<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="Usuar" audio_filename="TR_Tepet_Narra_MGx512-CRF402_Inimilis-Historia-de-vida_2022-06-04-c" version="45" version_date="260205">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Micaela Gravioto" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="María Concepción Robles Fernández" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="3632.937">
<Turn startTime="0" endTime="8.6" speaker="spk2 spk1">
<Sync time="0"/>
<Who nb="1"/>
Xto:naltih tokoma:lehtsi:n o:niwa:lah o:nimitstlahpalo:ko. Nik...,
<Who nb="2"/>
Ximose:wih
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="8.6" endTime="28.292">
<Sync time="8.6"/>
Nikniki nimitstlahto:lti:s xine:chno:no:tsa ke:nihki no:, no: o:we:iak ni:ni:n,
<Sync time="18.171"/>
toa:ltipe:h teh kachi ya wehka:wtsi:n tinimi xa: kachi tikilna:miki [ih]b'a:k titsihtsikitsi:n i:tich ke:xkich xiwitl no: timol..., timowa:lilna:miktih.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="28.292" endTime="34.134">
<Sync time="28.292"/>
Ah. Tle:n, tle:ni:no:n kachi tine:chtlate:moli:s para nik..., nikakis.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="34.134" endTime="40.672">
<Sync time="34.134"/>
Nikniki xine:chilwi i:tich ke:xkich xiwitl timolna:miki ke:meh ke:nihki n o:tiwe:iak.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="40.672" endTime="72.278">
<Sync time="40.672"/>
Ah pos i:tich keh *ocho años** neh ya niwe:ixtiw pos,
<Sync time="47.271"/>
n ohkó:n te:chtsahtsilia nona:nah ma nim..., ma nimomachti ma nimotixili.
<Sync time="52.066"/>
Pos ohkó:n te:ch...,
<Sync time="55.307"/>
te:chtikití: t..., nimotixilí: wa:n [nik]chihchi:was ma:s san chi:ltlamo:lal yehwa no:n tikchihchi:wah para totlab'al.
<Sync time="62.489"/>
*O** tsokotsi:n kilitl
<Sync time="64.895"/>
N ohkó:n san ohkó:n ya niwe:ixtiw wa:n ye:no:no:n tiwa:lpano:tiweh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="72.278" endTime="75.89">
<Sync time="72.278"/>
Wa:n no:no:n i:tich no:no:n o:t'piaya chib'e:i xiwitl,
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="75.89" endTime="87.164">
<Sync time="75.89"/>
<Who nb="1"/>
ya te:n o:titlapixki:lta:ya ¿tle:n o:t'chi:waya?
<Who nb="2"/>
Ayamo san ok nimotixiwa...,
<Comment desc="Probablemente iba a decir nimotixila:ya, aplicativo de tisi"/>
 *bueno** san ok nik..., tlapixki:ltí: nona:nah neh san nik..., nik..., [nik]paya:na n tixtli ich nix..., ne: mitlatl nikmana notlaxkal.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="87.164" endTime="141.021">
<Sync time="87.164"/>
Wa:n nimitsno:no:tsas ich n chib'e:i xiwitl i:tich n *nueve años**.
<Sync time="92.681"/>
N ohkó:n ne:chto:tokah nichkapiati:h wa:n yo:ahsik *diez años**,
<Sync time="98.725"/>
n ohkó:n ninintinimi ne:chto:tokah nitlapia wa:n, kachi ya *once años** tos ya,
<Sync time="105.221"/>
no..., nota:tah, nona:nah pos yo:ne:chte:ka:wilih i:na:wak ne:ni:n tla:katl ya chika:wak pos,
<Sync time="111.208"/>
a:mo nikniki wa:n *hasta** i:ka o:ne:chtakapitsowa:yah i:wa:n o:ne:chsintilihkeh i:wa:n ma nimoh..., ma nimon....
<Sync time="116.736"/>
O:nimona:miktih i:tich, m *palacio** i:tich *once a:ños**.
<Sync time="120.244"/>
Pos ayamo [o:]nihmatí: ke:nihki niktlamakas *hasta** ka:mpa n'machi:lí: miak n kib'a.
<Sync time="124.742"/>
Niktixilia, pos sa: ihki ohkó:n no: nik....
<Sync time="129.378"/>
O:niksileh sa: ihki ohkó:n o:nipe:h
<Sync time="132.005"/>
niktlamaka ma:ski a:mo, a:mo n'niki i:wa:n nietos, wa:n *hasta** ya ne:chwi:tiki nota:tah, nona:nah, "¿Tle:ka a:mo n'niki i:wa:n nietos n tla:katl?"
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="141.021" endTime="144.758">
<Sync time="141.021"/>
¿Wa:n max, max o:mitstlahtlankeh *o** sawil ohkó:n o:nime:chsintilihkeh?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="144.758" endTime="177.076">
<Sync time="144.758"/>
Pos kehtowah o:ki..., o:ne:chtlahtlan pos *como** san nioh n b'ohtlah pos a:mo nikmati, *como** n tla:katl yo:siwa:mik.
<Sync time="151.039"/>
Wa:n neh san nioh nitlapiati:h pos kehtowah o:ne:chtlahtlankeh pos neh a:mo nikmate a:mo o:ne:chilwihkeh.
<Sync time="155.973"/>
San ihb'a:k o:kiwa:lehtohkeh ya ne:ch..., ne:chna:mikti:skeh i:tich ne:n i:n *palacio**.
<Sync time="161.917"/>
Yo:yahkeh n *mayores** yo:ne:cha:natoh teo:tlaktika te:ch..., o:te:chwi:kakeh.
<Sync time="167.426"/>
Ye:no:no:n ohko:no:n yehwa:tl nan..., name:chno:no:tsas ke:nihki no: ni..., n o:ne:chiskaltihkeh, niman o:ne:chte:makakeh
<Comment desc="Esto es, 'me entregaron (a gente ajena)'. En este caso el objeto primario (indirecto) es te:- y secondario (directo) es 'ne:ch-'"/>
 i:tich *once años.**
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="177.076" endTime="183.456">
<Sync time="177.076"/>
<Who nb="1"/>
Tla: ohkó:n i:wa:n o:timoka:h motlawi:kal kachi ya chika:wak yehwa:tl
<Who nb="2"/>
Ah, yeh ya kipia na:..., kehtowah ya kipia *treinta años.**
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="183.456" endTime="187.15">
<Sync time="183.456"/>
 Wa:n neh *once años** n i:wa:n o:ne:chsintilihkeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="187.15" endTime="191.77">
<Sync time="187.15"/>
<Who nb="1"/>
Simi wehka o:mitsyaka:naya.
<Who nb="2"/>
Ah, xa:mo wili:ka.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="191.77" endTime="215.944">
<Sync time="191.77"/>
*Entonces** pos ohkó:n ma:ski a:mo o:niknikia i:wa:n nietos wa:n *fuerza** yo:..., i:wa:n o:ne:chsintilihkeh pos sa: neh,
<Sync time="198.499"/>
o:niksimat ma:s tle:mach ok o:nimonimila:ya ye:n kachi [o:]nichika:w n'niki nikcholwili:s.
<Sync time="203.889"/>
Pero *como** ya kateh nopilwa:ntsitsi:n, yo:yo:lkeh pos a:kmo o:wilik o:ni..., o:niki:s, o:nik...,
<Sync time="210.301"/>
O:nikehyo:weh *aunque** ma:s o:ne:chmakaya *hasta** ka:mpa kimatia ne:chmaka. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="215.944" endTime="219.265">
<Sync time="215.944"/>
¿A:mo ke:man o:mitsye:kwi:kak b'ali?
<Comment desc="Nótese o:mitsye:kwi:kak donde kw se mantiene por la división morfológica: o:-mits-ye:k-wi:ka-k pero kw > b' en kwali, sin división morfológica."/>

</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="219.265" endTime="235.2">
<Sync time="219.265"/>
A:mo *como** a:mo keh a:mo o:timotlasohtlayah *entonces** ke:meh,
<Sync time="222.745"/>
neh nikna:na:nkilia *hasta** nikilwia ke:me:n ne:n nik...,
<Sync time="225.34"/>
nikmati ne:chilwiah ni:k ya we:weh mal ke:n [o:]n'na:nkilih tos neh, nik...,
<Sync time="229.097"/>
nikilwí: ni:k ya tichika:wak a:mo *hasta** ka:mpa nimitstlasohtlatok pos tos ye:no:no:n i:k o:ne:chmakaya.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="235.2" endTime="244.208">
<Sync time="235.2"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n no:no:n, ¿ke:n ohkó:n o:mitschi:waya a:mo o:tikilwa:ya motah, mona:n?
<Who nb="2"/>
Pos ma *como** nocha:n o:nikatka san o:montito.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="244.208" endTime="254.811">
<Sync time="244.208"/>
Pos ma:s tle:mach ki..., kilwiah n tos tsokotsi:n ke:meh no: timote:[i]lwiah.
<Sync time="248.976"/>
Te:chchi:wiliah *justicia**. San ohkó:n oksipa chikoki:sa. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="254.811" endTime="264.451">
<Sync time="254.811"/>
Wa:n no:n ke:n ohkó:n o:..., no: o:mitspiaya tla: ohkó:n ti[k]tla:li:ka:n ke:meh sa: i:k,
</Turn>ma 
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="264.451" endTime="268.644">
<Sync time="264.451"/>
<Who nb="1"/>
i:k tio:me tii:siw[a:h]
<Comment desc="No se escucha la terminación -wa:h, de siwa:tl. Significa 'eres su segunda esposa'"/>
.
<Who nb="2"/>
Ah, neh sa: i:k nio:me, a:mo, a:mo *mero** no:, *bueno**
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="268.644" endTime="275.488">
<Sync time="268.644"/>
Tle:n i:siwa:h o:miki wa:n tos nehwa:tl oksipa i:wa:n o:ne:chsintilihkeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="275.488" endTime="279.158">
<Sync time="275.488"/>
¿A:kin o:mits..., n o:mitsilwih i:wa:n ximoka:wa?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="279.158" endTime="304.91">
<Sync time="279.158"/>
Pos ye:n no..., yeh notahwa:n, a:mo ne:chilwihtokeh san on ....
<Sync time="282.613"/>
*Casi** san ohkó:n nioh nitlapiati:w wa:n ya teo:tlak yo san nikita yo:ehkokeh n *mayormeh** ya ne:chwi:kah, kehtowah ma ninihnimi,
<Sync time="288.923"/>
Pos a:mo ne:chilwihtokeh a:xka:n ni:n tla:katl i:wa:n timoka:was. A:mo san ohkó:n.
<Sync time="293.425"/>
Keh san *o:ne:chfuerzahwihkeh** o:ne:cha:nte:wkeh.
<Sync time="295.982"/>
*Hasta** milá:k *sta** o:nicho:kak, *hasta** o:ne:chtotochwila:n nota:tah.
<Sync time="299.457"/>
O:ne:chwi:kakeh n ich n *palacio.** Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="304.91" endTime="309.103">
<Sync time="304.91"/>
¿Wa:n no:n ke:n o:tiwe:ixtah max ke:man o:tichkapix?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="309.103" endTime="321.044">
<Sync time="309.103"/>
Ke:mah o:n..., tos no:no:n ohko:no:n, o:n..., nich..., simi o:nitlapiaya [oh]kó:n nitlapia *hasta cuando** yo:nikpix se:, se: nokone:h
<Sync time="316.446"/>
Tos ihb'a:k a:kmo o:ni..., a:kmo niichkapí: yo:nimoka:h, yo:nimose:wihtah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk2" startTime="321.044" endTime="330.18">
<Sync time="321.044"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n ka:n o:tia:ya titlapiati:h nimomi:lah, te:mi:lah?
<Who nb="2"/>
Pos a:mo, neh, i:mi:lah no..., notahwa:n kilwiah nika:n a:tlawko.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="330.18" endTime="334.292">
<Sync time="330.18"/>
¿Wa:n o:tiya:ya tle:no:n tikchi:wa? ¿San timotla:lí:?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="334.292" endTime="350.442">
<Sync time="334.292"/>
Pos, ne:n, ne:chmakah n ohkó:n *como** o:t'matiah t'chihchi:wah, ne: n, i:n tlahkitl.
<Sync time="339.563"/>
Ne:chmakah tohmitl nitlamoya:wa, *o, o** nitlatsa:wa.
<Comment desc="La /a/ final está muy reducida"/>

<Sync time="343.744"/>
Ne:chne:xtilihkeh ma nitlahkiti, tos nioh n b'ohtlah nichkapiati:h ompa nitlahkit[i]
<Comment desc="Muy reducido o ausente la /i/ final"/>
.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="350.442" endTime="353.505">
<Sync time="350.442"/>
¿Ke:xkich xiwitl n o:t'piaya ihb'a:k ya [o:]tipe:h titlahkiti?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="353.505" endTime="366.841">
<Sync time="353.505"/>
I:tich n *catorce años** yo:pe:hkeh ne:chne:xtiliah ma nitlahkiti kehtowah ya niilamah.
<Sync time="358.796"/>
Wa:n no: *igual**, ne:n, o:nikpix nokone:h i:tich n *catorce años** ya yo:yo:lkeh
<Comment desc="Probablemente debe ser singular, yo:yo:l o yo:yo:lki"/>
. Ahá. 
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="366.841" endTime="373.482">
<Sync time="366.841"/>
<Who nb="1"/>
Simi titsihtsikitsi:n.
<Who nb="2"/>
Ohke:n,
<Comment desc="Es palabra arcaica para decir 'de veras'"/>
 xa:mo oweh. Sa: ihki ma yo:nik..., *como** i:wa:n nitok n tla:katl pos yo:nikpix nokone:h
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="373.482" endTime="375.682">
<Sync time="373.482"/>
<Who nb="1"/>
Ahá.
<Who nb="2"/>
Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="375.682" endTime="380.945">
<Sync time="375.682"/>
¿Wa:n tle:no:n oksé: o:t'chi:waya n tiichkapiati:h, xke:man timob'opiloh i:tich b'owitl?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="380.945" endTime="389.862">
<Sync time="380.945"/>
A:mo san ohkó:n o:nimotla:saya noso nimotla:..., nimotsili:ní: <Comment desc="No tiene mucho sentido, quizá nimotlatsili:nilia o nimotsili:nilia"/>i:wa:n
<Sync time="385.086"/>
o:niwih..., o:niwits no: o:nehkok [o]hkó:n n'te:ilwia o:ne:chwi:tikkeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="389.862" endTime="397.078">
<Sync time="389.862"/>
<Who nb="1"/>
¿X o:timokokoh n o:tiwits?
<Who nb="2"/>
San o:nimob'a:tlatiweh. *Además** san o:nimob'a:tlatiweh wa:n o:nehkok san o:ne:chahwatiwitskeh, a:xka:n se: *mano**,
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="397.078" endTime="410.375">
<Sync time="397.078"/>
nitlahkitok wa:n o:koto:n, ne:n, mikatl n tle:n i:k o:nimopiloh,
<Sync time="401.069"/>
o:n..., o:koto:n tos nochi, neh,
<Sync time="404.182"/>
ahkitstli o:niah nochi o:mololo:to noi:xko ne:n ni:n, notlahkit. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="410.375" endTime="417.643">
<Sync time="410.375"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n no:n xo:timonib'iloh?
<Who nb="2"/>
O:nimonib'iloh. Tos, o:ne:ch..., o:ne:chmila:wkeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="417.643" endTime="419.914">
<Sync time="417.643"/>
¿Wa:n ya wehka:h a:kin o:tlamila:waya?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="419.914" endTime="426.94">
<Sync time="419.914"/>
San ohkó:n o:kino..., o:katka se: te:na:ntsi:n ye:n o:tlamila:waya. Ye:n o:ne:chmila:w.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="426.94" endTime="436.214">
<Sync time="426.94"/>
¿Wa:n tle:no:n, ke:no:no:n o:timomachtihtah, timotlawi:kalteh tle:no:n kachi o:tikchi:waya?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="436.214" endTime="448.479">
<Sync time="436.214"/>
Pos san, san kalihtik ohkó:n te:ch..., te:chtikitiah tle:n ya ne:si t'chi:wah. Titlao:yah *o**
<Sync time="441.694"/>
*o** tle:n i:no:n titlapa:kah *o** nitlahtsoma san ye:no:no:n o:ne:ch..., ne:chtikita:yah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="448.479" endTime="452.307">
<Sync time="448.479"/>
¿Wa:n ke:nihki kachi n o:timotixila:ya ke:nihki n o:katka ya wehka:h?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="452.307" endTime="462.56">
<Sync time="452.307"/>
Pos tib'e:chowah
<Comment desc="Checar para asegurar que es b' de kwe:chowa"/>
 it..., nixtamal i:tich mitlatl.
<Sync time="454.865"/>
Tikmanah, kachi, kachi yo:n..., yo:..., yo:pe:hkeh kitla:liah n *molino de mano**. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="462.56" endTime="467.823">
<Sync time="462.56"/>
<Who nb="1"/>
¿Tla: ohkó:n ya wehka:h ok nochi o:nantlama:b'e:chowa:yah'?
<Who nb="2"/>
Ok o:t'b'e:chowa:yah n nixtamal.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="467.823" endTime="473.478">
<Sync time="467.823"/>
Tos sa:te:pan yo:pe:hkeh 'kowah n *molino de mano**, tos ya i:k titlab'e:chowah
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="473.478" endTime="475.737">
<Sync time="473.478"/>
¿Max oweh n o:t'machi:la:ya?
<Comment desc="o:tikmachi:lia:ya > o:t'machi:la:ya"/>

