *todavia** ti'mateh tik..., tik..., 
<Sync time="1568.918"/>
tik..., tiki:xmateh, ne:n, xiwtsisti:n tle:n pahtli, tik..., tikmomakah tla:nah se:mokokowa, tla:nah se:kokowa se: i:hti *o** tlatlasis.
<Sync time="1578.493"/>
Ok *todavia** tiki:xmateh, ne:n, ne:n, xiwitl, neneh, tle:noh se:kmomanili:s tle:noh se:kmomakas.
<Sync time="1585.388"/>
Ne:n, neh nimati no:n xa: kachi ma:s kwali *porque**, ne:n,
<Sync time="1589.878"/>
se:tsikwi:ntinimi i:ka *doctor**, i:ka nochi yo:se:ktlaxtla:w wa:n *a veces** a:mo no: mila:k se:kna:miki m pahtli.
<Sync time="1597.071"/>
Pos neh tla: ohkó:n o:te:chne:xtilihkeh to..., ne:n,
<Sync time="1602.056"/>
totati:tas ne:kah *tiempo** n ke:n o:mopahta:yah. Pos *hasta horita**, ne:n, neh nokone:w,
<Sync time="1609.309"/>
*gracias a Dios** a:mo o:niki:xmat neh *do..., doctor**. San se: *viaje** no:n, o:nikwi:kaya *porque** n o:ne:chilwihkeh o:katka *mal** de n i:eso pero,
<Sync time="1617.362"/>
ya de oksiki, neh, kokolis nochi ye:n nehwa:tl o:n..., o:ni..., o:nikpahta:ya [o:]niktla:lila:ya *puro** xiwitl nikmanilí: ni'maka ma koni.
<Sync time="1626.251"/>
O:nik..., nikmolo:ní:, nikpa:ka pos nochi ok..., o:..., o:kna:mik, no:n,
<Sync time="1632.255"/>
no:n xiwitl simi, simi kwali n xiwitl se:k..., se:kmomakas se:kmatis ke:ni:n se:k..., se:..., se:mopahti:s wa:n, ne:n,
<Sync time="1641.37"/>
wa:n pos no: *igual** no..., notati:tah no: *igual** ok *todavía**, neneh,
<Sync time="1645.919"/>
ok *todavía** katki wa:n yeh o:yah, neneh, no: *igual** o:yah *cam..., campesino** nochi, neneh,
<Sync time="1652.054"/>
nochi tle:nsá: kmati ki..., kichi:was *hasta** kimati tlatsotsonas i:ka *violín**, wa:n *cuando**
<Sync time="1657.88"/>
o:kchi:wayah se: ilwitl yehwa:tl, neneh, o:ya:ya tlatsotsona, timihto:tiah. Nochi kimati, nenen,
<Sync time="1665.568"/>
nochi kimati, ne:n, ke:ni:n nika:n, ne:n, motla:kachi:wah, ne:n, ne:n, *compadritos**.
<Sync time="1672.939"/>
Wa:n, neneh, pos, neneh, nika:n ok *todavía,** neneh, ti..., yehwa:tl ok katki xa: sa: yehwa:tl katki *porque** oksiki:n, ne:n, nochi yo:pohpoliwkeh.
<Sync time="1683.124"/>
Wa:n, ne:n, pos *horita**, ne:n, n ko:koneh kat..., kateh pero kachi ma:s kitstokeh, ne:n, 
<Sync time="1690.257"/>
ye:n, ne:n, *celular** ye:n *televisión** a:kmo kichi:wah *cuenta** neh kimone:xtili:skeh
<Sync time="1695.936"/>
para ma:s ki:xmatiskeh tlatsotsonaskeh ma:s i:ka *guitarra o** i:ka, 
<Sync time="1700.763"/>
i:ka *violín** a:mo tle:no:n a:kmo pa:k..., kimpa:ktia nochi kim..., kinikih
<Comment desc="Se escucha como kimikih."/>
 nochi ye:n tipos kitstoskeh.
<Sync time="1707.52"/>
Wa:n, neneh, pos nochi ke:meh nochi yi pohpoliwtok ya, ne:n,
<Sync time="1712.624"/>
tle:n kwaltsi:n o:katka ne:kah n *tiempo** nochi ya san se: o:m[e], s[e:] o:me, neh,
<Sync time="1718.529"/>
ne:n, tokni:wa:n kimateh ki..., ki..., neneh ki..., kichi:waskeh *o** te:chno:no:tsaskeh *o** ye:n tehwa:n tikino:no:tsaskeh.
