<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE Trans SYSTEM "trans-14.dtd">
<Trans scribe="Usuar" audio_filename="Omitl_Comid_POP508-OPH507_Plantas-comestibles-Kilitl_2022-05-25-g" version="7" version_date="250502">
<Speakers>
<Speaker id="spk1" name="Petronila Ortéga Pérez" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
<Speaker id="spk2" name="Olivia Posadas Hernández" check="no" dialect="native" accent="" scope="local"/>
</Speakers>
<Episode>
<Section type="report" startTime="0" endTime="415.746">
<Turn startTime="0" endTime="4.531" speaker="spk2 spk1">
<Sync time="0"/>
<Who nb="1"/>
Tsinó: Petronila.
<Who nb="2"/>
tsino:n
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="4.531" endTime="29.171">
<Sync time="4.531"/>
Ne:n, ne:, nimitsontlahtlani:s, ne:, ke:ni:n, ke:ni:n oksé: ke:ni:n wili se:kichihchi:wa, ne:n,
<Sync time="12.186"/>
ne:n, alwixo:nkilitl. Ne:n, neh *siempre** nikwa, *este**, nikmolo:nia,
<Sync time="19.351"/>
niktla:lilia *cebolla** wa:n istatl wa:n, neneh, molo:ntok n a:tl ni'pante:ka yo:molo:n yo:ikwsik wa:n nik..., neneh, ohkó:n ohkó:n nikwa.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="29.171" endTime="44.69">
<Sync time="29.171"/>
Mm, *pues** neh no: *igual** ohkó:n, ni'molo:nia a:mo, a:mo ne:chpa:ktia ni'tsoyo:ni:s no: *igual** n'tla:li:s iye:n<Comment desc="Abreviatura de san ye:n o bien, saye:n, solamente eso"/> istatl.
<Sync time="37.287"/>
Wa:n ne:n xonakatl, molo:ntok wa:n ya nikpantla:lí: n kilitl, ki:sa kwaltsi:n *verde.**
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="44.69" endTime="53.143">
<Sync time="44.69"/>
<Who nb="1"/>
*Este**, kwaltsi:n xopia:wak a:mo, a:mo kose:wi tla: kwaltsi:n momolokatok n a:tl ki:sa kwaltsi:n xopia:wak n kilitl.
<Who nb="2"/>
Xopi...,
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="53.143" endTime="79.045">
<Sync time="53.143"/>
<Who nb="1"/>
Ke:mah [oh]kó:n nehwa:tl *porque** oksé: tlamantli pos a:mo, a:mo ne:chpa:ktia para kanah tsoyo:nki *o** ke:nih i:pa a:mo ma:s san ohkó:n san molo:nki 
<Who nb="2"/>
 Ahá.
<Sync time="63.003"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n ne:n witskilitl n *igual** nik..., no: *igual** nik..., san nikmolo:nia ohkó:n i:ka xonakatl wa:n neh istatl,
<Who nb="2"/>
Neh ....
<Sync time="73.806"/>
<Who nb="1"/>
wa:n *ajos**. Yehwa:tl no: nik..., i:k, neneh, tikwah ohkó:n. 
<Who nb="2"/>
Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="79.045" endTime="89.975">
<Sync time="79.045"/>
Aha. Se:ki..., molo:ntok n a:tl wa:n se:kipantla:lia kwaltsi:n ki:sa xopia:wak kilitl. Wa:n kwaltsi:n we:lik tla: a:mo se:kitla:lia a:molo:ntok san kose:wi. Mm.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="89.975" endTime="105.07">
<Sync time="89.975"/>
We:lik pero san se:, san se:kikwa se: *viaje** n xiwitl *porque** san se: *viaje** ne:n xiwitl mochi:wa.
<Sync time="97.089"/>
Wa:n, neneh, pos, neneh, *cuando** mochi:wa yeh no:n, yeh no:n, neneh, *cuando** neh wili tikwah.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="105.07" endTime="126.368">
<Sync time="105.07"/>
Aa. Yeh no: *igual cuando** mochi:wa, ne:n,
<Sync time="108.577"/>
witstli. *Este**, mochi:wa n i:kamohyo no: we:lik se:ki:xtia
<Comment desc="Se reduce kk a k: se:k-ki:xtia > se:ki:xtia y no se:ki:xtia. Otros dicen se:kiki:xtia"/>
 i:tich n tla:li se:ktla:lilí:, se:kmolo:nia nochi wili se:kikwa, tla: se:ktsoyo:ni:s.