<Comment desc="Checar si la /i/ de machi:la:ya es larga"/>

</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="475.737" endTime="480.096">
<Sync time="475.737"/>
Pos a:mo *como** o:ne:chne:xtilihkeh nitsihtsikitsi:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="480.096" endTime="481.424">
<Sync time="480.096"/>
Yo:timomachtih b'ali.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="481.424" endTime="490.214">
<Sync time="481.424"/>
Ahá. Yo:nimomachteh pero ma:s o:ni'machi:la:ya oweh ihb'a:k ihkí:n o:nimosintilih i:wa:n n tla:katl 'machi:lia ke:n milá:k miak n kib'a n tos milá:k nib'e:chowa n nixtamal.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="490.214" endTime="498.358">
<Sync time="490.214"/>
*Hasta** ok xaxab'achtik nikma:manilia n i:tlaxkal sa: ihki kib'a. 
<Sync time="493.808"/>
*Como** mo
<Comment desc="No está claro el significado de mo, quizá simplemente una pronunciación alternativa de max."/>
 yi niwili nitisi *once años** ke:pa
<Comment desc="No queda claro el significado de ke:pa aunque quizá significa algo como 'cuando'"/>
 no: ya tiwili titisis
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk2" startTime="498.358" endTime="503.46">
<Sync time="498.358"/>
<Who nb="1"/>
Tiko:kone:h no:no:n xiwitl.
<Who nb="2"/>
Ahá. Pos wa:n n'machi:lia a:mo wili niktis[i] sa: no: nihmanilia xaxab'achtik n tos,
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="503.46" endTime="511.798">
<Sync time="503.46"/>
tla: ye:n ne:n nib'a n'ti:tisa:na notix tos no: ti..., sa: ke:n nib'a notlaxkal.
<Sync time="507.494"/>
Pero ye:n san por, ne:n, nob'ala:nka:yo nikmanilí: ma:s xaxab'achtik.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="511.798" endTime="513.083">
<Sync time="511.798"/>
¿A:mo o:mitsahwaya?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="513.083" endTime="520.605">
<Sync time="513.083"/>
Mm. A:mo, a:mo sa: ihki kehyo:wia.
<Sync time="515.323"/>
*Como** kita a:mo milá:k ya wili nitisi. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="520.605" endTime="522.389">
<Sync time="520.605"/>
¿A:mo o:mitspale:wa:ya mona:n?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="522.389" endTime="531.521">
<Sync time="522.389"/>
A:mo. Ke:maniá:n ye:n kitlamaka n i:montika *como** ye:n o:kina:nkileh, pos n'machi:lí: a:mo wili nikixwití: n'machilí:, tla:k
<Comment desc="Quizá significa o proviene de tla: milá:k o bien es de tla: con una k final que no se explica"/>
 miak i:n kib'a.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="531.521" endTime="538.343">
<Sync time="531.521"/>
<Who nb="1"/>
¿Ah. Wa:n ke:meh tlapalo:l teh o:t'chihchi:waya, ye:n mona[:nah]?
<Who nb="2"/>
A:mo ye:n o:kchihchi:waya no: na:nah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="538.343" endTime="555.414">
<Sync time="538.343"/>
Ye:n kichihchi:wa chi..., chi:ltlamo:lal *o** i:a:yo:chi:l tle:no:n ya kahsi.
<Sync time="543.373"/>
'Chihchi:wa ohkó:n te:..., tit..., titlab'ah.
<Sync time="546.006"/>
Kachi, kachi tos no: ya ne:n nikchihchi:wa.
<Sync time="549.187"/>
No: yo:nimomachtihtah no: ya niktsoyo:ní: tsokotsi:n itl *o** tle:n ya ne:si t'chihchi:wah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="555.414" endTime="558.483">
<Sync time="555.414"/>
Kilitl x
<Comment desc="Es max, o proviene de max. Se tiene que decidir si se escribe pegado a la palabra que sigue"/>
 ke:man okachi kisintoka n o:nankib'ahkeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="558.483" endTime="572.898">
<Sync time="558.483"/>
Ke:mah o:kib'a:yah pero ne:n tle:n milá:k a:mo ke:man o:nib'ah kilitl.
<Sync time="562.828"/>
Tla: nikita san kilitl n kib'ah tos neh san nik...,
<Sync time="565.237"/>
nikmohmo:la chi:li *o** katki n itl i:a:yo:chi:l *o** san, tla:mo istatl n ki:xtla:lilia notlaxkal, a:mo o:ne:chpa:ktih n kilit.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="572.898" endTime="579.828">
<Sync time="572.898"/>
<Who nb="1"/>
¿A:mo tle:n o:mitspa:kteh?
<Who nb="2"/>
A:mo. *Hasta horita** a:mo kachi n'mati tle:no:n nib'a kilitl.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="579.828" endTime="589.314">
<Sync time="579.828"/>
<Who nb="1"/>
¿Pero tikihi:xmate tle:no:n kilitl mochi:wa nika:n?
<Who nb="2"/>
Ah, ke:mah katki tomakilitl
<Comment desc="Solanum nigrescenas, S. americanum o S. douglasii "/>
, ko:lax
<Comment desc="Col, el col comercial"/>
, wa:wkilitl
<Comment desc="Amaranthus hybridus"/>
, ma:b'i:lkilitl.
<Comment desc="Cyclanthera langaei"/>

</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="589.314" endTime="595.68">
<Sync time="589.314"/>
Chayohkilitl no:no:n yeh, yeh nib'a ne:n ma:b'i:lkilitl wa:n chayohkilitl, pero noksiki a:mo.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="595.68" endTime="601.521">
<Sync time="595.68"/>
Ah, ¿wa:n no:n ompa max o:pe:h tikiti motlawi:kal?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="601.521" endTime="614.385">
<Sync time="601.521"/>
Ah, pos o:pe:h tikiti no: ohkó:n i:wa:n o:nimosintilih, o:pe:h n tikiti pos ohkó:n.
<Sync time="606.261"/>
Ne:chinte:molia tla:ke:walmeh pos nikin..., te:tlamakati:w.
<Sync time="610.196"/>
Tihtla:liah n tomi:l, timomi:ltiah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="614.385" endTime="617.357">
<Sync time="614.385"/>
<Who nb="1"/>
¿Ya i:wa:n mokone:h n tiki:ste:wa?
<Who nb="2"/>
Pos ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="617.357" endTime="641.308">
<Sync time="617.357"/>
Nikme:me i:ka wahkal.
<Sync time="620.251"/>
Pani notlaxkal, te:tlamakati:w.
<Sync time="624.84"/>
Ohkó:n *como** a:mo kipí: tla:li, pos kitlahtlani san ka:ni:no:n kitlane:wi tla:li *hasta** i:k nika:n *Karretilpa**.
<Sync time="630.052"/>
De nioh wehka nite:tlamakati:h.
<Sync time="634.086"/>
Niehko. Nikochte:kte:wa nokone:h wa:n nioh nimotlapa:ki:ti:h *hasta** Ma:skalko. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="641.308" endTime="652.993">
<Sync time="641.308"/>
<Who nb="1"/>
¿A:kin o:mitsitila:ya?
<Who nb="2"/>
Ye:n nona:nah n 'te:palka:wati:h nokone:h wa:n nioh nimotlapa:ki:ti:h *hasta** Ma:skalko *como** ayamo o:katka a:tl kalihtik Pos tiyoweh wehka.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="652.993" endTime="661.177">
<Sync time="652.993"/>
¿Wa:n no:n mokone:h ke:meh o:tikpix tla: ke:man o:mokokoh a:kin o:kipahta:ya?
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="661.177" endTime="666.955">
<Sync time="661.177"/>
<Who nb="1"/>
¿Teh no: o:tikpahta:ya?
<Who nb="2"/>
Pos sa: ye:n nona:nah *como** neh no: ya no: o:katka *nopartera**, ye:n ohkó:n tla:,
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="666.955" endTime="682.391">
<Sync time="666.955"/>
tle:no:n kikokowa n tla: sone:wi, *o** ni..., koxo:ni:loh
<Comment desc="Se escucha que dice 'nikoxo:ni:loh' pero no tiene sentido así que se escribió como está escrito."/>
 sa: ye:n ki..., kipahpahtí: san ohkó:n.
<Sync time="673.407"/>
Aha. *Como** ayamo okachi o:katka tlapahta:ni pos,
<Sync time="676.427"/>
a:mo t'makayah pahtli san ohkó:n san ki..., san kipahtí: san kalihtik ohkó:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="682.391" endTime="684.424">
<Sync time="682.391"/>
¿A:mo ke:man ka:n o:t'wi:kak?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="684.424" endTime="695.513">
<Sync time="684.424"/>
A:mo.
<Sync time="685.601"/>
A:mo ke:man o:nihwi:kak
<Comment desc="k > h pero es o:nikwi:kak con la división morfológica o:-ni-h-wi:ka-k PAST-1sgS-3sgO-llevar-Prefv"/>
 n tle:n *primero** nochpokah *solamente** se: te:lpokatl.
<Sync time="690.436"/>
Yo:mokokoh, n tos yo:pe:h ya nikwi:ka, neh, i:na:k *doctor**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="695.513" endTime="700.882">
<Sync time="695.513"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n o:tikpix mokone:h, max o:tikpix mote:seh?
<Comment desc="Significado no cierto pero quizá de mosihtsi:n, y la te:- es como en te:na:n"/>

<Who nb="2"/>
Ke:mah. Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="700.882" endTime="712.416">
<Sync time="700.882"/>
<Who nb="1"/>
*Como**, neh, o:kimatia nona:nah pos sa ye:n o:ne:chitaya.
<Who nb="2"/>
Wa:n no:n,
<Sync time="705.875"/>
<Who nb="1"/>
¿A:mo o:t'te:moh oksé:
<Who nb="2"/>
A:mo, *mismo** ye:n o:ne:chitak *como** yehwa:tl *partera** o:katka.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="712.416" endTime="718.372">
<Sync time="712.416"/>
Ah. ¿Wa:n *como** san yehwa:tl max no: o:tiktla:kachi:h, san ohkó:n?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="718.372" endTime="734.902">
<Sync time="718.372"/>
San ohkó:n *como** san ompa i:wa:n kalihtik. Hehe.
<Sync time="721.931"/>
Xa kikowa, kikowa n a:kin notlawi:kal.
<Sync time="726.005"/>
'Kowa ma:s *refresco o pan** kiwa:ntia *azucar** no:no:n kimakak, tos kimatok, yo:kitla:kachi:h.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk1" startTime="734.902" endTime="741.334">
<Sync time="734.902"/>
<Who nb="1"/>
Tla: ohkón san yehwa:tl no:, yehwa:tl no: o:mitstlapa:ka:ya i:ka motilmah.
<Who nb="2"/>
Ah, yeh san yehwa:tl.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="741.334" endTime="747.623">
<Sync time="741.334"/>
¿Wa:n ka:n o:titlapa:kaya max wehka moka:wa n ka:n ticha:nchi:wa?
</Turn>
<Turn startTime="747.623" endTime="759.631" speaker="spk1">
<Sync time="747.623"/>
Ke:mah pos *como** ni..., nicha:nchi:wa nika:n ne:ni:n, 
<Sync time="751.198"/>
nika:n tla..., tlakomolko wa:n nitlapa:kati:h *hasta** Ma:skalko pos wili:ka wehkatsi:n.
<Sync time="756.17"/>
Wa:n tla:mo nioh *hasta** a:te:ntl.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="759.631" endTime="761.882">
<Sync time="759.631"/>
¿Wa:n no:n Ma:skalko ompa yo:li n a:tli?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="761.882" endTime="764.842">
<Sync time="761.882"/>
Ompa ya *bueno** yo:..., ompa n ki:stok.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="764.842" endTime="766.051">
<Sync time="764.842"/>
¿Max wehka n ka:n ki:sa?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="766.051" endTime="770.977">
<Sync time="766.051"/>
Ah, pos i:k nika:n tlaniwi:ktsi:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="770.977" endTime="772.741">
<Sync time="770.977"/>
San ohkó:n i:to:ka: Ma:skal.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="772.741" endTime="775.884">
<Sync time="772.741"/>
Ma:skalko.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="775.884" endTime="779.213">
<Sync time="775.884"/>
¿Wa:n ompa no: o:tiontlapa:kaya, ¿a:mo ke:man o:tikwi:kak
<Comment desc="kw se mantiene por la división morfológica"/>
 mokone:h?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="779.213" endTime="794.839">
<Sync time="779.213"/>
Ah, nompa a:mo ke:man o:n'wi:kak.
<Sync time="780.853"/>
N ohkó:n nika:wte:wa san n'te:palka:wa *porque** n'niki
<Comment desc="Esto es, nikniki"/>
 nitlapa:kas.
<Sync time="784.238"/>
Nikwi:kas
<Comment desc="kw se mantiene por la división morfológica"/>
 kone:tl ne:chtsab'ilí:, pos san n'te:palka:wte:wa wa:n nioh n tlapa:ktiwitsiti:h.
<Sync time="788.617"/>
*Primero** n te:tlamakati:h wa:n niehkoki:h *entonces** nioh nitlapa:kati:h. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="794.839" endTime="798.406">
<Sync time="794.839"/>
<Who nb="1"/>
¿Wili:ka o:tikihyo:wih?
<Who nb="2"/>
Ah, neh o:nikehyo:wa:ya wa:n,
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="798.406" endTime="835.761">
<Sync time="798.406"/>
pos ye:n o:nimone:xtileh a:mo o:nik..., a:mo o:nikmat nitikiti b'ohtlah tos sa:te:pan *después** pos n ohkó:n
<Sync time="806.015"/>
yo:pe:w wehka:wa wa:n a:mo ne:chmaka tomi:n, pos o:pe:wtiki:s nite:tlapa:kí:, nite:tlapa:kia.
<Comment desc="Nota gramatica: Se fija en las dos formas del verbo en presente, con -kí: y con -kia final."/>

<Sync time="811.952"/>
Tos ye:n no:no:n tikitl n o:nika:n ni..., nitlapa:kati:h nioh a:te:ntl.
<Sync time="816.695"/>
Tlapa:ka nik..., mm, nikchi:chitihte:wa nokone:w n'te:palka:wte:wa n'tla:lihte:wa i:tlab'al tla: ya we:i.tsi:n.
<Comment desc="En Zacatlán se dice we:i.tsi:n con la aspiración aunque no es claro porque está la /h/."/>