<Sync time="1727.327"/>
Pero, *este**, ne:n, neh nimati nochi kwaltsi:n *lo que** tle:n nika:n o:katka ich ni:n tla:ltikpak, nochi kwaltsi:n ke:n, neh,
<Sync time="1735.146"/>
o:timoskaltihkeh ok *todavia** o:..., o:tikitakeh n ke:ni:n se:motikipano:s n,
<Sync time="1741.987"/>
mm ke:ni:n, neh, tla: se:kpí: tomi:n a:mo se:kpí: tomi:n, a:mo se:mikis i:ka maya:ntl se:kmati tle:no:n, neneh,
<Sync time="1748.838"/>
ma:s kilitl se:kmomanili:s se:k..., se:motlamakas.
<Sync time="1753.308"/>
Pero, neneh, pos no:n, no:n nochi, yo:..., nochi yi tlantok no:n, neneh.
<Sync time="1760.224"/>
No:n tle:n, ne:n, ke:meh tehwa:n o:timoskaltihkeh nochi, neneh, yi tlantok a:kmo,
<Sync time="1765.152"/>
n *horita** a:kmo no:n ko:koneh, a:kmo no: kichi:wah *cuenta** de no:n, nochi kinikih kimokowi:skeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1772.101" endTime="2000.904">
<Sync time="1772.101"/>
Mm, wa:n pos yehwa:tl no:no:n, ne:n, ko:koneh a:kmo kichi:wah *de que** tle:n tehwa:n a:xa:n *antes** o:tikchi:wayah se:,
<Sync time="1781.743"/>
se: a:xa:n nochi kinekih tlake:miskeh kwali *zapatos**, tilmahmeh. Pero,
<Sync time="1787.658"/>
pos siki *kecha:rwiliah ganas** siki a:kmo wa:n
<Sync time="1791.175"/>
yehwa:tl no:n *mal** siki sa: ye:n tele[visión], *este n celular** ki:xitstokeh ompa
<Sync time="1798.558"/>
yeh no:n i:k tlahmatokeh ma:ski kimo..., kipiah *escuela** pero pos ma:s *kimanda:rohtokeh** pos a:kmo, a:kmo kichi:wah *fuerza** para tlai:xmatiskeh.
<Sync time="1808.319"/>
*Lo que** yehwa:n kachi tle:n sa: kitstokeh *juego** wa:n ya n ko:koneh pos,
<Sync time="1813.788"/>
yehwa:n no: o:nikinti:tlaní: pos nikimilwia a:mo, pos yo:niyahkeh
<Comment desc="Significa 'ellos ya fueron' equivalente a yo:nanyahkeh"/>
 ni:n *escuela recreo** nama:wiltiah.
<Sync time="1819.744"/>
Tle:n *hora** yi ninki:sah xiya:ka:n xikimitatin tlapialmeh.
<Sync time="1823.2"/>
Wa:n niwi:tseh ye:n i:k ompa nikwa:li:kah kowitl n yi para niehkoh yi nintlakwa:skeh.
<Sync time="1828.629"/>
*Porque** neh no: *igual** simi o:nite:ma:tla:nia sa: nikinka:wilihte:wa n intlaxkal, intlakwal ya yehwa:n, yehwa:n ya ehkoh ya motlamakah.
<Sync time="1836.199"/>
*Pero** pos para neh *noparte** kwaltsi:n o:moskaltihkeh n ko:koneh.
<Sync time="1840.015"/>
*Porque** a:mo, a:mo ka:n o:yahkeh te:cha:n, moma:ka:wah *escuela carrera** kalihtik kimitah n tlapialmeh.
<Sync time="1847.486"/>
*Porque** n a:xa:n siki ko:koneh ma:s, ma:s kimakah *escuela o, o,** kimakah para *niescuela** tle:no:n kimokowi:s,
<Sync time="1854.591"/>
*todavía** ki:sa n *escuela** yowi oksé: *lado**, yowi te:cha:n yehwa:tl no:n *mal**.
<Sync time="1859.189"/>
*Porque** a:mo tehwa:n, tehwa:n ko:koneh a:mo se:k.... Tehwa:n se:te:tati:tah se:te:nani:tah a:mo se:kintsi:ntla:lia.
<Sync time="1865.807"/>
Yehwa:n nochi n ko:koneh yehwa:n a:mo kimatih tle:no:n,
<Sync time="1869.691"/>
tle:no:n kwali, *o** tle:no:n a:mo pos *como** i:wa:n yoh..., i:wa:n yahtok n i:kone:ikni:h.