<Sync time="119.266"/>
I:ka *aceite** wa:n molo:ntok n a:tl se:kpantla:lí: n kamohtli kwaltsi:n we:lik ki:sa n tlakwal.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="126.368" endTime="149.953">
<Sync time="126.368"/>
Wa:n kilto:ni:lin no: *igual** mochi:wa *cuando**, neh,
<Sync time="129.929"/>
katki, neh, *cuando** katki mi:li, mochi:wa, ne:n,
<Sync time="134.14"/>
no:n, no:n kilitl mochi:wa no: *[i]gual** neh no:n nik..., niktsoyo:nia i:ka, *este**, 
<Sync time="140.688"/>
xi:tomatl, i:ka xonakatl *primero** niktsoyo:nia ompa ya ni'pantla:lí: i:n ne:n, 
<Sync time="145.911"/>
n kilitl ompa ya ikwsi wa:n ohkó:n ya n..., ya nikwa.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="149.953" endTime="162.936">
<Sync time="149.953"/>
Ah, nochi we:lik, molo:ni *o** san ohkó:n a:molo:ni, ki:sa kwaltsi:n xopia:wak tla: se:kpantla:lia molo:ntok n a:tl.
<Sync time="157.52"/>
Nochi we:lik *den** a:molo:ni wa:n se:ktsoyo:nia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="162.936" endTime="180.195">
<Sync time="162.936"/>
Wa:n ne:n tomakilitl no: *igual** niki:xmati, yeh no: wasa:n
<Comment desc="Quizá wasa:n es otro nombre del tomakilitl, Solanum nigrescens o hierba parecida."/>
 ke:meh ohkó:n nik....
<Sync time="168.713"/>
Se:kmolo:nia san ohkó:n molo:ni i:ka a:tl wa:n xonakatl.
<Sync time="172.852"/>
*O** tla:mo san ohkó:n, neneh, ohkó:n xopia:wak se:kikwa ke:meh, ke:meh, *este**, ke:meh *cilantro.**
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="180.195" endTime="184.388">
<Sync time="180.195"/>
Ahah. Yeh i:wa:n molo:ni no: kwaltsi:n we:lik, i:wa:n n witskilitl.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="184.388" endTime="191.355">
<Sync time="184.388"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n yehwa:tl n tomakilitl sansika:n molo:ni, kwaltsi:n ki:sa we:lik. Aháh, tlama:nilo:l.
<Comment desc="Aparentemente de ma:nilowa, revolver, y no de a:mana, hervir en agua."/>

<Who nb="2"/>
Tlama:nilo:l.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="191.355" endTime="199.471">
<Sync time="191.355"/>
No: *igual** san se:ktla:lilí: istatl wa:n ne:n xonakatl, wa:n tla: molo:ntok kwaltsi:n ki:sa nochi xopia:wak.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="199.471" endTime="207.904">
<Sync time="199.471"/>
<Who nb="1"/>
Ahah.
<Who nb="2"/>
Ne:n kaxti:la:nkilitl no: mochi:wa *cuando**, neh, katki, ne:n, alwixo:n mochi:wtok simi ompa m..., i:cha:n *o** e..., *o ebo**.
<Comment desc="Una planta cultivada que se usa como forraje. Se siembra al voleo. En espańol es semilla de ebo o veza."/>

</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="207.904" endTime="223.958">
<Sync time="207.904"/>
Simi ompa yo:li no:n, neneh, n kilitl. Yeh san ohkó:n, neneh, wili se:kikwa san ohkó:n, i:ka neh,
<Sync time="216.852"/>
ohkó:n neh xoxohki
<Comment desc="Cruda"/>
 *o** se:kmolo:nia ohkó:n, neneh, se:kikwa.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="223.958" endTime="238.228">
<Sync time="223.958"/>
Ahah nochi we:lik tla: molo:ni *o** tla: xoxohki nochi we:lik.
<Sync time="228.626"/>
*O ensalada** se:kchihchi:wa i:ka chi:li *o** i:ka tomatl wa:n xo..., chi:li se:kti:tikilia wa:n xonakatl no: we:lik ohkó:n xoxohki se:kwe:kwe:chowa.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="238.228" endTime="246.384">
<Sync time="238.228"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n ikilxo:chitl
<Comment desc="Esto es, flor de ekimitl o Erythrina sp."/>
 *cuánto tiempo**, ne:n, katki, ne:n, n ix..., n ixo:tl, n i..., n itl, n ixo:yamah.
<Who nb="2"/>
 Ahá.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="246.384" endTime="262.141">
<Sync time="246.384"/>
Wa:n *cuando** xo:tla yehwa:tl no:n se:kitiki ne:n xo:chitl, se:kimolo:nia.
<Sync time="252.895"/>
se:ktla:lilia xonakatl wa:n n *ajos**, wa:n kwaltsi:n we:lik n i:a:yo se:kiltiki wa:n ne:n xo:chitl no: kwaltsi:n we:lik.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="262.141" endTime="280.268">
<Sync time="262.141"/>
Ahah yeh no: a:molo:ni wa:n tla: kateh ayohtsitsi:n i:wa:n se:knilowa kwaltsi:n we:lik ki:sa n tlakwal.
<Sync time="269.128"/>
Nochi se:ktla:lilí: n i:pahpahyo
<Comment desc="su condimento"/>
 ne:n istatl xonakatl.