<Sync time="823.88"/>
Nioh nitlapa:kati:h *hasta, hasta** a:te:ntl nikwi:ka
<Comment desc="Se escucha muy aspirada. kw se mantiene por la división morfológica"/>
 n tilmahmeh.
<Sync time="827.823"/>
Neh ye:no:no:n i:k o:nimo..., n i:k o:nimotikipanoh a:mo, a:mo o:niah b'ohtlah para nite:ma:tla:nis san ye:no:no:n tlapa:kali:s.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="835.761" endTime="840.766">
<Sync time="835.761"/>
¿Wa:n no:n a:tli n ka:n ki:stok tle:n tipe:tl, tle:n i:to:ka:?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="840.766" endTime="845.938">
<Sync time="840.766"/>
Ah, tle:n nika:n o:nitlapa:kaya a:te:ntl kilwiah neh Te:ntli:lko a:tli.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="845.938" endTime="847.266">
<Sync time="845.938"/>
¿Wa:n tle:n oksé:?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="847.266" endTime="849.279">
<Sync time="847.266"/>
Nika:n Ma:skalko.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="849.279" endTime="851.839">
<Sync time="849.279"/>
¿Max katki tipe:tl ka:n ki:sa?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="851.839" endTime="858.2">
<Sync time="851.839"/>
Ne:pa katki n katki se: tlakoyoktl ompa wa:lki:stok n a:tli. Wa:n nika:n no:ihki nika:n n a:pa:nihtik n ki:stok.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="858.2" endTime="859.528">
<Sync time="858.2"/>
¿Po a:mo katki tipe:tl?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="859.528" endTime="864.91">
<Sync time="859.528"/>
Ah, a wi:xmo...,
<Comment desc="Quizá quiso decir i:xmoyo:lwi:ka:n o algo parecido"/>
 wili:ka tipe:tl ni:ni:n timo:tok n a:tlawyoh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="864.91" endTime="867.248">
<Sync time="864.91"/>
A:mo kipí: i:to:ka:yo n tla: katki tipe:tl.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="867.248" endTime="870.054">
<Sync time="867.248"/>
Ah, a:mo san ma:s kilwiah Ma:skalko.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="870.054" endTime="872.602">
<Sync time="870.054"/>
<Who nb="1"/>
Ah
<Who nb="2"/>
Mm
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="872.602" endTime="881.217">
<Sync time="872.602"/>
¿Wa:n nompa yo:tichika:wtah, ¿ke:nihki kachi o:namopixkeh max ke:man o:mitsma:ki:xtihkeh teo:pan?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="881.217" endTime="897.165">
<Sync time="881.217"/>
Ke:mah, neh, yo:kichi:h, ne:ni:n, mati yo:kichi:h, ne:ni:n,
<Sync time="887.911"/>
kichi:h, ne:n, o:timona:miktihkeh ayamo nikpí: nokone:h *trece años** n o:ne:chna:miktihkeh i:tich n teo:pantl. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="897.165" endTime="898.465">
<Sync time="897.165"/>
Titsihtsikitsi:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="898.465" endTime="928.615">
<Sync time="898.465"/>
Pos ok nitsihtsikitsi:n. O:ne:chtlahto:lta:ya n *cura** max nopa:kilis wa:n,
<Sync time="902.995"/>
*como**, mo..., n a:mo nikaki tle:no:n ne:chilwí: san n'te:ilwia ni:k a:mo, a:mo nopa:kilis tos, neh,
<Sync time="908.119"/>
o:kimahwak ye:n notahwa:n, o:ne:chwi:kakeh *hasta** San Juan no: o:nimoyo:lb'e:ti:to.
<Sync time="912.696"/>
Tos o:kahwakeh yeh notah mal ke:n i:wa:n o:ne:chsintilih wa:n a:mo nopa:kilis.
<Sync time="917.388"/>
Wa:n a:xka:n ne: nika:n, neh, yo:te:ch..., *bueno** yo:timihb'elohkeh yo:te:chto:tokakeh nompa San Juan ma timoyo:lb'e:ti:tin.
<Sync time="923.879"/>
Pos sa: ihki yo:te:chna:miktihkeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="928.615" endTime="935.305">
<Sync time="928.615"/>
¿Wa:n no:no:n ke:n o:nimona:miktihkeh max o:mochi:h tlab'al?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="935.305" endTime="940.841">
<Sync time="935.305"/>
Ah, no: o:konchi:wkeh tlab'al notahwa:n san *caldito** no:, i:k o:kitla:kachi:wkeh n *padrino**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="940.841" endTime="942.668">
<Sync time="940.841"/>
¿X o:mitstlake:ntihkeh?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="942.668" endTime="951.22">
<Sync time="942.668"/>
No: o:ne:chmakak i:n nona:nah nob'e: wa:n no..., *nocamisa**, nokichke:n san ye:no:no:n o:ne:chmakak.
<Sync time="947.951"/>
Pero ne:ne:n *nopadrino** a:mo tle:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="951.22" endTime="957.672">
<Sync time="951.22"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n tle:n motlawi:kal yo:mochi:h x o:kitlake:ntihkeh?
<Who nb="2"/>
No:ihki o:kitilmahkowih ni:..., ni:montah.:
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="957.672" endTime="962.138">
<Sync time="957.672"/>
Heheh. No: o:kimakak.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="962.138" endTime="969.073">
<Sync time="962.138"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n nompa xtle:n okachi o:kite:wa:ntihkeh tsope:lik?
<Who nb="2"/>
A:mo san *nomás** no:no:n *o**,
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="969.073" endTime="984.925">
<Sync time="969.073"/>
S..., ne:si 'mati ihb'a:k *como** o:tla:wa:nayah se: *litro refino** no: o:kiwa:ntihkeh n *padrino**
<Sync time="974.542"/>
Wa:n o:kitla:kachi:wkeh se:, 
<Sync time="976.888"/>
se: to:tolin o:kitla:lihkeh i:tich ne:n n chikiwtl san ye:no:no:n o:kima:ktihkeh. San *caldito**.
<Sync time="981.893"/>
Ahá. No: o:kichihchi:wkeh i:ka *huajillo**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="984.925" endTime="989.423">
<Sync time="984.925"/>
<Who nb="1"/>
O:kichi:lo:tihkeh.
<Who nb="2"/>
Ahá. O:kichi:lo:tihkeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="989.423" endTime="1001.799">
<Sync time="989.423"/>
Wa:n ompa max ¿ke:n, ke:n o:tikitak?
<Sync time="993.794"/>
¿Nompa yo:tikimpix mopilwa:n ke:nihki n o:tikiwe:yalteh, x o:kintlasohtlak n intah?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1001.799" endTime="1019.906">
<Sync time="1001.799"/>
Pos o:kintlasohtlaya.
<Sync time="1004.605"/>
[O:]kintlasohtlaya *pero nada más como** o:pe:h n tla:wa:na pos nikita a:kmo ne:chmaka tomi:n, pos n..., yo:pe:h nitlapa:ka ohkó:n yeh i:k tipano:tiweh, i:k timotikipanowah.
<Sync time="1012.88"/>
Ma n ohkopa<Comment desc="Se escucha ma nohkopa o ma n ohkopa, pero el significado no está claro. Quizá ma nokopa."/> no:, no:, n o:wehka:wayah, pos ohkó:n ne:ni:n n o:nik..., o:nikintlakowa:ya nopilwa:n
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1019.906" endTime="1023.453">
<Sync time="1019.906"/>
¿Wa:n xke:man o:nantlasilihkeh i:ka totahtsi:n?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1023.453" endTime="1034.688">
<Sync time="1023.453"/>
Ke:mah o:t'silihkeh o:pa
<Comment desc="Significa 'dos veces'."/>
 ne:ne:n tle:n n tona:ntsi:n *la Asunción** o:pa.
<Sync time="1028.962"/>
Wa:n tle:n n Cristo se: *ma:no** sa: no:no:n *último** ya b'ali.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1034.688" endTime="1036.888">
<Sync time="1034.688"/>
<Who nb="1"/>
San ye:i pa:ntli.
<Who nb="2"/>
Ye:i pa:ntli.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1036.888" endTime="1050.097">
<Sync time="1036.888"/>
Pero n ihb'a:k n tle:n o:tipano:keh n tona:ntsi:n yeh ok no: noche o:katkah meh..., mehto:ta:neh, *diputados**
<Sync time="1042.383"/>
Ahá. Ok no: o:kiwe:ichi:w. Ka:n i:ka n totahtsi:n, no: *igual** no: ok o:kichi:h ke:n ya momati.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1050.097" endTime="1057.46">
<Sync time="1050.097"/>
Wa:n motlawi:kal, ¿tle:n o:kichi:waya yeh xtle:n o:moyahyakoh, xtle:n *o** xke:man o:tlayaka:n?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1057.46" endTime="1062.236">
<Sync time="1057.46"/>
O:tlayaka:naya n i:ka n *toreroh**. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1062.236" endTime="1065.18">
<Sync time="1062.236"/>
¿Tle:n kachi o:kichi:waya yeh?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1065.18" endTime="1066.896">
<Sync time="1065.18"/>
¿Para no: o:tikitia?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1066.896" endTime="1073.09">
<Sync time="1066.896"/>
A ki:meh n x'tla:li ye:n i:k ok yohkó:n ya i:wa:n tikah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1073.09" endTime="1089.636">
<Sync time="1073.09"/>
Pos, pos o:tikitia wa:n no: *igual** sa:te:pan ya, ya kachi, ya kachi ya milá:k yo:pe:wkeh ya kilwiah ma,
<Sync time="1083.116"/>
ma yawi ma kitla:lih n *ofrenda** i:tich ne: n *cuevas**. Yowe.
<Comment desc="Se escucha -h final como si fuera plural pero por el contexto se espera que sea singular"/>

</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1089.636" endTime="1092.144">
<Sync time="1089.636"/>
¿Wa:n ke:nihki no: [o:]kimatkeh wili?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1092.144" endTime="1157.851">
<Sync time="1092.144"/>
Pos xa: katki n ke:nihki no:n,
<Sync time="1095.731"/>
no: o:kimatkeh ne:n tea:chka:meh yo:kitatoh wa:n neh a:mo o:n'nikí: *hasta** o:nib'ala:n tle:n ye:skia tlana:nkilia wa:n *como** a:kmo o:katka a:kin no:no:n kilwiah,
<Sync time="1103.59"/>
tlaka:wati:h n i:tich n tipe:tl.
<Sync time="1105.613"/>
Wa:n yeh *como** ya, y[a] ohkó:n yowi ya,
<Sync time="1108.526"/>
ya yowi ka:ni:no:n kitla:li:ti:h *ofrenda** ka:ni:n, kito:kah mi:li.
<Sync time="1112.461"/>
Yo:kimatkeh ni:k wili. Ntos yo:kilwihkeh tos yo:pe:hki ya kilwiah kichi:wa n tipe:tl.
<Sync time="1118.128"/>
O:yahkeh *bueno** yowi n i:tich n Chib'na:wmasa:tl.
<Comment desc="Aunque parece que lo más común en náhuatl es chikna:wi para 'nueve' en Zacatlán dicen chikwna:wi. Este kw es el origin de Chib'na:wmasa:tl"/>

<Sync time="1121.477"/>
Wa:n yowi, ne:n, n..., nika:n B'a:xo:chitl, B'a:xo:chitipe:tl wa:n nika:n, ne:ni:n,
<Sync time="1127.719"/>
nika:n Tipe:siw
<Comment desc="Se escucha tipe:siw pero debe ser tipe:sin, mazorca del cerro"/>
wa:n B'ohkaltlampa tlaka:wati:h. Ahá.
<Sync time="1133.318"/>
Wa:n tos n teo:tlaki:a ya mo..., ya mosintiliah, ne:ni:n. 
<Sync time="1137.309"/>
n tik..., n tik..., n tikiyoh, o:n a:kino:n n o:katka kichi:wah wa:n a:xka:n *como** no: o:pe:hkah n kichi:wah.
<Sync time="1143.404"/>
a:kmo tikiyoh sa: *o:moa:nima:rohkeh** siki ne:n,
<Sync time="1146.683"/>
tle:n *compadres** o:kinikiah ok kichi:waskeh n tipe:tl.
<Sync time="1149.894"/>
Ok no: o:kichi:h n'mati keh, keh na:wpa *o** ma:b'i:l *vuelta**,
<Sync time="1153.618"/>
Pero n a:xka:n *como** yo:miki
<Comment desc="Proviene de y+o:+mik+ki yo:mikki > yo:miki"/>
pos ya b'ali a:kmo mochi:wa.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1157.851" endTime="1162.555">
<Sync time="1157.851"/>
¿Wa:n no:n o:kimatkeh wili i:tich ke:meh ke:xkich xiwitl o:kipiaya motlawi:kal katka?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1162.555" endTime="1178.252">
<Sync time="1162.555"/>
A:mo xmokat..., xa:mo wili:ka ya miak xiwitl m..., i:wa:n o:nimoka:h *treinta años** yi kipí: ke:meh se:, 
<Sync time="1170.116"/>
Ke:meh se: *sese..., sesenta porque** no: miki ya kipí: *noventa años**. Yo:kipiaya *noventa años** n kehtowah
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1178.252" endTime="1181.091">
<Sync time="1178.252"/>
Tla: ohkó:n o:kimatkeh wili ma t'tla:li:ka:n ya chika:wak.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1181.091" endTime="1184.012">
<Sync time="1181.091"/>
Ya chika:wak, ya chika:wak.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1184.012" endTime="1185.864">
<Sync time="1184.012"/>
A:mo i:te:lpo:chtia:n
<Comment desc="Significa 'su juventud'"/>
 o:pe:w.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1185.864" endTime="1191.642">
<Sync time="1185.864"/>
O:pe:wki i:te:lpo:chtia:n pero, ne:ne:n, o:pe:h kichi:wa n tipe:tl ya chika:wak. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1191.642" endTime="1198.875">
<Sync time="1191.642"/>
Wa:n no:n tle:no:n kachi o:kichi:waya max no: o:kimb'altila:ya n tla: ke:meh kokoxkeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1198.875" endTime="1220.267">
<Sync time="1198.875"/>
Pos n tla: ka:ni:no:n ke:meh kimateh, keh ompa o:witskeh, yowi kime:wati:h b'altiah.
<Sync time="1204.875"/>
*Bueno** ke:meh yeh kehtowa yowi, neh, te..., te:ki:xti:ti:h.
<Sync time="1208.352"/>
Ye:kyowi. A:mo yahtok i:ka i..., *bueno** kehtowa neh ni..., nioh,
<Sync time="1212.66"/>
A:mo i:ka nona:walyo neh nioh para nite:ki:xti:ti:h nika:nati:h n kokox. B'altia n *persona.** Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1220.267" endTime="1228.222">
<Sync time="1220.267"/>
<Who nb="1"/>
,¿Wa:n kimeh
<Comment desc="Es equivalente a ke:meh. Se escucha la /i/ de kimeh como vocal corta."/>
 tehwa:tl mopilwa:n max ke:man tle:n o:mokokoh hko:n wa:n?
<Who nb="2"/>
A ke:mah o:mokokowa:ya se: nokone:h n tos ye:no:no:n i:k o:pe:wtiki:s
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1228.222" endTime="1254.341">
<Sync time="1228.222"/>
Se: note:lpokatsi:n tle:n notea:chka:h o:mokokowa:ya.
<Sync time="1231.271"/>
Wa:n yeh no: o:kite:mik kehtowa n ka:ni:n o:kitak. Kehtowa katki nokone:h ich se: *cueva**.
<Sync time="1237.877"/>
Tos neh o:..., o:yahkeh o:kitla:ke:h se:.
<Sync time="1242.423"/>
Se: *tocompadre** i:wa:n o:yahki ompa nika:n I:xchi:chi:l ompa n o:yahki tlaka:wah.
<Sync time="1246.821"/>
Wa:n o:ehkok. Yo:mosintla:leh nokone:h, tla:mo *hasta** ka:mpa molweh ompa n o:kika:watoh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1254.341" endTime="1256.174">
<Sync time="1254.341"/>
¿Wa:n tle:n o:kipiaya n kone:tl?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1256.174" endTime="1299.064">
<Sync time="1256.174"/>
*Hasta** ka:mpa ne:ne:n n o:kahsik n toto:nki wa:n *hasta** sa: ihsi:ka:miktok.
<Sync time="1260.758"/>
Ma:s tle:mach neh ok ne: o:t'wi:kayah, neh, i:na:k doctor a:mo pahti. Mehso:tla *hasta** ka:mpa.
<Sync time="1267.269"/>
Wa:n tos ye:n ompa n o:yahkah.
<Sync time="1269.459"/>
O:yahkah wa:n ye tlayowa n tos yo:ki:ski n toto:nki. Yo:mosintla:leh.:
<Sync time="1274.88"/>
Ahá. Keh no: wili:ka o:kina:mikila:yah, pos ye:no:no:n o:..., n o:ka:ntahkeh.
<Sync time="1281.297"/>
Ye:n ta, tokne:wa:n n tos kilwiah n siki i:k te:ki:xti:ti:h.
<Sync time="1285.77"/>
Kimeh ye:n kehtowa neh nioh niye:kte:ki:xti:ti:h neh a:mo niyahtok i:ka nona:walyo. Tle:n ohko:no:n kichi:wah,
<Sync time="1291.115"/>
kiwi:kah san to:toltitl pos no:n a:mo milá:k te:ki:xtihtok, san oksé: n kitlahtowia. Ahá.¿
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk2" startTime="1299.064" endTime="1306.179">
<Sync time="1299.064"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n no:no:n ohkó:n o:kino:tsayah max o:kitla:niya?
<Who nb="2"/>
A:mo. Yeh a:mo kiniki, kehtó: neh a:mo *nikcobra:ros** se: nokne:h.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1306.179" endTime="1312.056">
<Sync time="1306.179"/>
*Que tal** a:mo b'altia n kokox wa:n neh *nicobra:rohtos.** San ohkó:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1312.056" endTime="1314.267">
<Sync time="1312.056"/>
<Who nb="1"/>
¿A:mo ke:man a:kin o:kitla:xtla:wih?
<Who nb="2"/>
A:mo.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1314.267" endTime="1326.809">
<Sync time="1314.267"/>
O:kinikiah kimakaskeh pero yeh a:mo o:kinik.
<Sync time="1316.508"/>
Ke:no[:n], kehtowa n ihb'a:k mikis *kicastigaro:skeh hasta** kine:xtihtos kipo:wtos n tomi:n, mm.
<Sync time="1323.17"/>
*Por eso* yeh, yeh a:mo ke:man o:kisilih tomi:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1326.809" endTime="1328.434">
<Sync time="1326.809"/>
¿*Hasta** ma:ski yo:chika:h?
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="1328.434" endTime="1330.807">
<Sync time="1328.434"/>
<Who nb="1"/>
Ah, ma:s ya we:wetsi:n, a:mo ke:man.
<Who nb="2"/>
San ohkó:n o:kichi:waya.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1330.807" endTime="1343.005">
<Sync time="1330.807"/>
Ke:meh kehtowa ma:s o:..., o:witska o:mopostik, kehtowa neh ma:s o:nimokokoh,
<Sync time="1335.618"/>
Pero neh a:mo i:k nitomi:ntla:nis para ni:ni:n ne:chilwi:skeh, ka:ni:no:n ma nike:wah se: kokox, Neh a:mo.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1343.005" endTime="1346.236">
<Sync time="1343.005"/>
Tla: ohkó:n b'ali no:, n o:tlapale:wa:ya ma t'tla:li:ka:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1346.236" endTime="1350.519">
<Sync time="1346.236"/>
Ke:mah a:mo ke:meh ke:man o:kitla:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1350.519" endTime="1355.006">
<Sync time="1350.519"/>
Wa:n ompa ke:meh n kachi yo:tichika:wtah
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1355.006" endTime="1410.694">
<Sync time="1355.006"/>
A:xka:n neh no: o:nipe:h n ohkó:n nikin..., nikimita, ne:n, no..., nokokoxka:wa:n.
<Sync time="1359.583"/>
Neh o:nipe:h no: o:nimokalakih i:tich n *veintiseis años** n ohkó:n o:nipe:h nikin....
<Sync time="1365.127"/>
*Bueno** o:nipe:h ohkó:n *como** sa: yo:miki nona:nah.
<Sync time="1368.492"/>
Pos nimolwia a:kin ne:chitas pos sa: neh o:nipe:h *nimosoba:rowa** para i:ka s..., mm, mm, se: nokone:h.
<Sync time="1374.456"/>
Tos ye:no:n i:ka o:nima:pe:htah kachi, kachi.
<Sync time="1377.423"/>
Wa:n, nokni:h se: o:kite:ilwih ni:k a:mo nikpia *partera** san ne:n nimoita n tos yo:n..., yo:ne:ch....
<Sync time="1384.486"/>
O:ne:chte:ilwililih yo:pe:hkeh ne:chilwiah. A:mo o:n'nikí: *hasta** ka:mpa o:nimotla:ta:ya. Nicholowa.
<Sync time="1389.638"/>
*Hasta** nioh b'ohtlah. A:mo nikniki *hasta** ne:chna:mikiki:weh n o:nka:n,
<Sync time="1393.653"/>
o:nka:n ne:n siwa:tl n teo:pan ompa ne:chchi:xtokeh. Neh a:mo o:n'nikí: *como** ayamo o:katkah *parteras.**
<Sync time="1399.3"/>
Pos *fuerza** kinikih ma nikimitah.
<Comment desc="la terminación -h en este caso es la -h equivalente a -ti, direccional extraversa."/>