<Sync time="1874.478"/>
Yehwa:n san ye:n ma:wiltiah pero pos tehwa:n se:..., tehwa:n se:ki:xte:mohtok n kone:tl ka:ni:n o:yah.
<Sync time="1881.743"/>
Pero pos, *este**, tla:, a:kin yi kiniki kitla:lí: *cuidado** wa:n tle:n a:mo pos *nimodo porque** a:mo tikmakaskeh n *toá:nimah.**
<Sync time="1889.939"/>
A:mo tikmakaskeh, ne:n, ke:ni:n, ke:ni:n, ke:ni:n pano:s *o** ke:ni:n moskalti:s *sólo n Dios** ki:xmati.
<Sync time="1898.4"/>
Wa:n pos neh *noparte, este, siempre** nitikiti ohkó:n ich n *campo** nikto:ka itl nikto:ka tlao:l.
<Sync time="1908.399"/>
*O** ma:s se:, se: *algo** de, de ayohtsitsi:n *o** 
<Sync time="1914.723"/>
tla: yo:yo:l ma:s kilitl tle:no:n yo:li pos yeh no:n yi se:motlamaka *o** 
<Sync time="1919.803"/>
kachi ma:s se:kpale:wia ohkó:n se:motlato:kia wa:n a:mo se:kimokowi:ti:h n tlao:l pero pos san tlakolo:ti:w wa:n,
<Sync time="1928.464"/>
se: yo:se:ktlamakak i:ka se: tlapialtsi:ntli se:, se: ihwitl, se: *lechon**.
<Sync time="1933.596"/>
Yo:yah n tlao:ltsi:ntli a:kmo, a:kmo se:kpia. Kachi ma:s *rendi:rowa porque como** wi:ts ya tamachi:wtl se:ka:na tamachi:wtl *igual** a:mo, a:mo *rendi:rowa.*
<Sync time="1944.772"/>
Wa:n xontlato:ka yeh pos kachi se:, se:, kachi *rendi:rowa** ma:s nika:ntok pero yeh a:mo niman mota ka:ni:n nikxilowa.
<Sync time="1952.998"/>
Wa:n yehwa:tl no:n kwaltsi:n se:..., se:tikiti i:tich n tla:ltsi:ntli.
<Sync time="1959.506"/>
Wa:n n oksé: pos no:, *tal vez** no: *igual** se:ka:na kokolistli *porque** te:..., se: yeh se:ktla:lilí: *abono**,
<Sync time="1967.393"/>
tle:n para mochi:was *porque** o:katka o:tlamochi:waya san ohkó:n, a:mo i:ka *abono** pero a:xa:n tla: titlato:kaskeh pero wili:ka n *abono** tla:mo *abono** a:kmo yo:li, ne:n, sintli dió:n itl.
<Sync time="1978.61"/>
Pero pos, *este, nimodo** ke:ni:n tle:no:n se:kchi:was wa:n *horita,**
<Sync time="1983.019"/>
pos ihkí:n a:mo mokiawi:tia
<Comment desc="Es la forma reverencial de kiawi, con un reflexivo de causativo"/>
 pos tle:no:n, tle:no:n se:kitla:li:s ma:s kachi ma se:tikiti yeh a:mo, neneh, 
<Sync time="1989.082"/>
a:mo se:..., a:mo tle:n yo:li *porque** a:mo wi:ts n *i:bendición n Dios**.
<Sync time="1994.583"/>
*Siempre** ye:n *cuando** n toTahtsi:n *Dios** kwa:ltla:lí n *i:bendición** wa:n yehwa:tl no:n nochi yo:li.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2000.904" endTime="2012.773">
<Sync time="2000.904"/>
<Who nb="1"/>
Ahá.
<Who nb="2"/>
Niman *igual** ke:me:n n a:x..., n a:xa:n, ne:n, nika:n, ne:n, tle:n mochi:wa ne:n, ne:n, ne:n, *fruta** titsikwi:neh tiyoweh *tienda**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2012.773" endTime="2189.508">
<Sync time="2012.773"/>
Wa:n, ne:n, ne:kah *tiempo** a:mo, yeh *cuando** mochi:was, ne:n,
<Sync time="2017.232"/>
tle:n *fruta** mochi:was tla: kapolin tla:nah *pera** tla:nah, neneh, *manzana**, tla:nah *ciruelo ,durazno**.