<Sync time="273.539"/>
Se: *pedacito de ajo** kwaltsi:n we:lik i:k se:tlakwa.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="280.268" endTime="294.341">
<Sync time="280.268"/>
Wa:n ne:n masa:kilitl yeh *pos**, neh, we:lik pero oweh para se:kte:mo:ti:h *porque** yeh mochi:wa a:ka:walah.
<Sync time="287.493"/>
Wa:n, neneh, yeh san ohkó:n se:..., se:kikwa, neneh, i:ka se:i:tlaxkal.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="294.341" endTime="309.274">
<Sync time="294.341"/>
<Who nb="1"/>
San ohkó:n no:n a:mo nikmolo:nia san ohkó:n, neneh, san ohkó:n xoxohki se:kikwa.
<Who nb="2"/>
Se:kikwa ke:meh *cilantro**, mm, yeh a:mo, a:mo molo:ni.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk2" startTime="309.274" endTime="317.331">
<Sync time="309.274"/>
<Who nb="1"/>
Wa:n pachkilitl ke:ni:n toko..., tokonchihchi:wa
<Who nb="2"/>
Neh nikchihchi:wa ihwa:tl<Comment desc="Es, aparentemente, una pronunciación alternativa de yehwa:tl."/> i:wa:n witskilitl wa:n yehwa:tl ne:n pachkilitl wa:n.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="317.331" endTime="331.999">
<Sync time="317.331"/>
No: ohkó:n se:ktla:lia nochi molo:ntok no: ohkó:n kwaltsi:n ki:sa nochi xopia:wak.
<Sync time="323.169"/>
mm, se:ktla:lia no: *igual** n xonakatl se: *pedacito ajo**
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="331.999" endTime="341.047">
<Sync time="331.999"/>
Wa:n xa:xa:ltomakilitl san ohkó:n, neneh, san ohkó:n xopia:wak se..., se:kikwa no: we:lik.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="341.047" endTime="345.05">
<Sync time="341.047"/>
Ne: a yeh a:mo se:kikwa xoxohki, yeh se:kikwa no: molo:ni.
</Turn>
<Turn speaker="spk1 spk2" startTime="345.05" endTime="350.554">
<Sync time="345.05"/>
<Who nb="1"/>
I:wa:n monilowa n pachkilit, i:wa:n monilowa n witskilitl ki:sa kwaltsi:n xopia:wak
<Who nb="2"/>
Molo:nki
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="350.554" endTime="358.131">
<Sync time="350.554"/>
<Who nb="1"/>
Ne:chpa:ktia ohkó:n xoxohki. Mm.
<Who nb="2"/>
Ahah, molo:ni, san a:molo:ni. A:mo, a:mo se:ktsoyo:nia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="358.131" endTime="363.561">
<Sync time="358.131"/>
Wa:n ikimilxo:chitl se:, se:kichihchi:wa i:ka, neh,
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="363.561" endTime="372.671">
<Sync time="363.561"/>
<Who nb="1"/>
i:ka itl se:kmolo:nia i:ka itl no: we:lik *o** i:ka to:toltitl. Se:k..., neneh,
<Who nb="2"/>
Ahah.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="372.671" endTime="379.227">
<Sync time="372.671"/>
se:ki..., ne:, ikwsi, wa:n se:
<Comment desc="Otra vez se escucha h final de frase aunque como singular, 1sg, debe terminar sin h."/>
kma:nilowa i:ka n to:toltitl, i:ka xonakatl wa:n, neneh, se:ktsoyo:nia.
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk2" startTime="379.227" endTime="387.228">
<Sync time="379.227"/>
<Who nb="1"/>
Ohkó:n se:kikwa, ikimixo:chitl.
<Who nb="2"/>
Ahah no: kwaltsi:n. Aháh, wa:n no: we:lik n ikimixo:chitl i:wa:n itl molo:ni.
</Turn>
<Turn speaker="spk1" startTime="387.228" endTime="393.943">
<Sync time="387.228"/>
Sansika:n *o** se:k..., se:kinikis, san tlaa:molo:ni:l *o** se:ktsoyo:ni:s nochi we:lik.
</Turn>
<Turn speaker="spk2" startTime="393.943" endTime="396.883">
<Sync time="393.943"/>
Yehwa:tl no:n kilitl tle:n nika:n mochi:wa ich, ne:n,
</Turn>
<Turn speaker="spk2 spk1" startTime="396.883" endTime="415.746">
<Sync time="396.883"/>
<Who nb="1"/>
i:tich ni:n, i:tich ni:n, nineh, ich ni:n ka:mpa tikateh. Ich ni:n
<Who nb="2"/>
*Pueblo** ah, Omitlán.
<Sync time="405.33"/>
<Who nb="1"/>
i:to:ka:yo Omitlán. Wa:n neh, neh noto:ka:yo Olivia Posadas Hernández.
<Who nb="2"/>
Neh noto:ka:yo Petronila Ortéga Pérez.
</Turn>
</Section>
</Episode>
</Trans>