<Sync time="1401.844"/>
A:mo o:niknikia wa:n ....
<Sync time="1404.246"/>
Sa:te:pan i:ka o:nikokolisb'ika n tos sa: ihki yo:n..., yo:nipe:h ya *nikimsoba:rowa**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1410.694" endTime="1416.682">
<Sync time="1410.694"/>
¿Wa:n no:n a:kin n i:ma:k o:tima:pe:h, a:kin o:mitsno:ts?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1416.682" endTime="1437.777">
<Sync time="1416.682"/>
Pos ye:n, ye wehka:h, a:[mo] n'mati *hasta** yehwa:tl, ne:ni:n,
<Sync time="1421.267"/>
ne: nikilwia i:siwa:h don Ibañez katka.
<Sync time="1424.568"/>
Se: i:t..., i:..., i:xwi:h kah..., katki México, ye:no:no:n i:ka o:nima:pe:h. Ahá.
<Sync time="1431.622"/>
I:ka o:nima:pe:h se: nokone:h mach nochpokah. 
<Sync time="1434.753"/>
Ye:n o:pe:h ohkó:n sa: neh nimo..., nimoita.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1437.777" endTime="1439.937">
<Sync time="1437.777"/>
¿Wa:n ke:nihki n o:tikmachi:la:ya?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1439.937" endTime="1469.874">
<Sync time="1439.937"/>
Pos n tla: ni'machi:lí: ne:chkokó: nimoye:ktla:lilí:.
<Sync time="1442.723"/>
A:xka:n *cuando** ya yo:lis nikte:mó: *notijeras** ompa n'tla:lí: i:k nikxi:ktiki.
<Sync time="1447.173"/>
Tos nikxi:ktiki nik[il]akatsowa i:ka n tilmahtl.
<Sync time="1450.106"/>
Tla: yo:witski n *i:placenta** n tos ya nimo...,
<Sync time="1452.914"/>
nimotlaso:wi:ti:h. Ahá.
<Sync time="1456.636"/>
Ye:no:no:n ohkó:n i:k o:nipe:wtah, kachi, kachi pos wa:n *como** san nochi kalihtik n o:nikimitaya.
<Sync time="1462.106"/>
Ayamo o:katka *fuerza** ma ya:ka:n ka:ni:no:n i:tich *hospital** san ok nochi kalihtik n o:nikimitaya.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1469.874" endTime="1477.265">
<Sync time="1469.874"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n no:n tla: ke:meh tehwa:tl san teh n o:timoitaya wa:n tla: ya timotima san teh timonohmatima.
<Who nb="2"/>
San ne:n nimotima niktima nokone:h.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1477.265" endTime="1494.298">
<Sync time="1477.265"/>
[Nik]chi:waya na:wi to:nal san nikpa:patlatok n notilmah n tos neh san,
<Sync time="1481.319"/>
Ne:ch..., ne:chsa:sakiliah n a:tl. San ompa nimomotlapa:kiah wa:n tla:mo neh,
<Sync time="1485.817"/>
N'chi:wa ma:b'i:l to:nal, chib'ase:n to:nal nioh nimotlapa:ki:ti:h nimo...,
<Sync time="1488.948"/>
nimotihtili:nka:ilpí: wa:n nika:wte:wa nokone:h nioh nimotlapa:ki:ti:h. Niwi:ts nika:n sintlapal.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="1494.298" endTime="1498.372">
<Sync time="1494.298"/>
<Who nb="1"/>
Ahá, ahá.
<Who nb="2"/>
Siwa:te:teo:pa.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1498.372" endTime="1499.985">
<Sync time="1498.372"/>
¿A:mo ke:man o:mitskokoh?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1499.985" endTime="1506.021">
<Sync time="1499.985"/>
Uhúh. A:mo ke:man yeh o:ni..., o:nipohposa:w. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1506.021" endTime="1508.133">
<Sync time="1506.021"/>
¿Wa:n ompa n ke:n yo:tipe:h mitsno:tsah ...?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1508.133" endTime="1520.22">
<Sync time="1508.133"/>
Ohkó:n o:pe:wkeh ohkó:n ne:chilwí: pos sa: ihki yo:n..., yo:niksilihtah hko:n ya nikin..., nikimita n
<Sync time="1514.989"/>
Ichpokameh ye:n, ne:chno:tsah nioh n incha:n nikimpano:lti:ti:h.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1520.22" endTime="1523.312">
<Sync time="1520.22"/>
¿Wa:n tle:n o:mitswa:nta:yah n o:mitsno:tsayah?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1523.312" endTime="1527.036">
<Sync time="1523.312"/>
Pos kichihchi:wah intlab'altsi:n ne:chwa:ntiah. Hehe.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1527.036" endTime="1532.834">
<Sync time="1527.036"/>
<Who nb="1"/>
[O:]mitstla:kachi:wayah?
<Who nb="2"/>
Ah, ne:chtla:kachi:wah, kichihchi:wah nakatamal ye:no:no:n ne:chwa:ntiah. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1532.834" endTime="1535.184">
<Sync time="1532.834"/>
¿Tsope:lik x o:mitswa:nta:yah?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1535.184" endTime="1551.642">
<Sync time="1535.184"/>
Se: *refresco.** Ahá.
<Sync time="1538.228"/>
O:katka san ok ohkó:n kachi, kachi n a:xka:n milá:k ya yi,
<Sync time="1541.406"/>
yi kite:wa:ntiah yi i:ka *paquete** n o:katka ayamo ohkó:n.
<Sync time="1544.468"/>
Ah. Wa:n *como** mo:stlah
<Comment desc="Es la misma forma que usan en Cuetzalan para decir 'diario' (cf. mo:stah)"/>
 niktlapa:kihtok, ne:ni:n, *nopaciente**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1551.642" endTime="1558.186">
<Sync time="1551.642"/>
<Who nb="1"/>
¿X o:tiktla:nia?
<Who nb="2"/>
A, a:mo *hasta ahorita** n a:xa:n kateh nikaki kitla:neh, neh a:[mo.]
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1558.186" endTime="1562.564">
<Sync time="1558.186"/>
¿Wa:n ke:xkich to:nal n o:tiktlapa:ka:ya mokokoxka:h?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1562.564" endTime="1573.137">
<Sync time="1562.564"/>
N o:katka san ok *quince dias** wa:n a:xka:n *como** yo:nipe:h n tiyoweh n *clinica**.
<Sync time="1566.928"/>
Nompa te:chilwiah *cuaren..., cuarenta dias** tikim..., tikimitah. Tikimtlapa:kiah
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1573.137" endTime="1576.347">
<Sync time="1573.137"/>
<Who nb="1"/>
Kachi ya wehka:wih.
<Who nb="2"/>
Ah, ya wehka:wih.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1576.347" endTime="1585.103">
<Sync time="1576.347"/>
Wa:n o:katka *hasta** ka:mpa ok o:motimayah n b'alka:n, se: teo:tlak, b'alka:n, se: teo:tlak.
<Sync time="1581.445"/>
San yehwa:tl ompa no:n pahtli n tima:skal. 
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1585.103" endTime="1587.183">
<Sync time="1585.103"/>
Tla: ohkó:n ma t'tla:li:ka:n o:pa se: to:nal.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1587.183" endTime="1591.302">
<Sync time="1587.183"/>
O:pa se: to:nal n o:nitlatimaya. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1591.302" endTime="1594.238">
<Sync time="1591.302"/>
¿Wa:n o:titlatimaya max ke:man o:mitskokoh?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1594.238" endTime="1612.638">
<Sync time="1594.238"/>
A:mo *como** n ohko:no:n,
<Sync time="1596.885"/>
N ke:mania:n ne:n kitla:liah n tima:skal *es..., a las cinco de la mañana, s las seis** ya, ya ne:chno:tsati:weh ya ma nikalaki.
<Sync time="1603.642"/>
Ma n'te:ilwi:s a:mo n'niki wa:n yo:pa:tki n tima:skal tos nichikoki:sa
<Comment desc="Aparentemente en Tepetzintla chikoki:sa significa simplemente 'salir'."/>
 nimose:wia tsokotsi:n.
<Sync time="1608.021"/>
Tos yi nimo..., nimotlapaya:nilí:, nimotixilí:.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1612.638" endTime="1617.564">
<Sync time="1612.638"/>
<Who nb="1"/>
Simi b'alka:n o:tikimtimaya.
<Who nb="2"/>
Ahá. B'alka:n ohkó:n kinekih motimaskeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1617.564" endTime="1621.198">
<Sync time="1617.564"/>
<Who nb="1"/>
Pe[ro] no:n xa: ye:n tle:n kachi ya wehka:wih.
<Who nb="2"/>
Ah, ye:n tle:n yo:..., yo:wehka:h
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1621.198" endTime="1621.614">
<Sync time="1621.198"/>
Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1621.614" endTime="1649.307">
<Sync time="1621.614"/>
N tle:n ya wehka:h a:xka:n tikita yi ichpo:chmeh tikita ke:me:n n i:chpo:chwa:n,
<Sync time="1625.379"/>
ne: n Mateo tle:n tlamiktí: no:n ke:n ichpokameh, nochi ne:n o:nikimitak ok nochi kalihtik. Mm.
<Sync time="1633.008"/>
*Por eso** tle:n *enfermera** kihtó: ma yeh no: o:timomachteh.
<Sync time="1636.071"/>
Pos a:mo tle:n okachi nikilwí: *como** n....
<Sync time="1638.647"/>
Ne:chilwiah max kilwa:ni ma nimitspahpa:k, mal keh hko:n mitsilwihtok. Tla: neh, a:mo tle:n nikilwí:.
<Sync time="1643.304"/>
Kehtó: no: ke:nihki o:nimomachtih. Nikilwí: "A:mo xa: sawil ohkó:n mal ke:nihki "yeh a:kin ne:chmachtihtok."
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1649.307" endTime="1654.65">
<Sync time="1649.307"/>
<Who nb="1"/>
Pe[ro] no:n xa: ihki nantla:kateh ninkiwa:li:kah no:no:n ....
<Who nb="2"/>
Xa:mo ihki ohkó:n
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1654.65" endTime="1686.14">
<Sync time="1654.65"/>
Wa:n ke:man ohko:no:n o:nikitak.
<Sync time="1656.991"/>
Mati n ihb'a:k xa:mo nihpia neh,
<Sync time="1659.762"/>
*doce años** wa:n hko:n nikilwia nona:nah wa:n nota:tah.
<Sync time="1663.618"/>
O:ne:chmakakeh se: ihki:ni:n kakawatl, ne:n, n istli ma nikiltiki. Kehtowah n tla: nikiltiki noa:xka.
<Sync time="1669.404"/>
Wa:n tla:mo nikiltiki n tos a:mo noa:xka. Wa:n o:ne:chmakakeh ihkin o:nikoni:k ke:meh b'ali a:tl.
<Sync time="1675.198"/>
Wa:n tos kehtowah kil, 
<Comment desc="Significa kil 'ahí'."/>
wa:n ohkó:n nikte:ilwí: mal tle:no:n ne:chmakas xa: a:xka:n nimikis.
<Sync time="1680.532"/>
San wi:witska nona:nah wa:n nota:tah. A:mo tle:no:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1686.14" endTime="1690.035">
<Sync time="1686.14"/>
Wa:n no:no:n neh nikaki kilwiah mi:xiwka:yo:tl.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1690.035" endTime="1701.124">
<Sync time="1690.035"/>
Pos ya yehwa:tl no:no:n tla: [o:]timotlahilteh kil tipohposa:wis.
<Sync time="1694.375"/>
Wa:n no:no:n, *como** o:nikoni:k a..., por *eso** a:mo ke:n n'mati n a:xka:n a:mo nipohposa:wi ya nilamatsi:n. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1701.124" endTime="1704.699">
<Sync time="1701.124"/>
<Who nb="1"/>
¿A:mo o:mitstlahiltih?
<Who nb="2"/>
A:mo.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1704.699" endTime="1717.016">
<Sync time="1704.699"/>
Wa:n no:no:n ke:me:n o:tikitak tla: ma 'tla:li:ka:n ke:meh ....
<Sync time="1710.675"/>
Nehwa:tl, *como** neh a:mo nikimi:xmati, 
<Sync time="1713.548"/>
tla: nimitsno:tsas ke:meh xitlachihchi:wa ¿ma:x tiwilis?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1717.016" endTime="1735.277">
<Sync time="1717.016"/>
Ah, neh a:mo nimokal[ak]í: keh no:no:n niman kehtowah na:na:wal neh a:mo n'niki.
<Sync time="1721.395"/>
*Por eso** neh [o:]nikilwa:ya ne:ne:n a:kin o:katka, nikilia,
<Sync time="1724.209"/>
"An, teh titlachihchi:wa tikita mitspantiah tina:wal, neh para neh ne:chtikiti:skeh. Neh a:mo.
<Sync time="1729.036"/>
Kehtowah, "¿Tiwili?" Nikilia, "Ma:s niwilis pero a:mo nikniki, ma ma:s *hasta** ohkó:n ma nemika:n. A:mo nikniki nitlachihchi:was".
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1735.277" endTime="1736.982">
<Sync time="1735.277"/>
*O** ma t'tla:li:ka:n tikahxilia.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1736.982" endTime="1741.591">
<Sync time="1736.982"/>
Uh, ke:mah pero neh a:mo ne:chpa:ktia. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1741.591" endTime="1752.006">
<Sync time="1741.591"/>
¿Wa:n tla: ke:meh a:kin o:tikitak o:ahsik mokalihtik wa:n
<Sync time="1747.167"/>
simi molweh ni: i:kone:h, max sa:ihki tikaki:li:s. 
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1752.006" endTime="1757.17">
<Sync time="1752.006"/>
Me..., *[co]mo** n a:xka:n *como** a:kmo ohkó:n motlachihchi:wiah. 
<Sync time="1754.803"/>
N a:xka:n a:kmo mi:xmati no:no:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1757.17" endTime="1760.34">
<Sync time="1757.17"/>
Pe[ro] ma t'tla:li:ka:n ke:meh ya wehka:h n o:katka.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1760.34" endTime="1767.612">
<Sync time="1760.34"/>
Pero ya wehka:h *como** n ohkó:n o:katka como neh a:mo n'niki n tos n yehwa:tl o:kilwa:yah ye:n kitla:li:ti:h. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1767.612" endTime="1769.567">
<Sync time="1767.612"/>
<Who nb="1"/>
¿Yeh mitschi:wilí:?
<Who nb="2"/>
Ah, yehwa:tl.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1769.567" endTime="1779.645">
<Sync time="1769.567"/>
"Neh a:mo nikniki". Nikilí:, "Teh xtlichi:wa
<Comment desc="Aparentemente usa tli- en lugar de tla-"/>
 tla: tikniki neh a:mo".
<Sync time="1773.78"/>
Ne:chpa:kit[a] tos ye:n, yo:n ohkó:n kitla:li:ti:h. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1779.645" endTime="1795.992">
<Sync time="1779.645"/>
Wa:n no:no:n, tla: o:tikimitaya mokokoxka:wa:n,
<Sync time="1787.167"/>
n tla: ke:man o:minib'iloh i:kone:w *o** ke:meh ohkó:n yakin tla:katiw.
<Comment desc="El verbo es tla:kati pero en lugar de tla:katitiw se usa simplemente tla:katiw, agregando -tiw directamente a la raíz sustantival."/>