<Sync time="2026.158"/>
Yeh *trato** se:mochí:s *ta** ma n, s..., *hasta** ma, ma mochi:wa wa:n no:n ti'matokeh, tit..., [ti]kwa:skeh *fruta hasta** ihkwa:k. Wa:n a:xa:n a:mo, a:xa:n titsikwi:neh,
<Sync time="2035.841"/>
titsikwi:neh *tienda** wa:n *trato**, ne:n, tehwa:n tle:n tikpixtokeh, ne:n, ma:s se: kowitl de neh de *durazno** yeh,
<Sync time="2043.241"/>
ompa ma pahpala:ni, ompa *mejor** tiyoweh ti'kowati:weh n *torefresco**.
<Sync time="2047.989"/>
Wa:n, ne:n, wa:n *horita**, ne:n, te:ntok *fruta** ma a:kmo se:kichi:wa *cuenta porque** yeh, *porque** yi kinamakah ich n *tienda** se:kimatok xa: kachi we:lik ke:ni:n no:n.
<Sync time="2057.73"/>
Pero a:mo no: se:kitla:lí: *cuidado porque** no:n yeh yi kwa:li:ka pahtli wa:n tehwa:n tle:n nika:n mochi:wtok pos nochi okachi ma:s,
<Sync time="2064.725"/>
mach kachi ma:s we:lik *porque**, neneh, a:mo tle:n pahtli kipiah.
<Sync time="2069.076"/>
Wa:n no: *igual** o:ne:chpa:kta:ya ni:n,
<Sync time="2071.613"/>
*cuando** o:katka kapolin mochi:wa nikohtlehko nik..., niktiki n kapolin tle:n kachi ma:s wehwei, tle:n kachi ma:s, neneh, ihikwsik.
<Sync time="2081.869"/>
Pos o:tikmatiah kwaltsi:n wa:n, ne:n,
<Sync time="2084.96"/>
ke:me:n *horita**, ne:n, ko:koneh *a ver** xkimonilwi, x'tiki si..., siki kapolin x'tiki siki *manzana**,
<Sync time="2090.917"/>
*hasta** dió:n kimati ke:ni:n kitikis. Momohtia *que porque** witsis *que porque**, ne:n, a:mo kimati ke:nih kohtlehkos.
<Sync time="2097.852"/>
Wa:n, ne:n, tehwa:n o:timoskaltihkeh *pues** a:mo. Nochi o:te:ch..., o:timone:xtilihkeh tilehko ich, ine:n,
<Sync time="2104.411"/>
i:tich n komeh ti..., titlehkoh tikin..., tik..., [tik]tikeh, ne:n, tle:n kachi ma:s yo:ihikwsik n tla:nah kapolin, tla:nah *durazno**,
<Sync time="2114.628"/>
tla:nah a:wakatl, neneh, nochi, neneh. Pos nika:n nochi mochi:wa *nomás** ke:n, neneh,
<Sync time="2121.047"/>
no: tik..., kachi tikitah tiyoweh, neh, tiyoweh *plaza** tik...,
<Sync time="2127.202"/>
tikmokowi:ti:weh tle:n tikmatokeh simi we:lik pero xa: a:mo we:lik *porque** no:n ya wi:ts nochi pahyoh i:ka no:n, 
<Sync time="2133.998"/>
i:ka no:n neh kwaltsi:n wa:n a:xa:n tla:,
<Sync time="2137.874"/>
yo:kichi:wkeh n *carretera pos ya hasta** nika:n ahsih, ne:n, tip..., n tiposmeh nika:n ahsih wa:n ya neh ti...,
<Sync time="2145.297"/>
ti..., tiyoweh ka:nih tikniki tiya:skeh tiyoweh. Wa:n ne:kah n *tiempo** a:mo yeh o:se:ya:ya se:nihnimi tla:mo,
<Sync time="2151.61"/>
tiyoweh ti..., *ticaballeros. Trato** ompa timotlakowi:ti:weh, ne:n,
<Sync time="2157.456"/>
a:xan tla: katki *luz** tle:no:n se:kichi:was. Tla:mo katki *luz** no: yi neh, no: yi se:kwala:ntok.
<Sync time="2163.65"/>
Wa:n, ne:n, ne:kah *tiempo** o:se:motla:wila:ya i:ka *candíl**, i:ka *vela o** tla:mo i:ka okotl.
