*Pues** nika:n nimitsono:no:tsas tehwa:tsi:n i:tich ni:n se: *hora** tio:tlak. Ya:n, nika:n [na]mehwa:ntsitsi:n nankoni:xmatinih no:n tehwa:n tikimilwiah na:walmeh. Ye:n tikimitah, ne:n, tlayowa, tlahtlapoya:wi nimeh n tlao:lpochimeh, nochi xo:tlah n ke:meh tikol. Se:kita m..., mihto:tiah, se:kita se:wi, se:kita xo:tla, se:kita yowi ohkó:n tlakpak neh. En..., ehekatikpak. *Pues** tehwa:n timomohta:yah, tikihtowah *pues** ke:ye:n ohkó:n ne:kateh, ne: yo:ki:sakoh [o:]tikimitayah pa ne: sintlapal wehka ya wa:lahtokeh [oh]kó:n Wa:n tikimitah pa tlatsi:ntlan wa:lpanowah nwe:ia:tl wa:n ke:n wa:lehkoh. Ahkopoliwiki:weh wa:n tla:mo para ne: se:kita i:tich se: keh kali ompa ahseh, pe:wah ohkó:n tsihtsikwi:ntinimeh. Tlase:wi oksipa se:kita miak xo:tlah tle:n wehwei:n tikolmeh n tle:n, tsohtsokotsi:n se:kita ya sa: *[a]pe:natsi:n* xo:tlatok. A oksipa ne: mota ke:n ke:meh tsikwi:n[tok], oksipa nochi xo:tlah, xo:tlah. *Pues** na:n..., n ohkó:n te..., tikilwiah, ne:n, tosihtsi:n, wa:n ke:yeh ne:kateh hko:n tikolmeh, [kih]towa n. Ne:kateh ye:n tle:n a:mo kwalimeh, *horita** ne: ya yahtokeh ne: n te:cha:ntsi:nko. Yeh mopohpoliwi:ti:skeh n tokni:wa:ntsitsi:n tle:n ompa mose:wiah. Melá:k a:mo wehka:wa. Neh n se:kmati yo:pohpoliwkeh. Kihtowa *pues** no:n yeh, max yehwa:n ompa yoweh yehwa:n keh kinchichi:nati:weh wa:n pohpoliweh. No:n *pues** n ohkó:n o:tikimitakeh se: tla:katsi:n ok tiko..., *o:kpasa:roh** ompa icha:ntsi:n, neh. Ompa mo:stlah, mo:stlah *pero hasta** tlana:lto:ntok *hasta** kwaltsi:n mota n kali n ke:n katki, n kali kwali mota, mota *como** tlayowaya:n a:mo kah *luz**. Tlayowaya:n *pues** mota n kali ke:n i:ka n tikol tla..., 'tlane:xilia. *Pues** a:mo o:wehka:w ye:n, ne:n, se: its..., keh itskwintli no: o:tikakiah kiwahwia n itskwintli. Wa:n, ne:n, ki:kawiah [a:]mati tle:no:n keh, mota we:i ke:meh hko:n mota xa: nochi itskwimeh. Ma:s tlahkah yeh tlah..., tsahtsitinemi n osto:tl 'chi:wtok, "¡Hek, hek!" Wa:n oksé: yeh ma:pipichowa, ma:pipichowa. Ma:pipichowa i:ka ne: ke:meh, mm, *persona** tle:n mitsonma:pipichowili:s. Hko:n wa:n itskwintli yeh kinwahwia, kiwahwia, ma:s ke:meh nipantlah yeh ohkó:n, ohkó:n ne:n iwtokeh tsahtsitinimeh. Wa:n ne:n tsohpilo:meh se:kimita n tla: ihkí:n tlahkah yeh. Miak moyawalohtinemeh n tsohpilo:meh. Omp[a] i:kwa:k, i:kwa:pan kali ke:meh ni:n kali ompa hko:n moyawalowah. Wa:n sa:te:pan kihtowah mokokowa n tla:katsi:n. Mm, *bueno** *pues** yo..., yo:mopohpoliwi:teh. 'chi:wili:skeh na:wi to:nal de yo:poliw. O:poliw oksipa n i:chpokaw. O:kpiaya n i:chpokaw xa: ke:meh, xa: ke:meh mahtlaktlana:wi xiwitl. Ohkó:n pos ya i:n yi ichpo:chtl. Wa:n pos o:yah n ichpo:chtl. O:cho:kak *cuando** o:kitak yo:kitila:nkeh i:papáh, *como** o:tikitia i:k Puebla. Wa:n o:wa:lah. Yo:kimat ya i:k katki n i:papa:n ya ohkó:n yo:poliw, max o:kiki:xteh n *i:foto,** wa:n o:ktla:lilih i:wa:n i:papáh. Wa:n *cuando** mach kichi:wili:skeh na:wi to:nal. Tos te:max o:..., *como** katki e:lo:tl i:k nipa wehka no: o:motikitilihkeh o:yahkeh max ka:nati:weh e:lo:tl para kichihchi:waskehato:l, siki xokoato:l. Neh, *pues** o:kwi:kak n i:chekew, ya yo:kichihchi:w n i:chekew wa:n kimilwia *n i:sobrinos.