<Sync time="1792.802"/>
Wa:n o:mokokoh. ¿O:tikimpahta:ya?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1795.992" endTime="1799.024">
<Sync time="1795.992"/>
A, no:n nikimpahtia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1799.024" endTime="1804.414">
<Sync time="1799.024"/>
Tla: ma t'tla:li:ka:n ke:meh, tlatlasi tle:no:n t'chi:wili:s.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1804.414" endTime="1816.949">
<Sync time="1804.414"/>
Pos tla: molweh n tlatlasi pos n tla: a:mo wili tlatolowa pos se:kitoskapachowa wa:n tla:mo se:kiwi:ka.
<Sync time="1810.675"/>
i:na:k n tlapahta:ni.
<Sync time="1813.303"/>
O:nikm..., ni..., nikimihmila:was yeh no:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1816.949" endTime="1823.607">
<Sync time="1816.949"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n tla: keh.
<Who nb="2"/>
*O** mole:chehwiah *o** tle:n i:no:n kipí: pos nik..., tikimpahtiah. b'altiah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1823.607" endTime="1826.361">
<Sync time="1823.607"/>
¿Wa:n no:n mole:chehwí: tle:no:n ninkinchi:wiliah?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1826.361" endTime="1830.998">
<Sync time="1826.361"/>
Mole:chehwiah pos se:, pos se:kitlahtlalpilia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1830.998" endTime="1832.714">
<Sync time="1830.998"/>
¿Tle:no:n ninkintla:liliah?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1832.714" endTime="1847.123">
<Sync time="1832.714"/>
Pos, ne:n,
<Sync time="1834.522"/>
xi:tomatl, *carbonato, manteca** wa:n ahse:tehxiwitl i:k se:kitla:lilia nika:n pos san chi:chikitsi:n a:mo *hasta** nilmiak.
<Sync time="1841.484"/>
Ahá, 'ki:xtilia n toto:nki kixiti:nilí: a:kmo .... N tos b'altia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1847.123" endTime="1851.225">
<Sync time="1847.123"/>
¿Wa:n ke:nihki nikmatis ni:k tla: yo:kiki:xtileh ke:nihki mochi:wa xiwitl?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1851.225" endTime="1856.258">
<Sync time="1851.225"/>
Pos nochi keh ib'si. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1856.258" endTime="1858.477">
<Sync time="1856.258"/>
¿Wa:n tla: a:mo i:pah n kone:tl?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1858.477" endTime="1861.649">
<Sync time="1858.477"/>
Pos no: a:mo b'altia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk2" startTime="1861.649" endTime="1871.593">
<Sync time="1861.649"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n tla: o:b'a:pankalak ke:nihki ninkichi:wah.
<Who nb="2"/>
Pos se:kipawitso:ltilia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1871.593" endTime="1874.312">
<Sync time="1871.593"/>
¿Ke:nihki ninkipawitso:ltiah?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1874.312" endTime="1883.167">
<Sync time="1874.312"/>
Pos se:kiki:x..., ki..., se:kichichi:nilia ke:meh nika:n tikmachi:li:s.
<Sync time="1878.53"/>
Tos tla: yo:powits pe:wtiki:sa *hasta** mahkotla:xtok. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1883.167" endTime="1888.676">
<Sync time="1883.167"/>
¿Wa:n no:n tla: x'tla:li ke:meh a:mo nikahxilí: ke:nihki n'matis tla: o:b'a:pankalak?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1888.676" endTime="1896.99">
<Sync time="1888.676"/>
Wi:n
<Comment desc="No está segudo el significado de &quot;win&quot; en este contexto."/>
 tla:mo tikmati pos a:mo t'matis, wa:n ni:ni:n tla: no: ya t'mati pos t'machi:li:s,
<Sync time="1893.502"/>
pankalaktok *hasta** b'a:tikochtik n kone:tl.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1896.99" endTime="1900.231">
<Sync time="1896.99"/>
¿A:mo tle:no:n nikitili:s keh nimis?
<Comment desc="El verbo es nimi, 'ir al baño'."/>

</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="1900.231" endTime="1906.81">
<Sync time="1900.231"/>
<Who nb="1"/>
Ah, pos no: *igual** no:ihki para nimis *hasta** ka:mpa neh
<Comment desc="Es adverbio que indica 'allí{."/>
 xo:pia:wak n paxia:lowa. Ahá.
<Who nb="2"/>
Tlamantik.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1906.81" endTime="1911.209">
<Sync time="1906.81"/>
*Hasta** keh nib'iliwtok n tikitas. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1911.209" endTime="1917.78">
<Sync time="1911.209"/>
<Who nb="1"/>
¿Ah, xkinkokowa, max cho:kah?
<Who nb="2"/>
Ke:mah, pe:wa sa: cho:katikateh
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1917.78" endTime="1920.304">
<Sync time="1917.78"/>
¿Wa:n tla: yo:kpanki:xtilihkeh ya b'ali n pe:wa nimi?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1920.304" endTime="1923.93">
<Sync time="1920.304"/>
B'ali n pe:wa nimi oksipa.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1923.93" endTime="1934.701">
<Sync time="1923.93"/>
¿Wa:n ompa no:no:n ohkó:n wa:n tla: o:ahsik se: chika:wak siwa:tl *o** chika:wak tla:katl o:monib'iloh max, max tikisilí:?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1934.701" endTime="1952.44">
<Sync time="1934.701"/>
Niksilí: n tle:n a:mo *tanto** molweh n mokokowa. Wa:n tla:mo tla: pos a:mo nikniki *porque** niman kehtowa n *doctor** n tla: molweh n,
<Sync time="1941.47"/>
o:mokokohkeh wa:n tikoli:nili:s a:xka:n tla: kachi san o:t'kehtlakoh *mejor** niman,
<Sync time="1946.036"/>
ma n'nawati ma yawi i:na:k, i:na:wak *doctor**. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1952.44" endTime="1959.823">
<Sync time="1952.44"/>
¿Max tikimpia mokokoxka:wa:n tle:n o:tikimb'altilih san ohkó:n san tikimila:w?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1959.823" endTime="1963.097">
<Sync time="1959.823"/>
No:, no: kateh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1963.097" endTime="1972.556">
<Sync time="1963.097"/>
<Who nb="1"/>
¿X o:mitstlaxtla:wa:yah?
<Who nb="2"/>
Ah, a:mo mal ye:n *cobra:rohtos** ma n tla:mo m..., *por eso** n ke:n nikehtowa ma n tla:mo milá:k o:ye:kse:w. Wa:n neh no: ma n'tla:nto tomi:n. Neh a:mo.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="1972.556" endTime="1978.025">
<Sync time="1972.556"/>
<Who nb="1"/>
A:mo ke:man o:....
<Who nb="2"/>
Neh a:mo ke:man nik..., nikincobra:ró:.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1978.025" endTime="1984.853">
<Sync time="1978.025"/>
¿Wa:n ompa ke:n kachi keh o:... [o:]tichika:wtah tle:no:n kachi o:tikchi:wtah?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1984.853" endTime="1990.608">
<Sync time="1984.853"/>
Sayeh no:no:n nik..., nika:n tle:n ke:me:n nikehtohtok.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1990.608" endTime="1994.772">
<Sync time="1990.608"/>
¿Wa:n ke:ski:n mopilwa:n o:tikimpix?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1994.772" endTime="1995.981">
<Sync time="1994.772"/>
Ah, neh miakeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="1995.981" endTime="1996.468">
<Sync time="1995.981"/>
Miak.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="1996.468" endTime="2000.134">
<Sync time="1996.468"/>
Neh miakeh. N tla: nikehto:s san te:pi:na:wteh.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="2000.134" endTime="2002.948">
<Sync time="2000.134"/>
<Who nb="1"/>
Pos
<Who nb="2"/>
Neh 'niki xine:chno:no:tsa n'niki nikakis.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2002.948" endTime="2044.888">
<Sync time="2002.948"/>
Pos *nueve**.
<Sync time="2004.691"/>
Tle:n milá:k ne:n nimitsilwi:s, ne:n, kateh *siete**.
<Sync time="2008.753"/>
*Siete** wa:n o:me k..., o:me k..., san o:..., se: no..., se: nochpokakone:h san o:mohmohka:tsahtsitiwits san i:pan se: *rato** no: o:pe:htiki:s n cho:ka.
<Sync time="2018.443"/>
Wa:n ya tlayowa yo:no:nohtitiki:s. Wa:n oksipa oksé: nokone:h.
<Sync time="2023.991"/>
Ya ye:n nikehtohtok ma:s oki..., oko..., oksipa ok o:yah, o:yahka n ka:ni:no:n ok o:te:chna:walwi:toh.
<Sync time="2030.074"/>
Te:chka:wili:toh i:tich n tlakoyoktl n ahko..., o:miktiki:s n te:lpokatl, Ahá.
<Sync time="2036.415"/>
O:mikkeh o:me:n ya wehwei:n se: *siete años** wa:n se: *cinco años** wa:n *siete** kateh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2044.888" endTime="2051.574">
<Sync time="2044.888"/>
¿Wa:n ke:no:no:n o:tikimpix chiko:me mopilwa:n ke:nihki n o:tikiwehweyaltihtah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2051.574" endTime="2079.457">
<Sync time="2051.574"/>
Pos ohkó:n nikin..., tikin..., nikintikipanowa, no:n,
<Sync time="2055.263"/>
n ohkó:n nin..., nintah n o:wehka:waya pos tla:wa:na pos.
<Sync time="2058.671"/>
Ma tikiti pos, mm, *por eso** neh nimokahka:wa nite:tlapa:kí: para ikni..., timotikipanowah.
<Sync time="2063.407"/>
I:k nipanowa n ohkó:n ne:chtlaxtla:wiah 'ye:kita nitlapa:ka pos,
<Sync time="2067.299"/>
Ne:chma:makah n ohkó:n yo:pe:wkeh wi:tseh n *maestros** ne:chmakah n tilmahmeh.
<Sync time="2072.431"/>
Nitlapa:ka nikye:kita ne:chtlaxtla:wiah pos i:k tipanowah nikintlamaka nopil[wa:n].
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2079.457" endTime="2080.805">
<Sync time="2079.457"/>
¿Wa:n ompa ...?
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="2080.805" endTime="2083.393">
<Sync time="2080.805"/>
<Who nb="1"/>
¿X o:ninkimb'a:te:kihkeh?
<Who nb="2"/>
Nompa. Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2083.393" endTime="2105.915">
<Sync time="2083.393"/>
[O:]tikimb'a:te:kihkeh nochi.
<Sync time="2086.516"/>
Wa:n ompa kachi, kachi tos ya. Yo:n ....
<Sync time="2091.569"/>
Nikita kachi ya chika:wtiw n a:kin ne:ch..., n i:wa:n nietok, tos ya neh o:pe:h nimokalakí: i:ka tlapowal
<Comment desc="Aquí tlapowal significa 'mes'."/>
 nitlapa:ka nite:tlapa:kia
<Sync time="2098.853"/>
N'ye:kita tlami n tlapowal yompakah notlaxtla:wi:l.
<Sync time="2101.892"/>
Ahá. Ye:no:n ohkó:n i:k o:nipano:tah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2105.915" endTime="2108.554">
<Sync time="2105.915"/>
¿Wa:n ke:xkich n o:tiktla:nia se: tlapowal?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2108.554" endTime="2129.455">
<Sync time="2108.554"/>
Pos tlahmah *doscientos o ciento cincuenta**.
<Sync time="2112.874"/>
Kachi, kachi *doscientos**, tos no:no:n ohkó:n o:tlehkotah.
<Sync time="2116.758"/>
*Tienda** o:nitlapa:kaya nompa yeh a:mo o:n'nichikoh tomi:n ye:n ompa san,
<Sync time="2120.703"/>
n o:kinamakayah tilmahmeh san ne:chte:tikiwiah i:tilmah nochpakah san, san ohkó:n yehwa:tl n i:k ne:chtlaxtla:wiah ompa
<Sync time="2127.173"/>
*kiconta:rowah** notlaxtla:wi:l.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk2" startTime="2129.455" endTime="2133.451">
<Sync time="2129.455"/>
<Who nb="1"/>
Tos nompa o:titlab'ala:nihkeh i:ka ne:ne:n,
<Who nb="2"/>
A:mo.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2133.451" endTime="2151.922">
<Sync time="2133.451"/>
i:ka ne:ne:n *político** como yeh a:mo o:tlatla:n.
<Sync time="2136.482"/>
Tos o:b'ala:n, kehtowa n doña Lupe, kehtowa ma nib'a *nomierda**. a:kmo ne:chmakas tikitl.
<Sync time="2141.773"/>
Tos o:nitsi:nki:s o:pe:h n'tlapa:kia n Maricela yompa no:n,
<Sync time="2145.331"/>
ompa n o:pe:h ne:chmaka no: ya *doscientos**. Tos yo:pe:h ya niktla:ni, ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2151.922" endTime="2159.523">
<Sync time="2151.922"/>
<Who nb="1"/>
Tla: ohkó:n o:titlapano:tah.
<Who nb="2"/>
Tom..., tompa o:nikahsito a milá:k ihb'a:k no:no:n to:nal o:nikehtoh nikinkowas nopitsowa:n niman o:me:
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2159.523" endTime="2164.219">
<Sync time="2159.523"/>
Tos *hasta horita** nikyo:li:tihtikah no: ye:n i:k nimotikipanohtok, ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2164.219" endTime="2169.593">
<Sync time="2164.219"/>
<Who nb="1"/>
A:xa:n tikimpixtok.
<Who nb="2"/>
A:xka:n nikimpí: *como** ma:s o:poliw n a:kin o:katka pos *como** a:kmo o:tikitia, o:mopostik.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2169.593" endTime="2178.958">
<Sync time="2169.593"/>
O:kichi:h *quince años** no: o:mopostik ak..., sahkó:n neh no:n nitiki..., nitikiti. Ahá.
<Sync time="2175.231"/>
N'te:mowa no:tla:ke:wal *siempre** nitikiti.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2178.958" endTime="2184.675">
<Sync time="2178.958"/>
¿Wa:n mopilwa:n ke:n, no: miakeh o:tikimpix a:mo tle:n o:mitsmakak tomi:n mitstikipano:s?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2184.675" endTime="2196.556">
<Sync time="2184.675"/>
Pos a:mo ma n'kehto kipiah imisiwa:w wa:n wehka n kateh mal ka:ni:n nib'i:li:s xa: *hasta** ihb'a:k tla: kilna:miki wi:tseh.
<Sync time="2190.352"/>
*Hasta** se: xiwitl kichi:wah n ehkoh, ihb'a:k tla: no: ne:chwa:ntiah kanah ke:xkich.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2196.556" endTime="2201.845">
<Sync time="2196.556"/>
<Who nb="1"/>
¿Tla: ohkó:n a:xka:n moi:xkoya:n timotikipanohtok?
<Who nb="2"/>
Ah, noi:xkoyá:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2201.845" endTime="2211.527">
<Sync time="2201.845"/>
¿Wa:n tle:no:n kachi tikilna:miki kimeh
<Comment desc="Aparentemente, es forma alternative de ke:meh"/>