<Sync time="2170.367"/>
Neneh, wa:n yeh, yeh ke:mah o:se:panowa:ya wa:n a:xa:n nochi se:kye:kita tle:n
<Sync time="2176.748"/>
yo:kil..., yo:kwa:ltla:lih n *gobierno** nochi yo:te:chpa:ktih, nochi neh tikpiah ich toma:k ma a:kmo tiknikih timokitste:waskeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2189.508" endTime="2308.404">
<Sync time="2189.508"/>
Eh, para neh *noparte** pos a:mo se:..., a:mo se:kchi:wtiwitsi no:n *cosas, este**, sem..., se:kito:kas *porque**, 
<Sync time="2199.02"/>
tla: se:kito:ka, mm, se:kito:ka ma:s ne:kah tomatl *o**,
<Sync time="2203.291"/>
chi:li yeh mochi:wa, *lo que pasa, este**, se:tlapolowa a:mo katki a:tsi:ntli mila:wak.
<Sync time="2209.664"/>
Pero kachi, kachi ma:s kwali n tle:n *criollo porque** n tle:n se:kowa pos yeh nochi ya, nochi ya pahyoh.
<Sync time="2218.501"/>
*Por eso** wi:ts ya se:mokokowa ya tle:no:n se:kahsi kokolistli.
<Sync time="2224.247"/>
*Porque** niman tle:n yo:li i:tich n tla:ltsi:ntli wa:n a:mo kipia pahtli yehwa:tl no:n kachi katki *limpio** okachi katki, neh,
<Sync time="2232.015"/>
nochi, nochi *natural porque** yo:li i:tich n tla:ltsi:ntli wa:n i:ka n *i:bendición Dios** sa: yehwa:tl no:n *porque** a:mo,
<Sync time="2240.468"/>
a:mo se:kitla:lilia pahtli para ma moskalti, a:mo se:kitla:lilí: pahtli para ma mochi:wa *fruta o, o** tomatl.
<Sync time="2248.394"/>
*Porque** n tle:n kateh ka:mpa tlanamakatokeh i:ka nochi *cosas** ke:mah mota kwaltsi:n *fruta**,
<Sync time="2255.329"/>
*hasta** se:kpa:ktí:, se:tlakowati:h ohkó:n pero ich ....
<Sync time="2259.086"/>
Pero yeh a:mo se:kimati ke:ni:n noch[i] ki..., *o:[kifu]miga:rohtokeh** para ma mochi:wa
<Comment desc="Por equivocación, quizá porque iba a decir moskaltia, dice se:moschi:wa"/>
 para ma moskalti para ma i
<Comment desc="Es del verbo 'estar/ser' que en otros Nahuatl es ye, como yeski o eski"/>
 kwa:kwaltsi:n *fruta.**
<Sync time="2267.516"/>
Pero tehwa:n se:...., se:..., se:kmati ya kwali no: yi se:tlamo..., se:motlakowihtok.
<Sync time="2273.44"/>
Pero a:mo se:kmati yehwa:tl no:n nochi se:..., se: i:tich ehko ne:kah chia:wistli *porque** a:mo se:kmati,
<Sync time="2281.239"/>
tle:..., ke:ni:n tle:no:n pah..., tle:no:n *tanto** pahtli kitla:liliah.
<Sync time="2284.933"/>
Para n tos ki:sa nochi kwahkwal nochi kwa:kwaltsi:n n *fruta.**
<Sync time="2290.937"/>
Wa:n tle:n mochi:wa i:tich n tla:li *o** a:mo tle:no:n kipia pahtli yehwa:tl kachi *bueno**. 
<Sync time="2296.656"/>
Pero pos *trato** se:motlakowihtok, pos tle:no:n kachi ma:s se:, tla:mo katki wili:ka. Wa:n ke:n se:kitstok pos no: ya se:ko:wtok wa:n ya se:kikwa. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2308.404" endTime="2344.785">
<Sync time="2308.404"/>
Pues neh, neh noto:ka:yo Olivia Posadas Hernández nika:n noa:ltepe:tl Omitlán, Municipio Tepetzintla.
<Sync time="2319.572"/>
Yehwa:tl no:n, ne:n, tle:n neh name:chono:no:tsa *o** 
<Sync time="2322.996"/>
ke:man nankonikih nankomatiskeh tle:no:n oksé: tlahto:l, pos, neneh, nine:chonte:mowah.
<Sync time="2328.972"/>
*Este**, neh noto:ka:yo, *este**, Petronila Ortega Pérez *nomunicipio, este, este, nopueblo** nika:n Omitlán wa:n *nomunicipio** Tepetzintla, Puebla.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