** Nika:n xine:chchiaka:n neh nioh [ah]kowi:k, *horita** niwi:ts. A:mo o:yahkeh n kone:meh no: o:kika:wkeh i:se:l o:yah ne:n n ichpo:chtl wa:n kichiah, kichiah. A:mo ne:si, a:mo ne:si. O:yahkeh kahkoitstiweh ka:ni:n o:yah. Yeh [o:]kahkoitatoh, kihtowah. Aam, xkita ne:n toa:wi:tsi:n ne:pa, ne:pa kahkoitstok n tichalo:tl. ka:ni:n yeh o:mopiloh ke:meh ni:n i:tich kowitl katki se: okotl. O:kitlehko:ltih mikapal wa:n nika:n o:kmokichilpilih n mikapal wa:n pantsikwi:ni o:moka:w hki:n ahkotlachi:xtok tlak[pak]. O:mohka:mikeh n kone:meh ok tsokotsitsi:n x..., o:wa:lahkeh kite:ilwiah, *nimabuelita.** "Xokon..., xokonitateh nom..., *notía**, noa:wi:tsi:n *porque** yeh, neh, yo:mo..., neh, kahkoitstok n tichalo:tl". "¿Ka:nih?" "Ompa nipa ka:mpa o:tika:natoh n e:lo:tl ompa .... Wa:n a:kmo te:chna:nkilia pero yeh kahkoitstok n tichalo:tl". *Pues** o:yahkeh [o:]kitatoh. ka:ni:n, tle:no:n n kahkoitstos yeh yo mo..., yo:momiktih o:mokichpa:tskak siwa:tl. "*Pues** no:n, no:n o:tikimilka:wkeh tsokotsi:n no:n a:kmo o:tikimitayah. Oksipa n sa:te:pan, oksipa ohkó:n. "Ya neh yo:ni..., yo:nimose:tilih i:wa:n notla:kaw. Yo:niwa:lah nika:n ka:mpa o:nisiwa:montik. Pos ohkó:n tlayowa, ohkó:n se:kimita *como* ayamo o:katka luz, *pues** ohkó:n para i:k nika:n ihkí:n *centro** para tlakpak. Neh se:kimita ohkó:n ke:n ihkí:n mahkoyaka:nah *pero** mi:keh se:kihtó: xa: kiwi:katokeh *ceratsi:n** miak, miak tla:wi:l. *Pues siquiera** se: kaxto:l *o** se: simpowal, pero miak mowipa:nah, mi:keh n tla:wi:lmeh se:kita, mm, se:wi oksipa mota se:tsi:n, mota mi:keh. Ne: mota n tle:n ke:meh okachi we:i xo:tla pero we:i. Mota ke:n *ah..., *hasta** ahkotsihtsikwi:ni mota n ke:n neh. Pero a:mo mota tla:lpan yoweh, mota yoweh tlakpak. Wa:n *pues** no:n ompa ohkó:n o:tikinwa:lahkoitayah. N ohkó:n sa:te:pan [o:]t'matkeh oksipa yo:poliw se: kone:tl tsohtsokotsi:n xa: ya kipiaya ke:meh chikwase:n tlapowal. Neh, hko:n *pues**, ne:n, oksipa ni:n sa:te:pawi:k ohkó:n xa: ya kpias ke:meh se:, ke:meh se: kaxto:l xiwitl. Ohkó:n neh o:mochi:w nika:n ilwitl no..., noviembre. Wa:n se: te:lpo:chtl, nika:wkí:n o:cha:nchi:waya. Neh, pero o:pa:k, o:pa:k o:pe:w mihto:tia, mihto:tia kintlahtlania ne:n tlatsotsonkeh n tle:n tlatsotsontokeh. Tle:n, tle:n *canciones** kipa:ktia kitla:lilia pero mihto:tia, mihto:tia hasta i:ma:k i:..., i:kwa:tle:kawilo:ka kiki:tskí: ihkó:n yehwa n i:k..., i:ka pa:ki no:n te:lpo:chtl, para o:tlane:s yeh yo..., ompa o:poliw n *centro.** Ompa *o** o:tlane:s kihtowah nochi o:yahyahkeh, yeh on ka:mpa o:motokotsoh, ompa o:ksimat. I:ka no:n tehwa:n tikimowiliah ninkeh ne:n tlao:lpochimeh, tehwa:n tikimilwiah na:walmeh. A ye:n tle:n *brujos**, ahá. Yehwa:tl no:n nika:n ya nimitsonno:no:ts n i:tich nika:nkah *hora.** Se: *hora** tio:tlak wa:n, timonohno:tsah oksé: to:nal. Neh nimoto:ka:yo:tia niVirginia Pérez Reyes, noa:ltepe:k nika:n Omitlán wa:n nomunicipio, Tepetzintla, Puebla.