<Sync time="2206.105"/>
tipe:meh n tle:n te:chyawalohtokeh max kipiah into:ka:yo?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2211.527" endTime="2226.745">
<Sync time="2211.527"/>
Pos ye:n nika:n ne:n n Chib'na:w..., Chib'na:wmasa:tl.
<Sync time="2215.966"/>
B'a:xo:chitipe:tl ne:n I:xista:ko a:xka:n, ne:ni:n,
<Sync time="2220.286"/>
nika:n Tipe:siw. B'ohkalko ye:n no:n nikmate.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2226.745" endTime="2234.287">
<Sync time="2226.745"/>
¿Wa:n i:tich no:no:n nochi i:n n tipe:meh i:tich sehse: tipe:tl max tle:no:n katki tle:no:n kipí:?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2234.287" endTime="2239.499">
<Sync time="2234.287"/>
Ke:mah, pos ye ompa ne:n niyoweh kitla:li:ti:weh n *ofrenda**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2239.499" endTime="2241.868">
<Sync time="2239.499"/>
Tle:n ye:n tipe:tl kitla:kachi:wayah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2241.868" endTime="2253.698">
<Sync time="2241.868"/>
Pos i:tich nika:n ne:ni:n kilwiah i:..., I:xista:ko, neh, Chikna:wtl wa:n nika:n n B'a:xo:chitipe:tl.
<Sync time="2247.397"/>
Wa:n nika:n, ne:n, Tipe:siw wa:n B'ohkalko ye:no:no:n kitla:liliah *ofrenda**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2253.698" endTime="2257.713">
<Sync time="2253.698"/>
¿Wa:n tle:n yeh ke:meh kachi simi o:kitla:kachi:wayah san se:?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2257.713" endTime="2273.497">
<Sync time="2257.713"/>
Pos kehtowah ya wehka:w kachi, neh, kachi nowia:n o:kitla:kachi:wayah, kitla:kachi:waya ne:n nika:n tis...,
<Sync time="2262.884"/>
katki tisa:ntoh nika:n Tipe:ixko.
<Sync time="2266.185"/>
A:xka:n ni:n o:nikitaya no: kit..., n o:kitla:lih, 'tla:lila:yah sa na:w..., sa na:wka:n panowah s..., kitlaka:wiah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2273.497" endTime="2279.493">
<Sync time="2273.497"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n no:no:n max ok kisinchi:wa mochi:wa n a:xka:n, max?
<Who nb="2"/>
Ah, n a:xka:n nikita a:kmo
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2279.493" endTime="2284.197">
<Sync time="2279.493"/>
xa: nah a:mo mochika:wah n a:kin o:mochika:wayah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk2" startTime="2284.197" endTime="2289.995">
<Sync time="2284.197"/>
<Who nb="1"/>
¿*O** a:kihkeh n o:kichi:wayah? Tea:chka:tl.
<Who nb="2"/>
Pos a..., a..., a:kmo ma tea:chka:meh a:kmo,
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2289.995" endTime="2334.889">
<Sync time="2289.995"/>
a:kmo o:kinikeh no:n, n o:mokalakihkeh ke:me:n o:kalak, ne:n,
<Sync time="2294.573"/>
Imelda a:xka:n n Tlam..., *Tlamanquero** a:xka:n, ne:n,
<Sync time="2298.685"/>
n Severo nikmati a:kmo o:mokalakih sa: o:mokalakihkeh sa: oksiki, neh,
<Sync time="2302.815"/>
*tocompadres** no: o:monichikohkeh keh na:wi tla:katl ne:n 'nimati o:monichikohkeh n Cisco Rubio wa:n
<Sync time="2308.959"/>
Miguel Oropeza, a:xka:n mota:tah a:xka:n n'mati te:wa:n ne:ka:n n *tocompadre.**
<Sync time="2313.964"/>
Keh ma:b'i:l tla:katl a:xka:n ne:ne:n, Bravo kalb'a:k
<Comment desc="Es la parte superior en una comunidad donde terminan las casas"/>
 tla:katsi:n o:katka.
<Sync time="2318.383"/>
Yehwa:n n'mati no:nkeh n o:kitatoh n ihb'a:k *okfuerzahwi:toh.**
<Sync time="2322.286"/>
Sa: a:kin yi ne:si n o:motla:tla:lihkeh para kinekih ok ma,
<Sync time="2325.635"/>
ma motlaka:wi n tipe:tl para ma tlamochi:wa *porque** neh yo:..., *casi** keh wili:ka nochi tlapoliwtiw.
<Sync time="2330.97"/>
a:kmo *igual** n tlaki:sa.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2334.889" endTime="2337.932">
<Sync time="2334.889"/>
¿Tla: ohkó:n n o:monichikohkeh keh,
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2337.932" endTime="2343.104">
<Sync time="2337.932"/>
<Who nb="1"/>
sa: nochi ma ikni:meh n o:mosintilihkeh?
<Who nb="2"/>
Sa: ohkó:n. Sa: a:kin n omo..., n o:molwihkeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2343.104" endTime="2349.623">
<Sync time="2343.104"/>
O:moyo:lchika:wkeh n tos yo:kite:mohkeh n a:kin ma kichi:wa n,
<Sync time="2346.908"/>
ma kichi:wa no:no:n *ofrenda.**
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2349.623" endTime="2353.507">
<Sync time="2349.623"/>
Pero no: b'altsi:n nehwa:tl b'altsi:n nikita ok nikye:kkaki,
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2353.507" endTime="2358.71">
<Sync time="2353.507"/>
<Who nb="1"/>
Ayamo.
<Who nb="2"/>
Ok no: b'altsi:n o:kichi:wayah. No: *bueno** n ohkó:n motla:liah n teo:tlaktika.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2358.71" endTime="2397.967">
<Sync time="2358.71"/>
Mm, *como** n tle:n *antiguos** o:ki..., o:kimatiah kichihchi:wah tamal kiwi:kah i:ka ihkinchi:n ta:nahkone:tl.
<Sync time="2364.762"/>
Wa:n ni:ni:n tle:n nikilwihtok n a:kin o:kilwihkeh.
<Sync time="2367.758"/>
Pos se:kehtó: para ahsis *mejor** x'chihchi:wa miak n tlaxkal.
<Sync time="2371.376"/>
Ma yawi se: chikiwitl para ahsis ma kixi:ni:ka:n kiyeko:skeh ne:ni:n *compadres.**
<Sync time="2376.35"/>
Ma n ihkinchi:n ta:nahtl san tlapowal, san *doce tamal**.
<Sync time="2379.532"/>
No:n *hasta** a:mo kimahsis.
<Sync time="2381.596"/>
Tos o:ne:chtikita:ya t'chihchi:wah n tlaxkal se: chikiwitl tikwi:kah.
<Comment desc="Aquí no se escucha b' por kw. kw se mantiene por la división morfológica"/>

<Sync time="2385.531"/>
Wa:n o:me *refresco.**
<Sync time="2387.255"/>
Wa:n kintla:liah o:me:n kilwiah *padrinos.**
<Sync time="2390.227"/>
Ye:n ohkó:n motla:liah *o hasta**, ne:ni:n, *Cura** o:ya:ya.
<Sync time="2394.706"/>
Ah, n'mati teh *hasta** no: te:wa:n o:tiyahka i:tich n tipe:tl.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2397.967" endTime="2402.696">
<Sync time="2397.967"/>
<Who nb="1"/>
Neh a:mo ke:man o:niah, i:ka no:n nimitstla:tlahto:la:na xne:chno:no:tsa.
<Who nb="2"/>
A:mo. Ah
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2402.696" endTime="2409.802">
<Sync time="2402.696"/>
Ma ohko:no:n, neh, o:..., *bueno** mota:tah kimate te:wa:n o:ya:ya
<Sync time="2407.265"/>
Yehwa:n no:nkeh o:moyo:lchika:wkeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2409.802" endTime="2415.672">
<Sync time="2409.802"/>
<Who nb="1"/>
Kon..., *como** ya chika:wak nik....
<Who nb="2"/>
Ke:mah ya chika:wakeh. Pos yehwa:n ohkó:n o:..., n o:kinimilihkeh ohkó:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2415.672" endTime="2424.366">
<Sync time="2415.672"/>
Monichikowah n tla: yo:tlaka:wato, ya monichikowah, ne:ne:n, *compadres** ya mo....
<Sync time="2420.165"/>
Te:mowah n tlatsotson ok mehto:tiah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2424.366" endTime="2427.944">
<Sync time="2424.366"/>
<Who nb="1"/>
B'altsi:n mochi:wa.
<Who nb="2"/>
Nikita pe:wah tlahto:lowah n *padrino**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2427.944" endTime="2438.228">
<Sync time="2427.944"/>
Tlahtowa, ne:ne:n, kilwiah *fiador**.
<Sync time="2430.342"/>
Wa:n *padrinos** wa:n a:xka:n siwa:meh no:ihki na:wi:n titlana:nkiliah. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2438.228" endTime="2444.431">
<Sync time="2438.228"/>
B'altsi:n nikaki n tine:chno:no:tsa. Niktlahto:ltia no..., notah a:mo kineki n kachi ne:chilwi:s.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2444.431" endTime="2460.532">
<Sync time="2444.431"/>
Ah, hehe, ma *hasta** o:te:chxihxi:nilihkah a:matl ihkí:ntsitsi:n nochi ompa ne:stokeh n tle:n o:...,
<Sync time="2450.269"/>
tle:n ke:meh tlate:ma:ktiah n i:tich ne:n n tipe:tl.
<Sync time="2453.697"/>
Ke:meh tlate:ma:ktihtok n *fiador** ihki ne:stok ne:n n tlapialmeh kin..., kinte:ma:ktihtok. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2460.532" endTime="2463.496">
<Sync time="2460.532"/>
¿Wa:n no:no:n tle:no:n kachi o:kiwi:kayah?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2463.496" endTime="2470.63">
<Sync time="2463.496"/>
X[a:]mo po:yohmeh m wa:n kopal, wa:n *cera** nochi ye:n tle:n ihista:k.
<Sync time="2467.578"/>
Tle:n wehwei *cera**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2470.63" endTime="2471.898">
<Sync time="2470.63"/>
O:kime:mehta:ya
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2471.898" endTime="2491.451">
<Sync time="2471.898"/>
Mox a:mo wili:ka.
<Sync time="2473.535"/>
Ha, nika:n *tocompadrehtsi:n** ke:mah o:kimat.
<Sync time="2476.162"/>
N'mati *hasta** no: te..., xmo *hasta** te:wa:n o:tiyahka n tehwa:ts.<Comment desc="Por tehwa:tsi:n. Quizá no pronunció o pronunció muy bajito el tsi:n"/>
<Sync time="2482.472"/>
Neh ohko:no:n n o:..., n o:mochi:waya n tlal..., tlalna:miktl.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2491.451" endTime="2494.206">
<Sync time="2491.451"/>
B'altsi:n ¿wa:n no:no:n o:mochi:waya?
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2494.206" endTime="2500.63">
<Sync time="2494.206"/>
<Who nb="1"/>
¿Mochihchi:waya tlaxkal max n o:kino:tsayah siwa:meh?
<Who nb="2"/>
A:mo, san nehwa:tl nikte:mowa notla:ke:wal *como** n tehwa:n te...,
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2500.63" endTime="2514.631">
<Sync time="2500.63"/>
tehwa:n *te:chtoca:rowa como** yehwa:tl ne:n n kilwiah *fiador** ne:ne:n,
<Sync time="2504.51"/>
tlaka:wtinemi n tos neh nikchihchi:wa n tamal. N'te:mowa se: notla:ke:wal n'chihchi:wa n tamal se: chikiwitl.
<Sync time="2509.503"/>
N'kowa n nakatl, neh, *siete kilos** para ahsi. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2514.631" endTime="2520.219">
<Sync time="2514.631"/>
<Who nb="1"/>
¿Tla: ohkó:n miak n o:ninkichihchi:wayah?
<Who nb="2"/>
Miak n tos n tsi:n..., ihb'a:k n'mati ya i:k ma:b'i:l *vuelta** nikilwia.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2520.219" endTime="2536.412">
<Sync time="2520.219"/>
Nikilwia, "Ay timokalakia wa:n tikita a:kmo tikpia tomi:n ma:s nochi ne:n nitlakowa mal ke:man wehka yowi ne:n niktlakowia i:ka nakatl. Patioh.
<Sync time="2528.969"/>
Pos kehtowa sa: ihki ma ye:n ne:chilwihtokeh ke: a:mo wili:ka ti'chihchi:waskeh. Pos ohkó:n tikwi:kah
<Comment desc="kw se mantiene por la división morfológica"/>
 n tlab'al. 
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2536.412" endTime="2539.761">
<Sync time="2536.412"/>
¿Tla: ohkó:n yeh n o:tlana:nkila:ya *[c]omo** i:se:l n o:kichi:waya?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2539.761" endTime="2549.435">
<Sync time="2539.761"/>
A:mo wili:ka nioh nitlachtoka.
<Sync time="2542.448"/>
N tla: yo:tlab'ahkeh ne:n tla: ya tlane:si neh....
<Sync time="2545.194"/>
Almasa:lowah n kilwiah. N tos nitlachtoka.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2549.435" endTime="2552.086">
<Sync time="2549.435"/>
¿Wa:n no:no:n titlachtoka ke:n ki:sasniki?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2552.086" endTime="2559.37">
<Sync time="2552.086"/>
Pos, hehe, nitlachtoka wa:n ompa n tlahtlatsotsonah, no: nimehto:tia ma:s nipi:na:wi. Hehe.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2559.37" endTime="2566.258">
<Sync time="2559.37"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n xmiakeh n o:monichikowa:yah?
<Who nb="2"/>
Ah, miak. Ke:mah monichikowah n tle:n tlahtlapale:wiah n, kite:mo..., *mokohko:brarowah** i:ka n tomi:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2566.258" endTime="2578.277">
<Sync time="2566.258"/>
N tle:n i:k tlakowah i:ka kopal.
<Sync time="2568.12"/>
*Como** a:mo tlapale:wí: tikiyoh. San yehwa:n mo..., *mocobrarowah** n a:kin *moaha:nima:rowah**.
<Sync time="2574.659"/>
Tos wili:ka no:, no: monichikowah miakeh yoweh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2578.277" endTime="2580.16">
<Sync time="2578.277"/>
¿Xno: nochti:n o:tlate:makayah?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2580.16" endTime="2586.707">
<Sync time="2580.16"/>
Wi:n max a:mo san tlapowal ke: *hasta** nochi n,
<Sync time="2582.764"/>
siki n tle:n kinekih, siki n tle:n a:mo kinekih, pos a:mo.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2586.707" endTime="2595.362">
<Sync time="2586.707"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n no:n o:kichi:wayah sehse:xiwtika *o** ....?
<Who nb="2"/>
Se: xiwtika.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2595.362" endTime="2616.188">
<Sync time="2595.362"/>
Se: xiwtika, a:xka:n ke:meh no: mikis *sta horita**.
<Sync time="2599.155"/>
N ok o:kichi:w o:tlanawatih kite:ilwia ni:k san ye:n a:xka:n o:name:chkakilia
<Comment desc="Se escucha como -kilia pero hubiera dicho -kilih"/>

<Sync time="2603.487"/>
Pero n oksé: xiwto:nal a:mo n'mati n tla: ok niwilis *porque** n'machi:lia ni:k ihki a:kmo wili nikxi:kó: nioh ninihnimi.
<Sync time="2610.428"/>
Tos milá:k san wa:lse:xiwtik a:kmo, a:kmo o:mochi:h.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2616.188" endTime="2623.907">
<Sync time="2616.188"/>
¿Wa:n no:no:n oksé: tipe:tl tle:n, ka:ni:no:n keh tia:tli:tokeh max katki ka:n ki:sa a:tli?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2623.907" endTime="2631.72">
<Sync time="2623.907"/>
Pos ompa nika:n *pila** ompa, ompa n o:wa:le:w tle:n tikoni:tokeh n, n a:xka:n ehkotok n tocha:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2631.72" endTime="2637.096">
<Sync time="2631.72"/>
¿Wa:n ke:nihki n o:kimatkeh ni:k kixi:ko:s te:cha:tli:ltihtos nochipa n to:nal?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2637.096" endTime="2640.405">
<Sync time="2637.096"/>
Pos n o:katka o:kichihchi:wkah ne:ni:n *pila**.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2640.405" endTime="2656.083">
<Sync time="2640.405"/>
Nikmati *porque** nokni:w katka n o:kichihchi:h wa:n ompa xa:mo milá:k b'ali *o:kiye:kkonekta:ron** wa:ki.
<Sync time="2645.965"/>
Kachi, kachi o:pe:wkeh n kichb'ah n kehtowah n tos ihb'a:k kachi yo:kit..., no:n ke:mah yo:....
<Sync time="2650.483"/>
Kachi yo:pe:h ya, ya ehko b'ali, ihb'a:k n o:pe:wkeh ya kitla:liah n *tubos**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2656.083" endTime="2662.582">
<Sync time="2656.083"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n ke:nihki no: o:kimomati:ltihkeh *o** ...?
<Who nb="2"/>
Pos ma *como** nompa a:mo ke:man wa:ki nika:n ne:ni:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2662.582" endTime="2668.051">
<Sync time="2662.582"/>
Ka:ni:n wa:lahtok a:mo ke:man wa:ki nochipa n katki *por eso** ompa o:ka:natoh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2668.051" endTime="2670.996">
<Sync time="2668.051"/>
¿Wa:n x o:kitla:kachi:hkeh *o** sawil o:tlachb'akeh?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2670.996" endTime="2675.276">
<Sync time="2670.996"/>
Xa:mo wili:ka kehtowah o:ki..., o:kitlato:kihkeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2675.276" endTime="2682.144">
<Sync time="2675.276"/>
<Who nb="1"/>
I:ka no:n kixi:kohtok a:xka:n nochipa n te:cha:tli:ltí:.
<Who nb="2"/>
A ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2682.144" endTime="2686.325">
<Sync time="2682.144"/>
<Who nb="1"/>
¿Mela:k a:mo ke:man wa:ki?
<Who nb="2"/>
A:mo ke:man wa:ki nompa.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2686.325" endTime="2696.066">
<Sync time="2686.325"/>
¿Wa:n no:n o:kehko:ltihkeh ompa ya tokalihtik ma ke:nihki no: max o:monichikohkeh xmiakeh?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2696.066" endTime="2719.46">
<Sync time="2696.066"/>
Pos o:ya:yah ne:n kin..., kin..., kipe:wah kintsahtsilihtokeh yoweh tli:xtikiti:weh n tla:kameh.
<Sync time="2702.387"/>
O:ki..., o:kitlapo..., o:kitli:xtikilihkeh yo:kitla:lihkeh n'mati san ok *manguera** n o:katka.
<Sync time="2707.392"/>
Kachi, kachi oksipa yo:kpatlatahkeh ya *tubos** ya tipostl. 
<Sync time="2710.563"/>
Tos yo:..., o:katka san ok i:tich ohohtli n o:kitla:lihka n *llave** kachi, kachi yo:..., yo:kikalakihtahkeh n tochahcha:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2719.46" endTime="2723.078">
<Sync time="2719.46"/>
¿Wa:n ke:nihki n o:monichikowa:yah n o:moma:pale:wa:yah?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2723.078" endTime="2726.716">
<Sync time="2723.078"/>
Pos tlatsil..., tlatsili:niah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2726.716" endTime="2732.502">
<Sync time="2726.716"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n ke:nihki nik...,?
<Who nb="2"/>
N tikiyoh ma nikihto *Presidente** pe:wa no: tlatikiti:ltia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2732.502" endTime="2736.465">
<Sync time="2732.502"/>
¿Wa:n ke:nihki nikmatis ni:k tlatsili:niah yehwa:tl n tikitl?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2736.465" endTime="2741.3">
<Sync time="2736.465"/>
Pos tlatsili:ni ni:k ya:skeh n i:ka *faena**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2741.3" endTime="2744.482">
<Sync time="2741.3"/>
<Who nb="1"/>
Tla: ohkó:n tla: ya tlatsili:ni ya pe:wa monichikowah.
<Who nb="2"/>
Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2744.482" endTime="2760.04">
<Sync time="2744.482"/>
*Bueno** ya ohkó:n tlahtlanawatiah inchahcha:n.
<Sync time="2748.513"/>
N nimeh ma..., *mayo:rmeh**
<Sync time="2751.653"/>
*Tlanawatiah ni:k mochi:was *faena**.
<Sync time="2753.402"/>
Tli:xtikiskeh para i:ka neh, a:tli ehkoki:h
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2760.04" endTime="2763.64">
<Sync time="2760.04"/>
¿Wa:n no:n ke:meh ke:xkich xiwitl kipí: n o:kikalakihkeh?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2763.64" endTime="2768.537">
<Sync time="2763.64"/>
Mm, xa:mo ya wehka:h. A:kmo [o:]nikilna:mik.
<Comment desc="Note that it seems that the final /i/ has been weakened to non-existence"/>

</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2768.537" endTime="2790.329">
<Sync time="2768.537"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n a:xka:n max ok kitla:kachi:wtinimeh tlakoyoktl?
<Comment desc="Es el agujero o pozo de donde sale agua, de koyo:ni"/>

<Who nb="2"/>
Wi a:kmo n'mat[i], keh a:mo nikmate xkeh..., xkitla:kachi:wah san ma:s [keh]towah nompa ni:k, [om]pa no: n i:wa:n yoweh tle:n a:mo b'ali tla:kameh ompa tle:nsá: aháyiti:weh
<Sync time="2786.017"/>
<Who nb="1"/>
¿Ompa te:ka:wah?
<Who nb="2"/>
Ompa te:na:walwiah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2790.329" endTime="2795.671">
<Sync time="2790.329"/>
¿Wa:n no:n tla: ompa o:..., o:ne:chka:wkeh tle:no:n, tle:no:n ne:chahsis?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2795.671" endTime="2803.023">
<Sync time="2795.671"/>
Pos kehtowah pe:wah ka mela:k sib'ih, wiwiyokah, tos moki:xti:ti:weh kil b'altia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2803.023" endTime="2810.303">
<Sync time="2803.023"/>
¿Wa:n i:tich no:n tlakoyoktl max katki a:kin ompa o:poliw?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2810.303" endTime="2849.659">
<Sync time="2810.303"/>
Ah. Neh san o:ne:chno:no:ts ne:n no:no:n, no..., nona:nah, nota:tah.
<Sync time="2814.396"/>
Kil ompa o:kalak se: siwa:tl kil o:yahka te:tlamaka wa:n,
<Sync time="2818.28"/>
o:..., o:a:tli:k. O:kiman i:tlaxkalta:nah kil o:kalak i:tich n tlakoyoktl a:kil
<Comment desc="Se escucha a:kil pero no se sabe su significado"/>
 o:kichi:wato neh chib'e:i to:nal kil.
<Sync time="2824.403"/>
O:ki:sato x..., mach k..., a:mo *hasta** ka:ni:n i:k o:ki:sato max i:k,
<Sync time="2829.812"/>
max i:k nika:n ka:ni:no:n i:tich tlakoyoktl n o:ki:ski pero o:..., kil o: ....
<Sync time="2833.716"/>
O:ki:sako o:kahxilihkeh san ye:n n i:tlaxkalta:nah wa:n siwa:tl o:poliw o:kichi:wato chib'e:i to:nal wa:n o:...,
<Sync time="2839.157"/>
o:mokop, o:ehkok san niman o:mik ne:chno:no:tsa no..., n...,
<Sync time="2843.14"/>
nota:tah wa:n nona:nah kehtowah ni:k nompa ompa o:kalak n i:tich no:no:n..., i:tich no:no:n tlakoyoktl.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2849.659" endTime="2855.358">
<Sync time="2849.659"/>
¿Wa:n yehwa:n o:mitsno:no:tskeh a:kin o:kimino:no:ts?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2855.358" endTime="2870.905">
<Sync time="2855.358"/>
Pos yehwa:n kehtowah ni:k ohko:no:n o:..., o:mochi:h siwa:tl a:mo a:kin o:kimino:no:ts yehwa:n kehtowah ni:k
<Sync time="2861.342"/>
o:poliw siwa:tl kehtowah no:n yeh a:mo b'ali no:no:n, no:no:n tipe:tl. Yeh kimate neh te:i:xto:ntohtilia ompa neh kintila:na.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2870.905" endTime="2877.364">
<Sync time="2870.905"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n no:n ohkó:n o:mochi:h max sawil ohkó:n o:mochi:h o:...?
<Who nb="2"/>
Pos a:mo ni'mate san ohkó:n kehtowah pero neh,
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2877.364" endTime="2888.758">
<Sync time="2877.364"/>
kil o:kichi:h chib'e:i to:nal siwa:tl pero o:ehkok pero kil sa: niman o:mik. a:kmo o:kxi:[koh].
<Sync time="2882.675"/>
Kite:ilwí: pero no:n tla:tlab'altsi:n ka:ni:n o:tlachiato.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2888.758" endTime="2893.661">
<Sync time="2888.758"/>
¿Wa:n nompa n ohkó:n, n ohkó:n o:mochi:h,
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2893.661" endTime="2900.192">
<Sync time="2893.661"/>
<Who nb="1"/>
a:mo o:tlate:moh. Max tlawi:kaleh n siwa:tl n o:katka?
<Who nb="2"/>
Xa:mo tlawi:kaleh mal tla:mo mal ke:n kehtowah o:yah te:tlamaka.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2900.192" endTime="2916.619">
<Sync time="2900.192"/>
O:te:tlamakato nipa ne:n, nipa kilwiah Tikolxokotlah para nipa ihkí:n.
<Sync time="2905.768"/>
O:te:tlamakato wa:n ni:k *tonto** kiliah o:kiman n i:tlaxkalta:nah wa:n o:mote:nto:kato ne: i:tich n tlakoyoktl kachi, kachi kil o:na:lkalak o:yah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="2916.619" endTime="2922.068">
<Sync time="2916.619"/>
<Who nb="1"/>
¿Tla: ohko:no:n o:mochi:h ye wehka:h?
<Who nb="2"/>
Ah, ye wehka:h kehtowa no..., nota:tah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2922.068" endTime="2931.333">
<Sync time="2922.068"/>
Ihb'a:k ayamo, ayamo o:kikalaka:yah n a:tl nika:n.
<Sync time="2925.725"/>
San ok o:katka nompa. San ok o:xawa:ntoya n a:tl, n kehtowah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2931.333" endTime="2940.321">
<Sync time="2931.333"/>
¿Wa:n ke:meh i:k nika:n San Juan ohtli, man teh max yi t'mati ke:nihki o:kikalakihkeh?
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="2940.321" endTime="2942.025">
<Sync time="2940.321"/>
<Who nb="1"/>
¿Ah, ne:ni:n ohtli?
<Who nb="2"/>
Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2942.025" endTime="2967.717">
<Sync time="2942.025"/>
Ke:mah no: ya nikmate n o:pe:h, n o:wa:le:w San Marcos no:..., no:...., ki..., kehtowah n o:pe:wki san nikaki
<Sync time="2948.417"/>
No:n, n o:katka n..., no..., nowe:wetsi:n kehtowa ni:k,
<Sync time="2952.907"/>
yo:wa:lnihnintok San Marcos *ta** o:ya:yah ne:n yoweh tikititi:weh.
<Sync time="2957.663"/>
No: ohkó:n yoweh tlai:xtikiti:weh. Kehtowah San Juan *hasta** ka:mpa n o:kimahwayah n ohkó:n tli:xtikeh.
<Comment desc="Parece que en algunas variantes o bien hablantes tla+i:x... > tli:x..."/>

<Sync time="2962.941"/>
N o:..., o:ktla:lihkeh n *carretera**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2967.717" endTime="2971.196">
<Sync time="2967.717"/>
¿Wa:n a:kin no: n o:mochika:w o:ehkok ya tocha:n?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2971.196" endTime="2981.897">
<Sync time="2971.196"/>
Pos n a:mo nihmati ihb'a:k mal a:kin tikiyoh, max a:kmo n'mati a:kino:n tikiyoh n o:katka pero ye:no:no:n n o:pe:hkeh kitla:liah n ohtli.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2981.897" endTime="2989.835">
<Sync time="2981.897"/>
¿Wa:n n ohkó:n o:pe:wkeh kitlapowah x o:kalak tipos tle:n keh o:kimpale:weh o:....?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="2989.835" endTime="2995.589">
<Sync time="2989.835"/>
San ok o:kima:wa:yah wa:n sa:te:pan kachi, kachi tos yo:kikalakihkeh *maquina**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="2995.589" endTime="3000.238">
<Sync time="2995.589"/>
Wa:n no:n ke:n o:tikitiah, ¿a:mo ke:man o:kitla:nkeh?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3000.238" endTime="3016.478">
<Sync time="3000.238"/>
Kehtowah san kima:makah san n *mi despensa**
<Sync time="3003.599"/>
*Porque** nikita no:, no:, n ohkó:n wi:tseh yaweh i:k San Marcos tikititi:weh tli:xtikih ke:nihki.
<Sync time="3008.889"/>
Kiwa:li:kah *minsa** wa:n se: *kilo minsa**, se: *kilo** itl n kehko:ltí:.
<Sync time="3013.074"/>
Pos ye:no:no:n i:k, xa: yeh ni:k kintlaxtla:wiah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3016.478" endTime="3018.412">
<Sync time="3016.478"/>
¿Wa:n no:n a:kin o:kintlakola:ya?
<Comment desc="La a final, se sigue, es muy sorda"/>

</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3018.412" endTime="3031.819">
<Sync time="3018.412"/>
Moix.., xa:mo i..., no:no:n a:mo nikmate max a:mo nah ye:n ni:n a:kin kin...,
<Sync time="3024.111"/>
kimiwa:lmaka n *gobierno** ke:no:n ihki a:kino:n kiwa:lte:makatok n tikitl.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3031.819" endTime="3034.09">
<Sync time="3031.819"/>
¿Wa:n ke:meh ya tocha:n
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="3034.09" endTime="3041.104">
<Sync time="3034.09"/>
<Who nb="1"/>
n o:kikoto:nta:yah ni:n tla:ltikpak n tokne:wa:n, ¿max o:kintlaxtla:wilihkeh san ohkó:n?
<Who nb="2"/>
A:mo, a:mate pero kehtowah ni:k o:b'ala:niah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3041.104" endTime="3050.825">
<Sync time="3041.104"/>
A:mo kitlaxtla:wtokeh ma n tehwa:n no:ihki o:te:chkoto:nilihkeh yo:ehkoko nika:n.
<Sync time="3044.881"/>
Tos a:xka:n nika:n n i:kaltlaniwi:k n Esteban o:katka o:kikoto:nkeh, a:mo keh kitlaxtla:wtokeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="3050.825" endTime="3057.582">
<Sync time="3050.825"/>
<Who nb="1"/>
Nochi san ohkó:n.
<Who nb="2"/>
San o..., san ohkó:n, san o:te:chilwihkeh ma 'tlafirma:ro:ka:n**.
<Comment desc="Efectivamanete es ma [ti]tlafirma:ko:ka:n en que la t- de 1a persona plural se manifiesta como coda de mat"/>
 Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3057.582" endTime="3063.526">
<Sync time="3057.582"/>
¿Wa:n no:n ohkó:n o:mochi:h ma ke:n ninkitah max b'ali, a:mo b'ali?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3063.526" endTime="3070.343">
<Sync time="3063.526"/>
Pos wi
<Comment desc="Checar wi, ya que no está claro el significado. Quizá es de wi:n,"/>
 xa: ma:s a:mo b'ali ma yo:motla:leh n ohtle pos sa: ihki ya, ya katki *carretera**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3070.343" endTime="3075.764">
<Sync time="3070.343"/>
Po ma t'tla:li:ka:n tla: keh tiki:saskeh ka:n tia:skeh kachi ihsiwka.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3075.764" endTime="3085.137">
<Sync time="3075.764"/>
Ah, ke:mah yeh yo:ehkok *carro** man o:katka yeh,
<Sync time="3079.351"/>
se:nihnimi i:k nika:n Santo Tomás ohtli *hasta** Chachayohkila para tiyoweh Zacatlán.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3085.137" endTime="3086.128">
<Sync time="3085.137"/>
Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3086.128" endTime="3094.284">
<Sync time="3086.128"/>
Ahá. Kachi oweh n o:katka.
<Sync time="3088.973"/>
Tiki:sas san b'alka:n, tiehkos ya tlayowa wa:n ni:ni:n i:ka *carro** ihsiwka n timokopas.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="3094.284" endTime="3098.191">
<Sync time="3094.284"/>
<Who nb="1"/>
a:kmo oweh.
<Who nb="2"/>
a:kmo.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3098.191" endTime="3105.562">
<Sync time="3098.191"/>
Wa:n no:n n o:tine:chno:no:tstoya o:tlayaka:nka motlawi:kal.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="3105.562" endTime="3113.548">
<Sync time="3105.562"/>
<Who nb="1"/>
¿Ke:nihki n kachi mochi:wa no:no:n max tikintlamaka?
<Who nb="2"/>
Ke:mah tikintlamakah n tla: chikoki:sah n mehto:ta:neh pos tikintlamakah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3113.548" endTime="3122.813">
<Sync time="3113.548"/>
Tikmanah n tlaxkal.
<Sync time="3115.846"/>
Tla: chikoki:sah n ke:meh ke:ski:n kintla:tla:liah pos wili:ka miak n..., xtla:le n tlaxkal xikintlamakah,
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="3122.813" endTime="3125.488">
<Sync time="3122.813"/>
<Who nb="1"/>
teo:tlaktika, b'alka:ntika
<Who nb="2"/>
¿Wa:n ...,
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="3125.488" endTime="3132.772">
<Sync time="3125.488"/>
<Who nb="1"/>
¿wa:n ke:nihki kinte:mó: n tle:n i:ma:ikne:wa:n o:kiyo:lchika:wayah?
<Who nb="2"/>
Pos ya:n,
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3132.772" endTime="3143.193">
<Sync time="3132.772"/>
kitla:liah yehwa:tl n tos oksipa ki:xpantiah n,
<Sync time="3136.172"/>
ne:ni:n n tea:chka:tl ye:n pe:wa n kimino:tsa. Kintlano:chia.
<Comment desc="Es el aplicativo con objeto no referencial"/>

</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3143.193" endTime="3145.802">
<Sync time="3143.193"/>
¿Wa:n x o:moni:nikiah?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3145.802" endTime="3170.293">
<Sync time="3145.802"/>
Wa:n<Comment desc="Se escucha como win, pero probablemente quiso decir wa:n"/> o:katka a:mo, niman momohmohtiah, niman motsahtsab'ah pos sa: kinikeh.
<Sync time="3150.934"/>
Mm, a:mo ke:meh a:xka:n a:kmo a:kin kinike man o:katka yeh,
<Sync time="3154.818"/>
wili:ka neh ok nochi o:moyo:lchika:wayah *cuenta** n ohkó:n.
<Sync time="3158.515"/>
Kintla:liah mehto:ta:neh n tla: tlayaka:na n *toreroh** noso ne:kah *español**.
<Sync time="3162.783"/>
*caporal, santiagohtinih,
<Sync time="3166.282"/>
*hasta** o:kintla:la:yah b'esaltinih miakeh n o:katkah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="3170.293" endTime="3175.635">
<Sync time="3170.293"/>
<Who nb="1"/>
Miak pa:ntle.
<Who nb="2"/>
Ah, miak pa:ntle n o:katka.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3175.635" endTime="3177.173">
<Sync time="3175.635"/>
B'altsi:n tla: ohko:no:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3177.173" endTime="3181.239">
<Sync time="3177.173"/>
Ye wehka:w ok no: b'altsi:n o:panowa:ya n ilwitl.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3181.239" endTime="3208.583">
<Sync time="3181.239"/>
Ah. B'altsi:n nikaki wa:n no: nehwa:tl nikaki mono:no:tsah n tokne:wa:n,
<Sync time="3190.738"/>
kehtowah n tle:n tlasiliah *o** mitsno:tsah inkalihtik ¿ke:nihki n tikchi:wa nompa?
<Sync time="3202.262"/>
N tle:n kisiliah n totahtsi:n ya tlapano:lti:skeh wa:n ompa mitsno:tsah n inkalihtik n teh tle:no:n i:k tikimpale:wí:
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3208.583" endTime="3247.714">
<Sync time="3208.583"/>
Pos ne:chno:tsah ne:n,
<Sync time="3210.743"/>
ma nikxi:xilo n nakatl, ke:meh n ki..., kite:tikih kitamachi:wtiweh kanah neh nik..., niktamache:wtin n'teki yehwa:n ya nochi kitamachi:wah n,
<Sync time="3217.948"/>
kixahxama:niah, neh sa: niko:koto:na pos niktla:lí: n kaxmeh.
<Sync time="3221.732"/>
Ke:meh n ke:xkich *personas** n tla: yoweh ke:meh *cuarenta o cincuenta**.
<Sync time="3226.032"/>
Nochi ohkó:n n'tla:tla:lia n *platos** sa: ka:a:nah n *diputados** ye:no:no:n ne:chtikitiah.
<Sync time="3230.986"/>
Nikposo:nia ne:n n..., nakatl.
<Sync time="3233.931"/>
Tla: kimihmiktiah no: o:katka *como hasta** ka:mpa ok o:motlamakayah b'ali pos na:wi pitsomeh mikeh.
<Sync time="3240.363"/>
Tle:n wehweye te:lwi:kak wa:n,
<Comment desc="No se sabe bien la etimología pero hay una división entre te:wi:kalk y wa:n y por eso kw no se cambia a b'"/>
 wa:n tle:n tsokotsitsi:n san o:me pitsotl. Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3247.714" endTime="3253.342">
<Sync time="3247.714"/>
¿Wa:n no:no:n kipia nikno:tsas i:ka chika:walis no:no:n tokoma:lehtsi:n?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3253.342" endTime="3257.402">
<Sync time="3253.342"/>
Pos a:mo nikmate *siempre** ohkó:n kite:mowah. Hehe.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3257.402" endTime="3268.412">
<Sync time="3257.402"/>
Ah, ohkó:n nikaki o:mitsno:tsayah, i:ka no:n n'niki n'matis ma tle:no:n o:tikchi:waya n te:kalihtik.
<Sync time="3263.123"/>
Pos ye:no:n nik..., nikposo:ni:ti:h nakatl niktlami:ti:h, nib'a:ti:h.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3268.412" endTime="3271.074">
<Sync time="3268.412"/>
¿Wa:n no:n teh n o:tikchi:lwa:ya?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3271.074" endTime="3285.199">
<Sync time="3271.074"/>
Pos neh nik..., ne:chilwiah ni:k ma tle:no:n motla:lili:s pos n'te:ilwí: motla:lilí: tla: pahpahyo:tl.
<Sync time="3277.428"/>
Tikchihchi:wah n *caldo, como** san nochi *caldo** n o:mo..., n o:mob'a:ya wa:n xokoktamal.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="3285.199" endTime="3295.741">
<Sync time="3285.199"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n no:n xokoktamal ke:nihki n kichihchi:wah ke:nihki n kite:wa:ntiah?
<Who nb="2"/>
Pos ki..., tlapaya:nah wa:n tos n tla: ya tlab'a:ti:weh ne:ni:n,
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3295.741" endTime="3317.041">
<Sync time="3295.741"/>
mehto:ta:neh *o, o sacristanes o fiscales**
<Sync time="3300.958"/>
*o adoradores** pos *parejo** no:n *a qui..., a quince** n tamal kitla:liah wa:n a *cinco totopos** xa:
<Sync time="3307.737"/>
*a veinte o veinticinco** siki n tla: kinekih miak kitla:li:skeh n tamal wa:n tlapalo:l ehe:i *pedazo**.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3317.041" endTime="3321.883">
<Sync time="3317.041"/>
¿Wa:n no:n a:kihkeh n kachi kichihchi:wah?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3321.883" endTime="3339.297">
<Sync time="3321.883"/>
Pos ye:n ne:n *diputadonten** kimi..., ne:n, tlamihmiktiah yehwa:n kixahxama:niah.
<Sync time="3327.02"/>
Wa:n neh ne:chmakah sa: nikpa:ka, nikposo:ní:, nikin.., ki..., niki:xtí: nikte.., nikte:tiki *como** yeh, ya tlati:tiktl sa: niko:koto:na n'tla:tla:lia i:tich n kaxtl. Uhuh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3339.297" endTime="3342.281">
<Sync time="3339.297"/>
¿Wa:n tla: ya b'ali nochi yo:te:tlamakakeh? 
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3342.281" endTime="3343.886">
<Sync time="3342.281"/>
Pos ya b'ali.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="3343.886" endTime="3345.372">
<Sync time="3343.886"/>
<Who nb="1"/>
Nochi.
<Who nb="2"/>
¿Tle:no:n kachi mochi:w[a]?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3345.372" endTime="3367.121">
<Sync time="3345.372"/>
Tos n tla: no:no:n ya nochi o:tlab'ahkeh pos ya b'ali ya, no:no:n ya kilwiah n tla: ya,
<Sync time="3351.903"/>
yap..., m[o]te:maka *cera** ya, ya ihb'a:k n tlab'a:ti:weh. Wa:lmo:sti ya mochi:wa n *cambio** ya b'ali.
<Sync time="3358.759"/>
Tlab'a:ti:w n *mayordomo** tla: ye:n tle:n we:i.titok il[witl] totahtsi:n, ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="3367.121" endTime="3370.102">
<Sync time="3367.121"/>
<Who nb="1"/>
¿I:ka nochi i:tlano:tsalwa:n?
<Who nb="2"/>
I:ka nochi.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3370.102" endTime="3372.911">
<Sync time="3370.102"/>
Tos tla: yo:kika:watoh ne:ni:n,
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3372.911" endTime="3384.352">
<Sync time="3372.911"/>
n tona:ntsi:n, totahtsi:n, tos chikoki:sah n *diputados** ya
<Sync time="3377.298"/>
'chihchi:wah nimixo:chih ya mehto:tiah. 'Te:mowah n tlatsotsonk.
<Comment desc="Nota como ocurre a menudo la pérdida de la /i/ final del agentivo -ki."/>

</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="3384.352" endTime="3388.93">
<Sync time="3384.352"/>
<Who nb="1"/>
¿Wa:n ompa n tla: ya b'ali tle..., ke:nihki?
<Who nb="2"/>
Pos ya b'al..., te:ihto:tia n tle:n kilwiah *pasaro**.
<Comment desc="Quizá quiso decir pasado"/>

</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3388.93" endTime="3396.124">
<Sync time="3388.93"/>
Te:ihto:tia wa:n tos ya moka:wah
<Sync time="3392.18"/>
sa: chihchikoki:sah ya tle:ka ya b'ali yo:t..., yo:pano:keh
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3396.124" endTime="3398.106">
<Sync time="3396.124"/>
¿Wa:n no:n nochi motasohka:mateh?
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3398.106" endTime="3407.649">
<Sync time="3398.106"/>
Nochi motlasohka:mateh, motlapohpolwiah n *diputados,**
<Sync time="3401.182"/>
motlasohka:mateh i:na:k
<Comment desc="Forma apocopada de i:na:wak"/>
 ne:n *mayordomo.*
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3407.649" endTime="3415.119">
<Sync time="3407.649"/>
¿Wa:n tle:n kachi ya wehka:w mal ke:nihki n o:motlahpalowa:yah?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3415.119" endTime="3422.867">
<Sync time="3415.119"/>
Wian <Comment desc="Se escucha algo como wiá:n pero no tiene un significado conocido"/>oksipa yeh a:kmo n'mati sa: ye o:nik..., yeh nikmati ni:k kehtowah xto:nalteh te:tlaki:ltih pero n tle:n ya wehka:w a:mo nikmati.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3422.867" endTime="3436.987">
<Sync time="3422.867"/>
Neh nikilna:mikitok
<Comment desc="En Zacatlán inkilna:miktok y en Oapan nikilna:miktok. En esta grabación no se explica que la /i/ se mantiene"/>
 o:nikak n Pascual te:tahtsi:n katka,
<Sync time="3428.863"/>
nitsihtsikitsi:n i:kanó:n a:xa:n nikniki xine:chno:no:tsa n tla:nah teh kachi ok tikmati,
<Sync time="3434.399"/>
yehwa:tl o:te:tlahpalowa:ya oktlamantl.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3436.987" endTime="3438.553">
<Sync time="3436.987"/>
Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3438.553" endTime="3442.865">
<Sync time="3438.553"/>
O:nilkilna:mik o:kehtowa:ya xtoltsi:n ¿wa:n ke:n ki:sasniki no:no:n?
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3442.865" endTime="3447.858">
<Sync time="3442.865"/>
Pos a:mo n'mati wa:n no:no:n yeh san ke:meh san man..., san keh san ma:wiltia n ohkó:n o:tlahtowa:ya.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3447.858" endTime="3448.833">
<Sync time="3447.858"/>
A:mo nochte:n
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3448.833" endTime="3457.71">
<Sync time="3448.833"/>
A:mo.
<Sync time="3450.188"/>
Pero ma..., n o:ni:xpitla:n a:mo ke:man o:nikak ohkó:n. No:no:n *tocompadre** ke:meh san o:kimatia san aha:wiltlahtó:.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3457.71" endTime="3465.953">
<Sync time="3457.71"/>
Neh ok ohkó:n o:nikakí:
<Comment desc="Esto es, o:nikakia"/>
 wa:n o:..., tla: kise:wiah 
<Sync time="3463.353"/>
a:mo niman motla:lí: ok, ok 
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="3465.953" endTime="3469.571">
<Sync time="3465.953"/>
<Who nb="1"/>
Ah, yeh mo..., tle:n no: motlapohpolwí: n tla: yo:kalakito
<Who nb="2"/>
Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3469.571" endTime="3481.076">
<Sync time="3469.571"/>
*Bueno**, pero no:n *bueno** no:, oweh nikaki.
<Sync time="3473.467"/>
N kalakiti:h yeh motlahtla:tlawtia wa:n tos tla: yo:motla:tlawtih yeh ya kilwi:skeh ni:k ximose:wihtsi:no.
<Sync time="3479.658"/>
Ya motla:lia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3481.076" endTime="3483.565">
<Sync time="3481.076"/>
Po
<Comment desc="Quizá es la palabra pero"/>
 nikmati no:ihki o:kina:nkila:ya n cha:neh.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3483.565" endTime="3485.638">
<Sync time="3483.565"/>
*Por eso** kina:nkilia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3485.638" endTime="3487.968">
<Sync time="3485.638"/>
¿Wa:n tle:no:n o:kihtowa:ya n a:kin o:ahsia.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3487.968" endTime="3513.462">
<Sync time="3487.968"/>
Pos ma n, nikaki ni:[k] wehka n, neh *hasta** keh a:mo o:ne:chpa:kta:ya nikehto:s kehtowa ni:k,
<Sync time="3495.518"/>
ni:k ke:nihki n timopano:ltihtsi:nohtikah nika:n timitsmotilihtsi:no:koh
<Comment desc="Palabras de mucha reverencia ya que tiene el aplicativo con refelxivo y además -tsi:nowa. Igual la palabra anterior y que sigue"/>
 xte:chmotlapohpolwilihtsi:no nika:n motlasohi:xkotsi:nko.
<Sync time="3503.772"/>
Wa:n yeh niman kiwa:lehto:s neh,
<Sync time="3505.952"/>
tikontlasohka:mateh yo:timowa:lpano:ltihtsi:noh ximose:wihtsi:no. 
<Sync time="3509.895"/>
Yeh no:n n tlana:nkilia, nikaki.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="3513.462" endTime="3518.784">
<Sync time="3513.462"/>
<Who nb="1"/>
Ah, po neh nikaki no:n ok.
<Who nb="2"/>
To..., ke:n tipano:tikateh motlasohtlahto:ltsi:n. Yeh no:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3518.784" endTime="3521.004">
<Sync time="3518.784"/>
Neh no:n nikaki ok b'altsi:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3521.004" endTime="3538.465">
<Sync time="3521.004"/>
Xa: b'altsi:n wi:n neh san neh nipi:na:wi niahsi nitlahtowa.
<Sync time="3524.959"/>
*Por eso**, ne:n, o:katka nowe:wetsi:n wa:n,
<Sync time="3528.102"/>
yeh ya chika:wak wa:n ohkó:n kilwiah pos neh *hasta** ka:mpa n o:nipi:na:wia n o:pe:hkeh n kino:tsah, nikilwí:, "Neh a:mo n'mati ke:nihki n ohkó:n nitlahto:s.
<Sync time="3534.754"/>
Kehtowa sa: ihki ma i te:chno:tsah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="3538.465" endTime="3542.583">
<Sync time="3538.465"/>
<Who nb="1"/>
N ohkó:n nikaki siki pi:na:weh.
<Who nb="2"/>
Ahá, neh [o:]nipi:na:wia wa:n,
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3542.583" endTime="3545.254">
<Sync time="3542.583"/>
tle:n milá:k o:nipi:na:wia n ka:n i:wa:n nioh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3545.254" endTime="3546.7">
<Sync time="3545.254"/>
Wa:n neh ne:chpa:ktí:.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3546.7" endTime="3550.38">
<Sync time="3546.7"/>
N teh mitspa:ktí: neh a:mo, neh [o:]nipi:na:wia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3550.38" endTime="3553.469">
<Sync time="3550.38"/>
Neh n'nikiskia:ya a:mo ma poliwi n tle:n ya wehka:w tlahto:l.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3553.469" endTime="3554.1">
<Sync time="3553.469"/>
Ke:mah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3554.1" endTime="3558.137">
<Sync time="3554.1"/>
kachi keh ok o:..., o:motle:panitayah
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3558.137" endTime="3560.559">
<Sync time="3558.137"/>
Ah ke:mah *bueno**, a:xka:n tikita a:kmo.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3560.559" endTime="3561.538">
<Sync time="3560.559"/>
A:xa:n sa:
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3561.538" endTime="3563.101">
<Sync time="3561.538"/>
A:xka:n a:kmo ohko:no:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3563.101" endTime="3565.833">
<Sync time="3563.101"/>
Timopanowiah keh ob'iltsitsi:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3565.833" endTime="3572.608">
<Sync time="3565.833"/>
Ah, ke:mah, n o:katka ok milá:k, ok mo..., ok *morespeta:rowah** nikilwí:
<Sync time="3570.349"/>
Ka:ni:n mona:mikih motlahtlahpalowah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk1" startTime="3572.608" endTime="3573.963">
<Sync time="3572.608"/>
<Who nb="1"/>
B'altsi:n.
<Who nb="2"/>
Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3573.963" endTime="3575.283">
<Sync time="3573.963"/>
Mahma:te:na:mikih.
<Comment desc="Quizá hubiera dicho momahma:te:na:mikih ya que es una acción reflexiva."/>

</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3575.283" endTime="3579.733">
<Sync time="3575.283"/>
Ke:mah ma n a:xka:n yeh kanah ok kiniktokeh ohkó:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3579.733" endTime="3581.418">
<Sync time="3579.733"/>
A:xa:n simi yo:timopatlakeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3581.418" endTime="3584.026">
<Sync time="3581.418"/>
Ah, ke:mah yo:mopatlak n a:xka:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3584.026" endTime="3586.158">
<Sync time="3584.026"/>
a:kmo tle:n te:chpa:ktí:.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3586.158" endTime="3590.399">
<Sync time="3586.158"/>
A:mo wi:n siki kimpa:ktí:, siki a:kmo.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3590.399" endTime="3593.244">
<Sync time="3590.399"/>
Nehwa:tl nimitsilwí: neh ok b'altsi:n nikita.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3593.244" endTime="3602.47">
<Sync time="3593.244"/>
Ke:mah wi:n ma ohkó:n o:tipahpano:keh n tehwa:n ok no: o:nikitak [o:]ne:chwi:katinimia.
<Comment desc="Nota la ausencia de o:- completivo"/>

<Sync time="3598.269"/>
N a:kin n..., i:na:k o:ne:chsintilihkeh ma tla:mo ke:n n'mati ke:nihki.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="3602.47" endTime="3605.581">
<Sync time="3602.47"/>
<Who nb="1"/>
Mila:wak.
<Who nb="2"/>
Panowa n tlalna:miktl.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3605.581" endTime="3608.058">
<Sync time="3605.581"/>
B'altsi:n yo:timono:no:tskeh.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3608.058" endTime="3610.903">
<Sync time="3608.058"/>
Ke:mah san yeh no:no:n tlahto:l nikmati.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3610.903" endTime="3612.567">
<Sync time="3610.903"/>
Tlasohka:mateh.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3612.567" endTime="3615.46">
<Sync time="3612.567"/>
Ah, b'ale no: *igual** n tehwa:tsi:n tlasohka:mateh.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3615.46" endTime="3619.76">
<Sync time="3615.46"/>
Nehwa:tl noto:ka: niMaría Concepción Robles Fernández.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3619.76" endTime="3623.743">
<Sync time="3619.76"/>
Ah, ohko:no:ntsi:n
<Comment desc="Checar cantidad vocálica ya que se escucha ohko:no:ntsi:n"/>
 neh noto:ka: niMicaela
<Comment desc="Se escucha como ninMicaela"/>
 Gravioto.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="3623.743" endTime="3627.429">
<Sync time="3623.743"/>
Neh nocha:n nika:n municipio Tepetzintla.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="3627.429" endTime="3632.937">
<Sync time="3627.429"/>
Pos neh no: *igual** nika:n municipio Tepetzintla.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
